Cần thiết sửa đổi Luật Hải quan
Sáng 11/6, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo “Lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan”.
Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, kiêm Trưởng Ban pháp chế (VCCI). Ảnh: NH
Nói về sự cần thiết sửa đổi Luật Hải quan, ông Nguyễn Thành Hưng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã trình bày các cơ sở pháp lý và thực tiễn của việc sửa đổi Luật Hải quan.
Về cơ sở pháp lý, theo Bộ Tài chính, thực hiện quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, Nghị quyết số 123/2026/UBTVQH15 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 3/4/2026 đã điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan để trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, tháng 10/2026.
Ngoài ra, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương đã đề ra định hướng quan trọng về việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Thực hiện nghị quyết này, việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy theo hướng hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là yêu cầu cần thiết.
Hội thảo “Lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan”. Ảnh: NH
Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra nhiệm vụ đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ số cho người dân và doanh nghiệp; hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa, dựa trên dữ liệu; tăng cường giám sát, đánh giá và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong phục vụ nhân dân.
Tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đưa ra giải pháp đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách; trong đó yêu cầu “minh bạch hóa, số hóa, thông minh hóa, tự động hóa, áp dụng triệt để trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong thực hiện các quy trình, thủ tục hành chính, nhất là về thuế, hải quan...”.
Về cơ sở thực tiễn, theo đại diện Bộ Tài chính, Luật Hải quan được thông qua ngày 23/6/2014, có hiệu lực từ ngày 1/1/2015. Sau hơn 10 năm thi hành, luật đã góp phần đổi mới toàn diện hoạt động hải quan thông qua việc áp dụng rộng rãi hải quan điện tử, chuyển đổi phương thức quản lý, đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan; hướng tới hoạt động hải quan công khai, minh bạch và hiệu quả hơn.
Thực tế, Luật số 90/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Hải quan năm 2014 về điều kiện áp dụng và chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp công nghiệp bán dẫn, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp liên quan đến khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ.
Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện, Luật Hải quan năm 2014 đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế. Cụ thể, quy định về điều kiện đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, điều kiện để trở thành đại lý làm thủ tục hải quan chưa thực sự khuyến khích sự phát triển và nâng cao vai trò của loại hình dịch vụ này… trong bối cảnh tốc độ phát triển của công nghệ thông tin diễn ra nhanh chóng và ngành Hải quan đang triển khai toàn diện việc tái thiết kế quy trình nghiệp vụ để xây dựng hệ thống hải quan số, nên việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014 là cần thiết.
Hội thảo thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Ảnh: NH
Nhiều điểm mới tác động tới doanh nghiệp
Theo ông Nguyễn Thành Hưng, dự thảo Luật Hải quan lần này dự kiến sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 42 điều và bổ sung 4 điều mới. Đây là bước đi pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa và thể chế hóa các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị, gồm: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.
Nhìn lại chặng đường hơn 10 năm thi hành Luật Hải quan năm 2014, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, kiêm Trưởng Ban pháp chế (VCCI) cho rằng, cộng đồng doanh nghiệp có đủ cơ sở để ghi nhận những bước tiến rất đáng trân trọng của ngành Hải quan.
“Từ chỗ tờ khai giấy, xếp hàng chờ đợi, đến nay gần như toàn bộ quy trình thủ tục cơ bản đã được tự động hóa. Thời gian thông quan luồng xanh chỉ còn tính bằng giây. Tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa đã giảm từ gần 10% xuống chỉ còn khoảng 2,65% trong năm vừa qua, trong khi số lượng tờ khai tăng gấp nhiều lần. Cơ chế một cửa quốc gia, hệ thống thông quan tự động, giám sát bằng seal (niêm phong điện tử) định vị điện tử, nộp thuế 24/7, tất cả những điều đó đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống doanh nghiệp”, ông Đậu Anh Tuấn thông tin.
Chính trên nền tảng tích cực đó, các chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi Luật Hải quan lần này đang được cộng đồng doanh nghiệp đón nhận với nhiều kỳ vọng. Đáng chú ý, dự thảo Luật thể chế hóa các nghị quyết quan trọng của Đảng như Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 66-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW, với thông điệp rõ ràng là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng ghi nhận nhiều điểm điều chỉnh quan trọng trong dự thảo Luật Hải quan sửa đổi, nhất là các quy định liên quan đến kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử; kiểm định hải quan; thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh, trung chuyển; trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh kho bãi, cảng; kiểm tra sau thông quan.
Các sửa đổi, bổ sung này dự kiến sẽ tác động trực tiếp tới doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu. Do đó, đại diện các doanh nghiệp và hiệp hội kiến nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục cân nhắc kỹ lưỡng, bảo đảm các quy định mới vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế và thông lệ pháp luật của các quốc gia trên thế giới.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan dự kiến sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 42 điều và bổ sung 4 điều mới. Một trong những yêu cầu được cộng đồng doanh nghiệp đặt ra là quá trình hoàn thiện chính sách cần bảo đảm tính minh bạch, ổn định, lấy ý kiến đầy đủ các đối tượng chịu tác động, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.