Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương xác định cơ cấu gồm 21 đơn vị trực thuộc với 42 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn. Như vậy, sau gần một thập niên, số đầu mối của Bộ tiếp tục giảm, phạm vi quản lý rộng hơn, đặt một bộ kinh tế đa ngành trước yêu cầu cao hơn về năng lực điều hành và chất lượng thực thi.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu "phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỉ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP". Đồng thời, đặt yêu cầu "xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả" trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt yêu cầu cao hơn đối với năng lực quản trị và hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính. Yêu cầu đó được đặt trên nền quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy đã triển khai nhiều năm theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới đánh giá: "Sau 8 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, với tầm nhìn chiến lược, định hướng lâu dài về mô hình tổng thể của hệ thống chính trị, với quyết tâm chính trị, nỗ lực cao nhất và phương pháp tổ chức triển khai thực hiện quyết liệt, nhất quán, khẩn trương, công khai, dân chủ, kiên định mục tiêu, yêu cầu đề ra; bảo đảm đúng các nguyên tắc, Điều lệ Đảng, quy định của Hiến pháp, pháp luật, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, thực hiện có hiệu quả, hoàn thành vượt mức trước 5 năm các mục tiêu do Nghị quyết số 18-NQ/TW đề ra đến năm 2030, tạo bước ngoặt quan trọng về triển khai, tổ chức thực hiện Nghị quyết của Đảng trong tình hình mới".
Hệ thống tổ chức, các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội từ Trung ương đến địa phương được tổ chức lại đồng bộ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; giảm cơ quan, đơn vị trực thuộc Trung ương, cấp tỉnh, đầu mối bên trong và biên chế với quy mô lớn, góp phần tiết kiệm chi thường xuyên rất lớn, tăng chi đầu tư phát triển và an sinh xã hội.
Việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đã được triển khai tổng thể, triệt để và đồng bộ trong cả nước với quy mô lớn. Giảm 34,9% đầu mối trực thuộc Trung ương, 100% đảng đoàn, ban cán sự đảng…
"Những kết quả đạt được trong thời gian qua đã khẳng định sự đột phá, đổi mới tư duy cả trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, thực sự là cuộc cách mạng, "sắp xếp lại giang sơn"; tổ chức lại, mở rộng không gian phát triển của đất nước, kiến tạo mô hình phát triển mới mang tính chiến lược, dài hạn; thúc đẩy quản trị quốc gia, quản trị địa phương, chuyển từ mô hình quản lý sang phục vụ, kiến tạo phát triển", Kết luận khẳng định.
Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) làm việc với Bộ Công Thương cùng một số bộ, ngành về hợp tác thương mại quốc tế ngày 17/3/2026.
Ngày 17/3/2026, làm việc với Bộ Công Thương cùng một số bộ, ngành về hợp tác thương mại quốc tế, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Bộ Công Thương khẩn trương đề xuất giải pháp, bảo đảm nguyên tắc "một cơ quan thực hiện nhiều việc, một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính". Đây cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong yêu cầu tiếp tục sắp xếp và hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước.
Ngày 7/4/2026, phát biểu nhậm chức trước Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng xác định xây dựng bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là một trong những định hướng lớn của nhiệm kỳ. Thủ tướng yêu cầu mỗi thành viên Chính phủ "nói đi đôi với làm", điều hành bằng tư duy quản trị hiện đại.
Hai tuần sau, tại buổi làm việc với Bộ Công Thương ngày 22/4/2026, Thủ tướng nhấn mạnh trách nhiệm của ngành đối với mục tiêu tăng trưởng: "Việc thực hiện các mục tiêu đã đề ra, trong đó có mục tiêu tăng trưởng 2 con số phụ thuộc nhiều vào chất lượng và hiệu quả hoạt động của ngành. Bộ, ngành Công Thương phải gánh vác nhiệm vụ trọng tâm, tiên phong xử lý các tồn tại và thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh để đạt mục tiêu đề ra".
Thông báo số 211/TB-VPCP ngày 24/4/2026 của Văn phòng Chính phủ thông báo Kết luận tại cuộc họp về tình hình thực hiện nhiệm vụ từ đầu năm 2026 và phương hướng nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Công Thương tiếp tục yêu cầu Bộ tập trung rà soát, kiện toàn tổ chức, bộ máy, xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, đoàn kết, đội ngũ cán bộ, công chức tinh gọn, kỷ luật, bản lĩnh, chuyên nghiệp; rà soát và hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ theo hướng phân định rõ thẩm quyền, gắn với chuỗi giá trị, tránh chồng chéo, bảo đảm nguyên tắc "một việc, một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm".
