Nghi lễ cầu mùa linh thiêng của người Ma Coong
Lễ hội đập trống từ lâu đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Ma Coong, một nhóm thuộc dân tộc Bru – Vân Kiều sinh sống dọc dãy Trường Sơn. Lễ hội được tổ chức nhằm tạ ơn Giàng (trời), cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, cuộc sống ấm no và vạn vật sinh sôi.
Trước ngày hội, người dân trong bản tất bật chuẩn bị nhiều công việc quan trọng như làm trống, dựng trại, chuẩn bị rượu cần, xôi, cá và các sản vật núi rừng để đón khách từ các bản làng lân cận về chung vui. Chiếc trống lớn với mặt làm từ da trâu được xem là linh hồn của lễ hội.
Lễ hội đập trống của đồng bào dân tộc Ma Coong ở Quảng Trị
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với nghi thức cúng Giàng. Mâm lễ gồm những sản vật đặc trưng của núi rừng như xôi, cá, rượu cần, chồi mây non, thân cây đoác… Khi trăng rằm lên cao, già làng Đinh Xon thay mặt dân bản đọc lời khấn cầu trời đất phù hộ cho bản làng bình yên, mùa màng tươi tốt, đời sống đủ đầy. Kết thúc nghi lễ, già làng tung lúa gạo ra bốn phương với ước mong thóc lúa đầy bồ, đầy nương.
Sau lời phát lệnh của già làng, tiếng trống hội vang lên rộn rã giữa núi rừng. Người dân và du khách lần lượt dùng dùi đánh vào chiếc trống lớn cho đến khi mặt trống bị thủng, tạo nên âm thanh vang vọng khắp đại ngàn Trường Sơn.
Không gian hội hè và giao duyên giữa đại ngàn
Khi mặt trống bị đập thủng cũng là lúc không khí lễ hội chuyển sang phần hội sôi động. Tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng hò reo “Roa lữ, Roa lữ Giàng ơi!” vang lên khắp bản làng, tạo nên bầu không khí náo nhiệt, rộn ràng.
Mâm cúng làm nghi lễ của lễ hội
Theo phong tục của người Ma Coong, đêm hội là dịp để các đôi trai gái gặp gỡ, tìm hiểu và bày tỏ tình cảm. Dưới ánh trăng rằm giữa núi rừng Trường Sơn, họ nắm tay nhau tản vào những góc rừng, bên suối hay dưới tán cây để tâm tình, gửi gắm những lời hẹn ước. Không có sự phân biệt giữa người Ma Coong, A Rem, Vân Kiều hay khách đến từ những bản làng khác, thậm chí cả những người bạn từ nước bạn Lào.
Trong khi đó, người già và trẻ nhỏ quây quần bên bếp lửa, nhâm nhi ché rượu cần, cùng chia sẻ niềm vui của ngày hội. Tất cả tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng đậm đà bản sắc.
Trống được treo lên để tiến hành lễ hội
Ngày nay, lễ hội đập trống không chỉ là nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Ma Coong mà còn trở thành điểm nhấn văn hóa du lịch độc đáo của vùng biên Quảng Trị, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng dân tộc giữa đại ngàn Trường Sơn.
Anh Nguyễn Văn Hùng, du khách đến từ Phường Đồng Hới chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi được tham dự lễ hội đập trống của người Ma Coong. Không khí rất đặc biệt, vừa linh thiêng vừa sôi động. Tiếng trống, tiếng chiêng vang giữa núi rừng tạo cảm giác rất khác so với các lễ hội ở miền xuôi”.
Người dân xã Thượng Trạch đang tiến hành làm trống
Trong khi đó, chị Trần Thị Mai, du khách đến từ Hà Nội cho biết: “Tôi thật sự ấn tượng với nét văn hóa truyền thống của người Ma Coong. Mọi người rất thân thiện, du khách được tham gia đập trống, uống rượu cần và hòa vào không khí lễ hội. Đây là trải nghiệm rất đáng nhớ khi đến với Quảng Trị”.
Già làng Đinh Xon cùng các bậc có uy tín trong cộng đồng tại mâm cúng làm lễ
Lễ hội đập trống của người Ma Coong, xã Thượng Trạch được tổ chức vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Lễ hội là dịp cúng Giàng, cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, bày tỏ lòng biết ơn với núi rừng đã mang đến cho đồng bào Ma Coong cuộc sống an lành, ấm no, hạnh phúc.
Lễ hội năm nay, sau tiếng trống khai hội của Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương là nghi thức cúng Giàng, cầu mùa với đầy đủ nghi lễ truyền thống của người Ma Coong. Tại lễ hội, lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, lãnh đạo địa phương, bà con dân bản đã tham gia đập trống trong không khí ấm áp của mùa xuân. Nhân dịp này, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Phương và các lãnh đạo tỉnh Quảng Trị cũng đã tặng quà cho già làng và người có uy tín xã Thượng Trạch; thăm hộ gia đình tại bản Cà Ròong 1.
Năm 2019, lễ hội đập trống của người Ma Coong vinh dự được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Các bản sắc văn hóa đặc sắc trong lễ hội đã và đang được cộng đồng dân tộc Ma Coong bảo vệ, duy trì, thực hành, lưu truyền nguyên bản từ thế hệ này sang thế hệ khác, có tính lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào; góp phần đa dạng thêm các sản phẩm du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh.