Góp ý Điều 17 dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), đại biểu Quốc hội đề nghị luật hóa nguyên tắc đánh giá theo kết quả thực chất, thu hồi ưu đãi tương ứng mức độ vi phạm và gắn kết quả hậu kiểm với quyết định duy trì, điều chỉnh ưu đãi.
Không đáp ứng điều kiện bắt buộc, phải thu hồi khoản đã hưởng không đúng
Tán thành việc cơ quan soạn thảo làm rõ cơ chế hỗ trợ sau, trách nhiệm chứng minh điều kiện hưởng hỗ trợ, đánh giá hồ sơ và giám sát thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) ghi nhận điểm c khoản 4 Điều 17 đã chuyển từ “xem xét thu hồi” sang “thu hồi” khi nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết.
Theo đại biểu, để cơ chế này được áp dụng thống nhất, cần xác định rõ kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).
Đại biểu đề nghị làm rõ trong nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết Điều 17, việc xác định kết quả đầu ra, phương pháp, thời điểm kiểm chứng và chủ thể xác nhận theo từng loại hình hỗ trợ. Những yêu cầu này phải được xác định trong hồ sơ làm căn cứ quyết định hỗ trợ, giúp doanh nghiệp dự báo được nghĩa vụ và cơ quan thực hiện có căn cứ đánh giá thống nhất.
Theo đại biểu, đối với hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng tại điểm đ khoản 6, cần ưu tiên kiểm chứng những kết quả thuộc phạm vi cam kết.
“Việc có được hợp đồng cung ứng còn phụ thuộc thị trường và quyết định của bên mua, nên cần phân biệt kết quả nâng cao năng lực với kết quả thương mại tiếp theo”, đại biểu nêu.
Cũng theo đại biểu, nếu không đáp ứng điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách thì phải thu hồi khoản đã hưởng không đúng. Còn với chỉ tiêu có thể tách riêng theo giai đoạn, hạng mục thì chỉ điều chỉnh, thu hồi khoản hỗ trợ tương ứng, tránh việc không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến thu hồi cả khoản hỗ trợ cho hạng mục độc lập đã làm đúng.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phân biệt này ngay tại khoản 4, giao Chính phủ quy định cách xác định cụ thể. Trường hợp kê khai gian dối phải xử lý nghiêm. “Quy định rõ vừa bảo vệ ngân sách, vừa hạn chế cách áp dụng tùy nghi, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết”, đại biểu nói.
Cùng thảo luận, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đồng tình với việc mở rộng hỗ trợ cho các ngành công nghệ chiến lược, bán dẫn, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng).
Theo đại biểu, báo cáo tiếp thu đã làm rõ nguồn ngân sách của Quỹ thuộc dự toán được Quốc hội quyết định, cơ chế hỗ trợ theo chi phí thực tế và lược bỏ nhóm đối tượng ưu tiên ưu đãi quá rộng tại điểm d khoản 2 Điều 17 trong phương án cũ. Đại biểu đánh giá việc chỉnh lý này rất tích cực.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý khoản 2 và khoản 7 Điều 17 vẫn giao văn bản dưới luật xác định phần lớn tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ. Điểm c khoản 4 quy định thu hồi ưu đãi khi không đạt cam kết nhưng chưa nêu cách xử lý đối với trường hợp cam kết chỉ hoàn thành một phần.
Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị luật hóa các nguyên tắc tối thiểu: mức ưu đãi tương ứng với kết quả giải ngân, chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động Việt Nam và giá trị gia tăng trong nước; chỉ hỗ trợ chi phí hợp lý đã được kiểm chứng; quy định rõ cơ quan, thời điểm đánh giá, cơ chế thu hồi và hoàn trả theo mức độ vi phạm; có cơ chế xử lý trường hợp bất khả kháng.
Bên cạnh đó, liên quan đến khoản 4a Điều 45, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, nội dung này mới dừng ở nguyên tắc đánh giá chất lượng, tác động lan tỏa mà chưa gắn với quyết định quản lý. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc kết quả đánh giá là căn cứ để xem xét tiếp tục, điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi, đồng thời là cơ sở lựa chọn tần suất hậu kiểm theo mức độ rủi ro.
Theo đại biểu, các chỉ tiêu cốt lõi cần đánh giá gồm: đóng góp thực tế cho ngân sách, hiệu quả sử dụng đất và năng lượng, sử dụng lao động, chuyển giao công nghệ, tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp trong nước và công tác bảo vệ môi trường.
Đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư trên nhiều mặt
Về kiểm soát cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương và công khai kinh phí hỗ trợ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị gắn yêu cầu liên kết vùng với trách nhiệm theo dõi, đánh giá cụ thể. Theo đó, giao cơ quan đầu mối tổng hợp chính sách hỗ trợ của địa phương, đánh giá tác động liên vùng và kịp thời kiến nghị xử lý chính sách hoặc cách thực hiện không phù hợp.
Theo đại biểu, hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá trên các mặt chất lượng dự án, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên, ngân sách và đóng góp vào chuỗi giá trị của vùng. “Cơ chế này sẽ khuyến khích địa phương cạnh tranh bằng hạ tầng, nhân lực, dịch vụ công và trách nhiệm đồng hành; hạn chế việc chạy theo số dự án, số vốn thu hút về từng địa bàn”, đại biểu phân tích.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung tại Điều 17a nguyên tắc công khai những thông tin tối thiểu về đối tượng nhận hỗ trợ, mục tiêu, số kinh phí và kết quả thực hiện, loại trừ phần thông tin được pháp luật bảo vệ; đồng thời bảo đảm cơ quan có thẩm quyền giám sát, kiểm toán được tiếp cận đầy đủ theo quy định. Nội dung, thời điểm và hình thức công khai do Chính phủ quy định.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh: “Công khai phù hợp sẽ giúp kiểm soát hỗ trợ trùng, đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách và tạo cơ sở để các địa phương điều chỉnh chính sách, cùng nâng cao chất lượng thu hút đầu tư”.
Về mở rộng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung yêu cầu đánh giá tác động đối với từng nhóm ngành nhạy cảm, đồng thời tham vấn các cơ quan quốc phòng, an ninh, đối ngoại và cơ quan quản lý chuyên ngành, để vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài, vừa bảo đảm quyền, lợi ích quốc gia và lợi ích của nhà đầu tư trong nước.
Liên quan đến việc sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 28, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị làm rõ điều kiện về tình trạng pháp lý của khu đất, phương thức lựa chọn nhà đầu tư, trách nhiệm bồi thường giải phóng mặt bằng và việc tuân thủ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường. Theo đại biểu, việc rút ngắn thủ tục hành chính không đồng nghĩa với việc bỏ qua cơ chế kiểm soát tài sản công, đất đai và khu vực biển.