Quá trình sắp xếp sau đó chuyển sâu vào cơ cấu bên trong từng bộ. Chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026 ngày 3/6/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu trình các nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức trong tháng 6, đồng thời khắc phục tình trạng chồng chéo, cắt khúc và phân mảnh trong quản lý nhà nước.
Trước đó, ngày 2/6/2026, tại buổi làm việc về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng vận hành bộ máy và năng lực thực thi.
Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp do Bộ Chính trị tổ chức ngày 1/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đối với các lĩnh vực liên ngành và giao thoa phải "khẩn trương rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ theo nguyên tắc: Một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; một nguồn dữ liệu dùng chung; một quy trình phối hợp liên thông; đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát và quy trách nhiệm rõ ràng. Trước mắt, phải tập trung hoàn thiện phương án phân định trách nhiệm, xử lý dứt điểm các quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa đồng bộ, bảo đảm kế thừa, ổn định, liên tục, không để khoảng trống trong quản lý nhà nước".
Thông điệp về cách vận hành bộ máy mới được Người đứng đầu Đảng và Nhà nước nêu rõ: "Tinh thần nhất quán là tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp".
Hơn 2 tháng sau, ngày 11/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 351/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Nghị định có hiệu lực ngày 15/9/2026, Điều 3 quy định cơ cấu Bộ gồm 21 đơn vị trực thuộc. Như vậy, số đầu mối giảm 1 đơn vị so với 22 đơn vị được quy định tại Nghị định số 40/2025/NĐ-CP ngày 26/2/2026 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương; số tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước giảm từ 19 xuống 18.
Ngược dòng lịch sử, bộ máy nhà nước thời phong kiến đã được tổ chức theo chức năng với cơ chế phân công và kiểm tra giữa các cơ quan. Năm 1459, triều đình đặt 4 bộ Hộ, Binh, Hình, Công cùng 6 khoa làm nhiệm vụ kiểm tra.
Ngày 26/8/1471, vua Lê Thánh Tông ban dụ hiệu định Hoàng triều quan chế, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc cải cách hành chính lịch sử của vương triều Lê sơ. Đây là nền tảng thiết lập nên bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế tập quyền mang tính chính quy, hoàn thiện và đạt hiệu lực cao nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam
Theo đó, xác lập bộ máy trung ương gồm 6 bộ Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công cùng 6 khoa. Quan chế quy định nguyên tắc phối hợp "việc công bề bộn thì sáu bộ bàn nhau mà làm".
Với lĩnh vực tài chính, trách nhiệm được xác định rõ "chi ra, thu vào là chức của Hộ bộ mà Hộ khoa phải giúp đỡ". Đồng thời đề cập trực tiếp bài toán tổ chức bộ máy và chi phí: "Số quan đặt ra so với trước tăng rất nhiều nhưng tiền lương chi tiêu so với xưa cũng thế". (theo Đại Việt sử ký toàn thư).
Trong hệ thống Lục bộ, Bộ Hộ đảm nhiệm phạm vi công việc khá rộng liên quan tài chính và nguồn lực kinh tế. Năm 1675, Bộ Hộ quản kho tàng, tiền tệ, thuế khóa cùng các nguồn thu liên quan "muối mắm, gang sắt". Theo GS. Nguyễn Văn Huyên - học giả, nhà nghiên cứu văn hóa, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục (giai đoạn 1946 - 1975) mô tả, dưới triều vua Gia Long "Bộ Hộ, tức là Bộ Tài chính, chịu trách nhiệm thu thuế, trông nom ngân khố, giá cả các sản vật".
Qua các thời kỳ, cách tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi song yêu cầu xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan vẫn xuyên suốt. Công việc thuộc một lĩnh vực cần có cơ quan chủ trì rõ ràng, những nhiệm vụ liên quan nhiều cơ quan đòi hỏi cơ chế phối hợp cụ thể cùng trách nhiệm được phân định minh bạch. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra đối với tổ chức và vận hành bộ máy quản lý nhà nước hiện nay.
