Luật Thủ đô (sửa đổi): Bảo đảm cơ chế ổn định lâu dài cho đô thị đặc biệt

Hoàn thiện thể chế đặc thù để Thủ đô dẫn dắt phát triển

Sau hơn 10 năm triển khai Luật Thủ đô, thực tiễn phát triển của Hà Nội cũng như yêu cầu mới của đất nước đang đặt ra đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý dành riêng cho Thủ đô.

Vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm trao quyền mạnh hơn cho chính quyền TP. Hà Nội. Dự thảo Luật được kỳ vọng tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý và phát triển đô thị, tạo nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, tiên phong trong quản trị đô thị hiện đại, chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tại tọa đàm "Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá" do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức chiều 27/3, ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng nhất của việc sửa đổi Luật Thủ đô là hoàn thiện các thiết chế, thể chế đặc thù cho Thủ đô nhằm bảo đảm một cơ chế ổn định lâu dài, đáp ứng yêu cầu phát triển trong tầm nhìn 100 năm, phù hợp với vị trí, vai trò của một đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị, hành chính của cả nước.

Thứ hai là xác lập vai trò thiết kế chính sách cho Hà Nội, đổi mới tư duy quản lý. Theo đó, Thủ đô không chỉ thực thi chính sách mà cần được trao quyền chủ động trong việc thiết kế chính sách ở tầm cao hơn. "Điều này giúp Hà Nội có đủ cơ chế, chính sách, cơ sở pháp lý và công cụ pháp lý để dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển cho vùng đô thị cũng như cho cả nước", ông Hoàn nhấn mạnh.

Thứ ba là tăng cường phân quyền, thực hiện chủ trương phân cấp toàn diện gắn với trách nhiệm giải trình của Hà Nội theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.

Về chính trị, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 02-NQ/TW năm 2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; đồng thời có chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc tạo không gian pháp lý đủ rộng để Hà Nội phát triển. Trên cơ sở đó, việc xây dựng Luật Thủ đô sửa đổi chính là bước thể chế hóa kịp thời các quan điểm, chủ trương của Đảng đối với sự phát triển của Hà Nội.

Về thực tiễn, Hà Nội đang đối mặt với những "điểm nghẽn" quan trọng cần khắc phục kịp thời. Trong bối cảnh thực tế thay đổi nhanh chóng, Thủ đô cần một cơ chế pháp lý đủ mạnh để chủ động tháo gỡ các khó khăn này .

Về pháp lý, sau khi Luật Thủ đô số 39/2024 được thông qua, nhiều cơ chế đặc thù trước đây của Hà Nội đã được đưa vào các luật chung và áp dụng trên phạm vi cả nước. Do đó, Hà Nội cần những cơ chế đặc thù mới để bảo đảm cơ sở thực thi các nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Phương Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng một trong những mục tiêu của Luật Thủ đô sửa đổi lần này là đẩy mạnh hơn nữa việc phân cấp, phân quyền cho TP. Hà Nội.

"Chúng tôi đánh giá rằng các nội dung phân quyền trong dự thảo Luật lần này tương đối bao quát và đã tập trung vào những lĩnh vực rất then chốt liên quan đến quản trị đô thị", bà Thủy nhấn mạnh.

Tăng cường phân cấp, phân quyền

Theo ông Trương Việt Dũng - Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội nhấn mạnh, Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này đã trao 5 công cụ quan trọng: Tài chính, thể chế, PPP (hợp tác công tư), nguồn lực và đặc biệt là dữ liệu để quyết định.

Từ góc độ quản trị đô thị, dự thảo luật đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc tái cấu trúc không gian đô thị, định hình mô hình phát triển đô thị mới cho thành phố. Nội dung của dự thảo có thể khái quát trên 3 nền tảng chính, gồm phân quyền, công cụ tài chính đô thị và cơ chế tăng trưởng mới.

Về nền tảng phân quyền, phân cấp, nhiều nhiệm vụ và quyền hạn được điều chỉnh theo hướng tăng quyền cho Hà Nội. "Tuy nhiên, việc tăng quyền không phải là mở rộng quyền lực đơn thuần mà là trao cho thành phố quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm. Đây được xem là thay đổi lớn trong mô hình quản trị đô thị, cho phép Hà Nội chủ động quyết định các vấn đề trong khuôn khổ quy định chung của pháp luật và các cơ chế đặc thù của Thủ đô", lãnh đạo thành phố cho hay.

Dẫn chứng TP. Hà Nội xác định phát triển hệ thống đường sắt đô thị là nhiệm vụ trọng tâm, ông Trương Việt Dũng cho hay, trước đây quy hoạch dự kiến khoảng 15 tuyến đường sắt, tổng chiều dài khoảng 600 km, tổng vốn đầu tư khoảng 55 tỷ USD. Sau quá trình rà soát, điều chỉnh, quy hoạch hiện nay tính toán khoảng 19 tuyến với tổng chiều dài gần 900 km, tổng mức đầu tư khoảng 86 tỷ USD. Việc phát triển hệ thống hạ tầng quy mô lớn đòi hỏi phải cân đối nguồn lực đầu tư, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép thành phố khai thác hiệu quả nguồn lực từ phát triển đô thị.

Hiện nay, dự kiến trong quy hoạch có 5 TOD quốc gia với khoảng 100 ha/TOD, khoảng 23 TOD cấp vùng khu vực (quy mô khoảng 50 ha) và 134 TOD còn lại. Như vậy, tổng số TOD được đánh giá khoảng 5.000 ha. Giá trị khai thác TOD này chính là nguồn lực. "Có nghĩa là không phải tăng tiền mà là giao cho Hà Nội được quyền huy động nguồn lực và quyết định việc này. Chúng ta không phải vay tiền để làm Metro, mà chính Metro tạo ra nguồn lực để phát triển cho lõi đô thị", ông Dũng nói.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô 2024 không phải là sự ưu tiên dành riêng cho Hà Nội, đó là sự đầu tư thể chế cho tương lai của cả nước. Trong kỷ nguyên mới, khi các cơ chế đặc thù cũ đã dần được luật hóa cho toàn quốc, Hà Nội cần những "chiếc áo pháp lý" mới, rộng hơn và bền chắc hơn để thực hiện vai trò dẫn dắt.