Luật Công nghiệp trọng điểm: Đột phá thể chế cho nền sản xuất tự chủ

Tại cuộc họp lần thứ hai của Tổ soạn thảo xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm diễn ra ngày 18/6 vừa qua, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài, đại diện nhiều bộ, ngành, viện nghiên cứu, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp đã tiếp tục góp ý hoàn thiện dự thảo luật. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh cho các ngành công nghiệp chiến lược của Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Đột phá thể chế, chuyển trọng tâm vào năng lực nội địa

Báo cáo tại hội nghị, ông Trần Việt Hòa, Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 82/NQ-CP, Bộ Công Thương đã nhanh chóng thành lập Tổ soạn thảo, tổ chức nhiều vòng lấy ý kiến từ Quốc hội, bộ ngành, địa phương, doanh nghiệp và thực hiện phản biện xã hội trước khi hoàn thiện dự thảo mới nhất ngày 14/6.

Đến nay, Bộ Công Thương đã tổng hợp 48 văn bản góp ý, tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn như tiêu chí xác định ngành công nghiệp trọng điểm, cơ chế ưu đãi đầu tư, nội địa hóa sản xuất, phát triển công nghiệp hỗ trợ, xây dựng định chế tài chính riêng, mô hình tổ hợp công nghiệp trọng điểm và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài, dự thảo lần này có nhiều thay đổi quan trọng so với phiên bản trước, đặc biệt là việc xác định rõ định hướng xuyên suốt, lấy phát triển năng lực công nghiệp trong nước làm trọng tâm.

Trên cơ sở đó, hàng loạt cơ chế mới đã được bổ sung như phát triển doanh nghiệp công nghiệp trọng điểm, xây dựng các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn và ưu tiên những lĩnh vực chiến lược mà Việt Nam đang có nhu cầu phát triển mạnh như công nghiệp ngoài khơi, đất hiếm, vật liệu chiến lược hay các ngành công nghệ cao.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên dự thảo luật đề cập sâu đến cơ chế hỗ trợ sản xuất “sản phẩm đầu tiên”, từ cơ chế thử nghiệm, kiểm soát, cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược để sản xuất các sản phẩm công nghiệp chiến lược.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu cụ thể về chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và từng bước giúp Việt Nam làm chủ khâu thiết kế, tích hợp hệ thống công nghiệp.

Đáng chú ý hơn, sau gần 40 năm thu hút FDI theo hướng ưu tiên mở cửa, dự thảo lần này bắt đầu thiết kế cơ chế “áp lực mềm”, yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải có trách nhiệm đóng góp vào phát triển năng lực công nghiệp trong nước thay vì chỉ đơn thuần đầu tư sản xuất.

Theo Thứ trưởng Trương Thanh Hoài, đây là thay đổi mang tính chiến lược và cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất pháp luật, phù hợp cam kết quốc tế trước khi trình Quốc hội trong thời gian sớm nhất.

Chính sách cần tạo sức hút với nhà đầu tư chiến lược

Bên cạnh những đột phá về thể chế, nhiều ý kiến từ các hiệp hội doanh nghiệp cho rằng, điểm mấu chốt của Luật Công nghiệp trọng điểm không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn ngành ưu tiên, mà còn phải xây dựng hệ sinh thái công nghiệp có sức cạnh tranh, đồng thời tạo môi trường đầu tư hấp dẫn để thu hút và giữ chân các nhà đầu tư chiến lược lâu dài.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp cơ khí, PGS.TS Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam cho rằng, điều quan trọng đầu tiên là phải xác định đúng khái niệm “công nghiệp trọng điểm”.

Theo ông, một ngành chỉ nên được coi là trọng điểm khi đáp ứng đồng thời ba tiêu chí: tạo giá trị kinh tế lớn, bảo đảm tính tự chủ của nền kinh tế và có vai trò đối với an ninh quốc gia hoặc năng lực chiến lược quốc gia.

Ông Sáng cũng nhấn mạnh tính “trọng điểm” phải mang tính thời kỳ. Những lĩnh vực như đường sắt tốc độ cao, điện gió hay năng lượng tái tạo hiện nay cần cơ chế ưu tiên đặc biệt, nhưng luật phải đủ linh hoạt để điều chỉnh theo từng giai đoạn phát triển.

Từ thực tiễn ngành ô tô, bà Nguyễn Thị Hoa, Quyền Trưởng Tiểu ban Chính sách, Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam cho rằng, xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm cần hướng tới tạo dựng hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh.

Theo bà Hoa, việc bổ sung ngành ô tô vào nhóm công nghiệp trọng điểm là phù hợp, bởi đây là ngành có sức lan tỏa lớn tới nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, chính sách phát triển phải thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp phụ trợ trong nước và khối doanh nghiệp FDI nhằm nâng cao khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, đại diện Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam nhấn mạnh, chính sách công nghiệp trọng điểm cần chú trọng tới việc thu hút và giữ chân nhà đầu tư chất lượng cao. Đây được xem là yếu tố then chốt bởi các doanh nghiệp FDI hiện không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn đóng vai trò quan trọng trong chuyển giao công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và tạo nền tảng phát triển bền vững cho ngành công nghiệp Việt Nam trong dài hạn.

Trước đó ngày 3/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP thông qua chính sách của Luật Công nghiệp trọng điểm, bao gồm 2 chính sách sau: Chính sách 1: Khuyến khích sản xuất, chế tạo trong nước các sản phẩm công nghiệp trọng điểm; chính sách 2: Phát triển công nghiệp hỗ trợ.