Sau năm 1945, tổ chức ngành Công Thương nhiều lần chia tách, hợp nhất và điều chỉnh tên gọi theo yêu cầu quản lý của từng thời kỳ. Ngày 31/7/2007, Quốc hội khóa XII ban hành Nghị quyết số 01/2007/QH12 về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ khóa XII. Trong cơ cấu mới, Bộ Công Thương được thành lập trên cơ sở hợp nhất Bộ Công nghiệp và Bộ Thương mại.
Từ năm 2007, Bộ Công Thương duy trì mô hình bộ kinh tế đa ngành, quản lý phạm vi rộng về công nghiệp và thương mại. Phạm vi quản lý rộng đồng thời đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa các đơn vị, tổ chức phối hợp chặt chẽ giữa những lĩnh vực có quan hệ trực tiếp và xác định đầu mối chịu trách nhiệm đối với từng nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Đầu năm 1923, trong bài viết "Thà ít mà tốt", V.I. Lênin thẳng thắn đánh giá bộ máy nhà nước khi đó "rất đáng buồn, nếu không muốn nói là rất tồi tệ" và nêu nguyên tắc ngắn gọn: "Phải tuân theo quy tắc này: thà ít mà tốt".
Trước đó, trình bày diễn văn tại Phiên họp thứ tư của Ủy ban Chấp hành Trung ương Toàn Nga khóa IX ngày 31/10/1922, V. I. Lênin đã dẫn kết quả điều tra về số viên chức tại Mát-xcơ-va. Theo đó, tháng 8/1918, thành phố có 231.000 viên chức, đến tháng 10/1922, sau thời gian bộ máy được xác định đã tinh giản, con số điều tra lại là 243.000 người. Những con số được Lênin sử dụng để đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu tinh giản bộ máy.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt yêu cầu này trong điều kiện lúc bấy giờ của bộ máy cách mạng Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy tầm quan trọng, tính cấp thiết, nội dung và phương thức "giản chính, tinh cán" để xây dựng các cơ quan đảng, chính quyền và đoàn thể ở các cấp hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Sau Cách mạng Tháng Tám, Người tuyên bố: "Công việc phá hoại xong rồi. Nay bước đầu công việc dọn dẹp, sắp đặt, giữ gìn, kiến thiết" và việc đầu tiên phải kiến thiết là xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vì dân, một nền hành chính phục vụ nhân dân.
Khi nói về vai trò sức mạnh của tổ chức, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Khéo tổ chức, khéo lãnh đạo, thì lực lượng ấy sẽ làm xoay trời chuyển đất, bao nhiêu thực dân và phong kiến cũng sẽ bị lực lượng to lớn ấy đánh tan".
Trong bài viết "Tình hình thế giới từ hạ tuần tháng 9 đến thượng tuần tháng 11 năm 1950", Người đã chỉ rõ: "Giản chính. Chính quyền và Đoàn thể tìm mọi cách để giảm bớt những cơ quan và những nhân viên không cần thiết lắm, để tiết kiệm sức người và của, để thêm sức vào việc sản xuất. Đồng thời tìm mọi cách để nâng cao năng suất của những nhân viên và các cơ quan".
Trong "Thư gửi các cán bộ Bắc Kạn" viết tháng 11/1950, Người tiếp tục giải thích rất rõ ràng thế nào là "giản chính, tinh cán" và mối quan hệ của hai nội dung này như sau: "Giản chính, tinh cán: Các cơ quan chính quyền và đoàn thể cần phải triệt để giản chính. Đó là tiết kiệm sức người. Song đồng thời phải nâng cao năng suất công tác của mỗi người, mỗi cơ quan phải lựa chọn cán bộ, dùng cán bộ cho đúng - thế gọi là tinh cán. Hai việc phải đi đôi với nhau".
Trong bài nói chuyện với cán bộ quân nhu ngày 25/6/1952, Người chính thức đưa ra khái niệm tinh giản bộ máy theo hướng "thà ít mà tốt". Người chỉ dẫn: "Nói chung, các cơ quan đều phải tiết kiệm. Riêng cơ quan cung cấp tổ chức còn kềnh càng, thừa người, phải sắp xếp cho gọn gàng, hợp lý, mọi người đều có công việc thiết thực, những người thừa phải đưa đi chỗ thiếu, những người ở lại phải thi đua nâng cao năng suất của mình. Thế là tinh giản, tinh là năng suất lên cao, làm cho mau cho tốt, giản là vừa phải, không kềnh càng, tránh hình thức".
