Xu hướng chuyển dịch sang phương tiện năng lượng sạch
Thị trường xe máy Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi đáng chú ý khi xu hướng giao thông xanh dần định hình rõ nét. Sức ép giảm phát thải, mục tiêu trung hòa carbon cùng sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đang thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ xe máy sử dụng động cơ đốt trong sang các phương tiện chạy điện.
Việt Nam hiện là một trong những thị trường xe hai bánh lớn nhất thế giới, với hơn 77 triệu xe máy đang lưu hành và hàng triệu xe mới được bán ra mỗi năm. Quy mô "khổng lồ" này đồng nghĩa với việc mọi thay đổi trong cấu trúc thị trường đều có thể tạo ra tác động đáng kể đối với môi trường, công nghiệp và hệ thống giao thông đô thị.
Trong vài năm gần đây, thị trường xe máy truyền thống bắt đầu có dấu hiệu chững lại. Theo số liệu của Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), năm 2025 các thành viên hiệp hội tiêu thụ khoảng 2,6 triệu xe, giảm nhẹ so với năm trước. Honda Việt Nam tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với doanh số gần 2,25 triệu xe, tuy nhiên phần lớn vẫn đến từ các dòng xe chạy xăng. Dù đã đưa một số mẫu xe điện ra thị trường trong năm qua, tỷ trọng của phân khúc này vẫn còn khá khiêm tốn.
Thị trường xe máy điện Việt Nam có nhiều dư địa tăng trưởng. Ảnh minh họa
Ngược lại, thị trường xe máy điện lại ghi nhận tốc độ mở rộng nhanh hơn nhiều so với dự đoán. Năm 2025, VinFast bán ra hơn 406.000 xe máy điện, tăng gần 500% so với năm 2024. Riêng dòng Evo đã đạt doanh số hơn 250.000 chiếc, cho thấy nhu cầu rất lớn ở phân khúc xe nhỏ gọn, giá dễ tiếp cận. Các dòng xe như Feliz, Klara, Vento, Vero X hay Theon cũng đóng góp đáng kể vào kết quả chung của hãng.
Ngoài VinFast, nhiều thương hiệu khác cũng đang tăng tốc tham gia thị trường. Các doanh nghiệp như Yadea, Dat Bike, Pega, Selex Motors hay Before All liên tục giới thiệu sản phẩm mới, đồng thời mở rộng mạng lưới sản xuất và phân phối trên phạm vi toàn quốc. Sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất đang hình thành một hệ sinh thái xe điện đa tầng, từ phân khúc phổ thông đến cao cấp.
Chính sách quản lý môi trường tại các đô thị lớn cũng được xem là động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Tại Hà Nội, từ tháng 7/2026 sẽ triển khai vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1, trong đó xe máy chạy xăng có thể bị hạn chế theo khung giờ hoặc khu vực. Lộ trình này dự kiến mở rộng đến Vành đai 2 vào năm 2028 và tiếp tục lan rộng đến Vành đai 3 từ năm 2030.
Các quy định mới đang tác động rõ rệt đến lựa chọn phương tiện của người dân. Nếu trước đây xe điện chủ yếu được xem là lựa chọn thay thế, thì hiện nay nhiều người bắt đầu coi đây là giải pháp phù hợp cho nhu cầu di chuyển trong đô thị nhờ chi phí vận hành thấp, ít tiếng ồn và thân thiện với môi trường.
Dòng vốn đầu tư và sự hình thành hệ sinh thái xe điện
Cùng với sự phát triển của thị trường, dòng vốn đầu tư cũng bắt đầu hướng nhiều hơn vào lĩnh vực phương tiện điện. Mới đây, Công ty Cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS) công bố khoản đầu tư 4 triệu USD vào nhà sản xuất xe máy điện Dat Bike trong vòng gọi vốn Series B. Động thái này cho thấy các tổ chức tài chính trong nước đang bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến các doanh nghiệp công nghệ xanh.
Bà Nguyễn Thanh Thảo, Tổng Giám đốc TVS nhận định xu hướng giao thông phát thải thấp đang trở thành hướng phát triển quan trọng của nhiều nền kinh tế. Với quy mô thị trường xe máy lớn và nhu cầu chuyển đổi phương tiện trong tương lai, Việt Nam được đánh giá là có dư địa đáng kể cho các doanh nghiệp phát triển công nghệ xe điện.
Dat Bike là một trong những doanh nghiệp khởi nghiệp nội địa theo đuổi chiến lược tự chủ công nghệ từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất. Mục tiêu của doanh nghiệp là xây dựng chuỗi giá trị xe điện tại Việt Nam và từng bước mở rộng quy mô trong những năm tới.
Ở góc độ thị trường, sự tham gia của các nhà đầu tư trong nước được xem là yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp công nghệ có thêm nguồn lực để mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống phân phối. Điều này đặc biệt cần thiết trong giai đoạn cạnh tranh ngày càng gay gắt khi nhiều thương hiệu quốc tế cũng đang tham gia thị trường.
Song song với hoạt động đầu tư, các mô hình kinh doanh dựa trên xe điện cũng đang hình thành. Các nền tảng vận tải công nghệ như Grab đã triển khai nhiều chương trình khuyến khích tài xế chuyển sang sử dụng phương tiện điện. Doanh nghiệp này hợp tác với một số nhà sản xuất trong nước để thử nghiệm các dòng xe được thiết kế riêng cho nhu cầu di chuyển cường độ cao của tài xế công nghệ.
Trạm hoán đổi pin xe điện hai bánh đầu tiên của thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Thu Hường
Một ví dụ đáng chú ý là hợp tác giữa Grab Việt Nam và Selex Motors. Doanh nghiệp này phát triển hệ sinh thái xe điện tích hợp gồm phương tiện, pin và mạng lưới trạm đổi pin. Với giải pháp thay pin chỉ trong khoảng hai phút, tài xế có thể tiếp tục di chuyển mà không phải chờ sạc, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện.
Năm 2023, Selex Motors cũng đã huy động thành công khoảng 3 triệu USD thông qua trái phiếu chuyển đổi từ các nhà đầu tư quốc tế như ADB Ventures, Schneider Electric Energy Access Asia, Touchstone Partners và Sopoong Ventures. Nguồn vốn được sử dụng để mở rộng dây chuyền sản xuất và xây dựng mạng lưới trạm đổi pin tại các thành phố lớn.
Sự kết hợp giữa chính sách thúc đẩy giao thông xanh, nhu cầu tiêu dùng mới và dòng vốn đầu tư đang tạo ra nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới của ngành xe máy điện Việt Nam. Khi hệ sinh thái sản xuất, hạ tầng năng lượng và dịch vụ vận hành dần hoàn thiện, quá trình chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp nhiều khả năng sẽ diễn ra nhanh hơn trong những năm tới.