10 năm sau, trong bài nói chuyện tại Hội nghị truyền đạt Nghị quyết của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Hội đồng Chính phủ về kế hoạch Nhà nước năm ngày 11/1/1962, Người chỉ rõ: "Từ các bộ, ngành và các địa phương, bộ máy đều quá cồng kềnh và ngày càng phình ra. Vì vậy, sinh ra quan liêu, lãng phí".
Các chỉ dẫn của V.I. Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là tinh gọn cơ cấu phải gắn với nâng cao chất lượng cán bộ, năng suất công tác và hiệu quả thực thi.
Từ nguyên tắc "thà ít mà tốt" đến phương châm "giản chính, tinh cán", yêu cầu cốt lõi vẫn là lấy kết quả hoạt động làm thước đo. Đặt vào quá trình tổ chức Bộ Công Thương, 4 nghị định ban hành trong gần một thập niên cung cấp những dữ liệu cụ thể để nhìn lại sự thay đổi về số đầu mối, cơ cấu đơn vị và phạm vi nhiệm vụ được giao.
Theo đó, giai đoạn 2017 - 2026, Chính phủ ban hành 4 nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Số đơn vị giảm từ 30 xuống 21, trong khi số khoản nhiệm vụ tăng từ 36 lên 42 và nội dung quy định ngày càng chi tiết hơn.
Trong gần một thập niên, tổng số đơn vị giảm 9 đầu mối so với năm 2017, tương đương 30%. Khối vụ giảm mạnh nhất, từ 11 xuống 4. Số cục giảm xuống 10 rồi trở lại 12 tại Nghị định 351-NĐ/CP.
Lần thu gọn lớn nhất ở Nghị định số 40/2025/NĐ-CP, với số đơn vị giảm từ 28 xuống 22 so với Nghị định số 96/2022/NĐ-CP. Cùng đợt sắp xếp này, mô hình Tổng cục Quản lý thị trường ở cấp bộ kết thúc. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước được hình thành; các Cục Quản lý thị trường cấp tỉnh được chuyển về UBND cấp tỉnh để thành lập Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Công Thương.
Số đầu mối giảm, song ở chiều ngược lại, số nhiệm vụ tăng, từ 36 của năm 2017 lên 42 của năm 2025.
Cơ cấu đơn vị thuộc Bộ Công Thương qua các nghị định giai đoạn 2017-2026.
Nghị định số 351/2026/NĐ-CP không giảm đầu mối lớn như Nghị định số 40/2025/NĐ-CP, thay đổi tập trung nhiều hơn vào cấu trúc bên trong và phạm vi nhiệm vụ.
Điều 3 quy định 4 vụ, Văn phòng Bộ, 12 cục, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cùng 3 đơn vị sự nghiệp. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên được tổ chức 6 phòng.
Báo Công Thương chia nhóm theo lĩnh vực và tính chất nhiệm vụ để có cái nhìn tổng quan, cụ thể:
Khối tài nguyên, năng lượng được sắp xếp lại: Nghị định số 98/2017/NĐ-CP có 4 đầu mối mang chức năng trực tiếp về năng lượng gồm Vụ Dầu khí và Than, Vụ Tiết kiệm năng lượng và Phát triển bền vững, Cục Điều tiết điện lực, Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP, cơ cấu tại Điều 3 có Cục Năng lượng - Dầu khí và Cục Điện lực; Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam được bổ sung vào cơ cấu Bộ.
Điều 2 tách nhiệm vụ năng lượng thành các nhóm rõ hơn. Khoản 6 quy định về điện, năng lượng tái tạo và quản lý nhu cầu điện; khoản 8 quy định về dầu khí, than, năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, năng lượng mới và năng lượng khác; khoản 9 dành riêng cho tiết kiệm năng lượng; khoản 11 quy định nhóm nhiệm vụ riêng về địa chất và khoáng sản.
Thay đổi rõ nhất nằm ở địa chất và khoáng sản. Nghị định số 40/2025/NĐ-CP chưa có khoản riêng mang tên "Về địa chất và khoáng sản". Nghị định số 351/2026/NĐ-CP dành toàn bộ khoản 11 cho lĩnh vực này, giao Bộ quản lý nhà nước về điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản, bảo vệ tài nguyên chưa khai thác, hoạt động khoáng sản, thu hồi, chế biến và sử dụng khoáng sản. Khoản 11 còn quy định các nhiệm vụ về quy hoạch, đấu giá quyền khai thác, cấp phép, kiểm tra chuyên ngành, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, đóng cửa mỏ, quản lý trữ lượng và công viên địa chất.
Khối thương mại đổi tên và tổ chức lại một số đầu mối: Nghị định số 40/2025/NĐ-CP có Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Vụ Chính sách thương mại đa biên và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP không còn 3 tên gọi này trong Điều 3; cơ cấu mới có Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Cục Thương mại điện tử cùng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số.
Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên được tổ chức 6 phòng. Cơ cấu mới cũng không còn tên Vụ Dầu khí và Than, Vụ Chính sách thương mại đa biên và Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công trong Điều 3.
Quản lý thị trường chuyển sang mô hình mới: Nghị định số 40/2025/NĐ-CP hợp nhất Tổng cục Quản lý thị trường và Vụ Thị trường trong nước thành Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước; đồng thời chuyển các Cục Quản lý thị trường cấp tỉnh về UBND cấp tỉnh để thành lập Chi cục Quản lý thị trường thuộc Sở Công Thương trước ngày 1/6/2025.
Ở cấp bộ, Nghị định số 351/2026/NĐ-CP tiếp tục giao Bộ Công Thương nhiệm vụ quản lý nhà nước về quản lý thị trường.
Trước đó, Quyết định số 939/QĐ-BCT ngày 2/4/2025 giao Cục chỉ đạo, hướng dẫn lực lượng quản lý thị trường trên cả nước về nghiệp vụ kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính; đồng thời chỉ đạo, kiểm tra chế độ thông tin, báo cáo nghiệp vụ của các Chi cục Quản lý thị trường địa phương.
Cơ cấu quản lý công nghiệp, thương mại, năng lượng và tài nguyên giữa các nước có sự khác biệt rõ rệt. So sánh này nhằm làm rõ mức độ tập trung chức năng trong từng mô hình tổ chức, qua đó đặt mô hình của Việt Nam trong một hệ quy chiếu rộng hơn, thay vì tìm kiếm một khuôn mẫu chung để áp dụng.
Nhật Bản duy trì 1 bộ phụ trách kinh tế, thương mại và công nghiệp, đặt Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng trong hệ thống của bộ. Singapore cũng tập trung nhiều chức năng kinh tế tại Bộ Thương mại và Công nghiệp; đến tháng 4/2026, bộ này quản lý 9 cơ quan pháp định và 2 cơ quan chính phủ.
Hàn Quốc điều chỉnh theo hướng khác. Năm 2025, nước này đổi tên Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng thành Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên sau khi chuyển phần lớn chức năng năng lượng sang Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường. Tài nguyên và xuất khẩu điện hạt nhân vẫn thuộc bộ phụ trách thương mại, công nghiệp.
Anh cũng thay đổi cơ cấu 2 lần trong thời gian ngắn. Ngày 7/2/2023 tách các chức năng của Bộ Kinh doanh, Năng lượng và Chiến lược công nghiệp sang các cơ quan mới. Ngày 22/7/2026, Chính phủ Anh tiếp tục điều chỉnh: Bộ Kinh doanh và Thương mại đổi tên thành Bộ Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại, tiếp nhận thêm các chức năng về khoa học và đổi mới; Bộ An ninh năng lượng và Net Zero tiếp tục phụ trách năng lượng.
Tại Đức, sắc lệnh tổ chức năm 2021 đưa chức năng bảo vệ khí hậu vào bộ phụ trách kinh tế. Sắc lệnh ngày 6/5/2025 đổi tên cơ quan này thành Bộ Kinh tế và Năng lượng, đồng thời chuyển chức năng bảo vệ khí hậu sang Bộ Môi trường, Bảo vệ khí hậu, Bảo tồn thiên nhiên và An toàn hạt nhân.
Hoa Kỳ chia chức năng thương mại giữa Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ. USTR thuộc Văn phòng Tổng thống, điều phối chính sách thương mại và đầu tư quốc tế thông qua 2 cơ chế liên ngành với sự tham gia của 19 cơ quan liên bang; hệ thống bên dưới có hơn 90 tiểu ban chuyên môn.
Pháp đặt công nghiệp, năng lượng và kinh tế số trong Bộ Kinh tế, Tài chính và Chủ quyền công nghiệp, năng lượng, số. Cơ cấu hiện hành có các bộ trưởng ủy nhiệm phụ trách công nghiệp, trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật số, năng lượng. Ngoại thương và thu hút đầu tư lại do Bộ trưởng ủy nhiệm bên Bộ Châu Âu và Ngoại giao phụ trách.
Canada chia chức năng rộng hơn. Global Affairs Canada chủ trì xây dựng và thực thi chính sách thương mại quốc tế, bao gồm đàm phán, thực hiện các hiệp định và xử lý những vấn đề tiếp cận thị trường. Công nghiệp và tài nguyên do các cơ quan khác quản lý.
Ấn Độ phân chia sâu hơn theo ngành. Bộ Thương mại và Công nghiệp quản thương mại cùng chính sách phát triển công nghiệp, trong khi than, điện, dầu khí và phần lớn khoáng sản thuộc các bộ chuyên ngành. Bộ Mỏ xác định rõ phạm vi quản lý khoáng sản của mình loại trừ than, lignite và các khoáng sản thuộc phạm vi pháp luật về năng lượng nguyên tử.
Đối chiếu quốc tế trước hết giúp nhận diện mức độ tập trung chức năng trong từng mô hình. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP đặt công nghiệp, thị trường trong nước, ngoại thương, điện, dầu khí, than, địa chất, khoáng sản và thương mại điện tử trong phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Ở một số quốc gia, các lĩnh vực này được phân chia cho nhiều cơ quan; ở những quốc gia khác, mức độ tích hợp cao hơn.
Khác biệt thứ hai nằm ở cách thể hiện cơ cấu tổ chức trong văn bản pháp lý. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP quy định cụ thể 21 đơn vị trực thuộc Bộ Công Thương. Trong khi đó, quy chế về Bộ Công nghiệp và Thương mại Nga sử dụng cách quy định khác, không ấn định ngay số vụ, cục trong văn bản khung. Sự khác biệt này phản ánh kỹ thuật tổ chức bộ máy và kỹ thuật lập quy của từng quốc gia, chưa thể dùng làm căn cứ đánh giá hiệu quả quản trị.
Mỗi nước thiết kế bộ máy phù hợp với hệ thống pháp luật, cơ cấu chính phủ và cơ chế quản trị riêng. Với Việt Nam, Nghị định số 351/2026/NĐ-CP xác lập mô hình Bộ Công Thương có phạm vi quản lý rộng trên nhiều lĩnh vực kinh tế. Phạm vi đó đồng thời đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa các đơn vị, bảo đảm phối hợp thông suốt và kiểm soát được kết quả thực thi.
Trước thời điểm Nghị định số 351-NĐ/CP được ban hành, các chuyên gia, nhà nghiên cứu đã lưu ý tinh gọn không thể hiểu như phép cắt giảm cơ học. Tại hội thảo "Tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước - từ góc nhìn lịch sử và hiện tại" do Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức ngày 22/4/2026, TS. Bùi Phương Đình - Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhấn mạnh, tinh gọn bộ máy hành chính không phải cắt giảm cơ học mà nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia. Tinh gọn phải bảo đảm đồng thời yêu cầu "gọn" và "tinh", giảm đầu mối, biên chế gắn với nâng cao chất lượng nhân sự, tính chuyên nghiệp và đạo đức công vụ.
"Đây là chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, có cơ sở trong lịch sử tổ chức bộ máy, thực tiễn quản trị và phù hợp xu thế cải cách hành chính, hướng tới nền hành chính hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả", TS. Bùi Phương Đình nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, TS. Trần Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam cho rằng, tinh gọn không nên hiểu là sắp xếp, sáp nhập cơ học theo kiểu "càng ít càng tốt" mà phải bảo đảm hợp lý. Trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, ông đề xuất yêu cầu "tinh gọn - hợp lý - hiện đại - hiệu quả", coi đây là cách tổ chức lại bộ máy phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia. Sáp nhập cần dựa trên nhu cầu thực tiễn, khả năng ứng dụng công nghệ và đi cùng phân định rõ giữa phân cấp với phân quyền. Cùng đó, phân quyền phải thực chất, giao quyền gắn với trách nhiệm, tạo điều kiện để đơn vị được trao quyền chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, tránh tình trạng chuyển giao nhiệm vụ nhưng vẫn phải xin ý kiến ở nhiều khâu.
"Cần đặt yếu tố con người vào vị trí then chốt của quá trình tinh gọn; rà soát, đánh giá và bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức theo yêu cầu công việc, hạn chế nguy cơ người có năng lực rời khu vực công nếu khâu đánh giá, phân loại thiếu chính xác. Cải cách hành chính cần lấy chất lượng đội ngũ và năng lực phục vụ làm trọng tâm. Công nghệ số giữ vai trò hỗ trợ mạnh, song hiệu quả giải quyết công việc vẫn phụ thuộc vào năng lực, trách nhiệm và khả năng hướng dẫn trực tiếp của cán bộ", TS. Trần Anh Tuấn nói và nhấn mạnh phải đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm và yêu cầu cụ thể của từng cơ quan, đơn vị thay cho cách áp dụng một chương trình chung, qua đó nâng cao năng lực thực thi công vụ.
Nghị định số 351/2026/NĐ-CP quy định cơ cấu mới của Bộ Công Thương, trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đã ban hành các quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các đơn vị trực thuộc. Khung tổ chức và phân công nhiệm vụ ở cấp đơn vị đã cơ bản được xác lập, trọng tâm tiếp theo là cách bộ máy vận hành sau sắp xếp, trước hết ở 3 nhóm vấn đề.
Phân định trách nhiệm trong khối tài nguyên, năng lượng: Cơ cấu mới có Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Cục Năng lượng - Dầu khí và Cục Điện lực. Điều 2 Nghị định số 351/2026/NĐ-CP dành khoản 6 cho điện và năng lượng tái tạo, khoản 8 cho dầu khí, than và các nội dung năng lượng liên quan, khoản 11 cho địa chất và khoáng sản. Các quyết định cấp đơn vị tiếp tục cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ của từng cục/vụ. Thực tế xử lý công việc sẽ kiểm chứng mức độ rõ ràng của đầu mối chủ trì, trách nhiệm phối hợp và khả năng giải quyết những vấn đề giao thoa giữa các lĩnh vực.
Liên thông và sử dụng dữ liệu: Nghị định mới quy định các nhiệm vụ liên quan chuyển đổi số, dữ liệu số, nền tảng số và cơ sở dữ liệu của ngành Công Thương. Với phạm vi quản lý rộng, khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các đơn vị sẽ tác động trực tiếp tới thời gian xử lý công việc và chất lượng phối hợp.
Đo hiệu quả sau tinh gọn: Số lượng đầu mối phản ánh mức độ thay đổi về cơ cấu nhưng chưa đủ để đánh giá hiệu quả hoạt động. Kết quả của bộ máy mới cần được nhìn qua thời gian xử lý công việc, mức độ rõ trách nhiệm, chất lượng phối hợp giữa các đơn vị và sản phẩm đầu ra của từng nhiệm vụ.
Mốc tiếp theo đã được Chính phủ xác định. Nghị quyết số 221/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong đồng bộ với phân cấp, phân quyền trong tháng 10/2026. Phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực thực hiện, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn và cơ chế hậu kiểm để bộ máy vận hành thông suốt.
Đại hội XIV đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên. Nghị định 351/2026/NĐ-CP quy định Bộ Công Thương có 21 đơn vị trực thuộc cùng 42 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn. Với phạm vi quản lý trải rộng trên công nghiệp, thương mại, năng lượng, địa chất, khoáng sản và nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp tới sức sản xuất của nền kinh tế, yêu cầu đặt ra với bộ máy mới lớn hơn câu chuyện giảm đầu mối.
Cùng với sắp xếp bộ máy, Bộ Công Thương đang đặt văn hóa công vụ vào quá trình đổi mới quản trị. Ngày 19/1/2026, Bộ thành lập Ban Chỉ đạo Phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương; các nội dung triển khai gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Trong "Sửa đổi lối làm việc" năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém". Với cơ cấu mới, hiệu lực của bộ máy phụ thuộc rất lớn vào con người thực thi, kỷ luật công vụ, tinh thần trách nhiệm và cách mỗi đơn vị phối hợp trong công việc chung.
Kỷ nguyên phát triển mới đặt thước đo của cải cách bộ máy vào kết quả thực tế, bộ máy tinh gọn phải tạo hiệu lực trong điều hành, hiệu quả trong thực thi, chất lượng phục vụ và năng lực phản ứng nhanh trước những chuyển động của sản xuất, thị trường và hội nhập. Với Bộ Công Thương, đó cũng là cách năng lực quản trị nhà nước chuyển thành nguồn lực cho tăng trưởng, góp phần nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế và thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới.