5 điểm nghẽn kìm hãm sự phát triển của ngành
Khi hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành văn phòng phẩm Việt Nam đang đứng trước những chuyển động lớn của thị trường toàn cầu. Góp ý tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam chủ trì tổ chức từ tháng 7-9/2025, tại Hà Nội, bà Trần Phương Nga - Tổng Giám đốc Tập đoàn Thiên Long cho rằng, dù chịu tác động mạnh từ chuyển đổi số, văn phòng phẩm vẫn là một ngành còn dư địa phát triển lớn nếu biết tái định vị và đi đúng hướng.
Bà Trần Phương Nga - Tổng Giám đốc Tập đoàn Thiên Long. Ảnh: NVCC
Bà Nga cho biết trên bình diện thế giới, tốc độ tăng trưởng của ngành văn phòng phẩm đang chậm lại, song nhu cầu chưa hề thu hẹp, đặc biệt tại các khu vực đang phát triển như Đông Nam Á, Nam Á và châu Phi - nơi số lượng học sinh, sinh viên đông và nhu cầu học tập không ngừng gia tăng. Cùng với đó, xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm xanh, bền vững, sản phẩm tích hợp công nghệ như bút thông minh, học cụ STEAM, cũng như các giải pháp phân phối hiện đại thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.
Tuy nhiên, Trung Quốc và Ấn Độ giữ lợi thế ở phân khúc giá rẻ, trong khi Nhật Bản và Đức dẫn đầu phân khúc cao cấp với các thương hiệu có lịch sử hàng trăm năm. Đáng chú ý, các yêu cầu mới về tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và minh bạch chuỗi cung ứng đang dần trở thành những rào cản thương mại mới, buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy sản xuất và xuất khẩu.
Ở trong nước, ngành văn phòng phẩm gắn liền với nhu cầu của khoảng 25 triệu học sinh, sinh viên, không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn với giáo dục, văn hóa hiếu học và nền tảng tri thức quốc gia. Tuy nhiên, thị trường nội địa đang chịu sức ép lớn từ hàng nhập khẩu giá rẻ, mẫu mã đa dạng, cũng như các sản phẩm cao cấp từ Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh ngay trên “sân nhà”, trong khi năng lực chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo còn nhiều hạn chế.
Theo bà Trần Phương Nga, ngành văn phòng phẩm Việt Nam hiện đang đối diện với năm điểm nghẽn lớn. Trước hết là tình trạng phân mảnh thị trường, với nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ, chưa hình thành được chuỗi cung ứng đủ mạnh. Công nghiệp hỗ trợ như khuôn mẫu, bao bì, thiết kế sản phẩm còn yếu, hệ sinh thái gia công theo chiều dọc chưa hoàn thiện.
Bên cạnh đó, đổi mới sáng tạo còn hạn chế, các sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm xanh mới chỉ ở giai đoạn thử nghiệm, chưa tạo được sức lan tỏa. Ngành cũng đang phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu như nhựa, hóa chất, giấy, khiến chi phí sản xuất dễ bị tác động bởi biến động giá thế giới.
Một điểm nghẽn khác là thiếu định vị hình ảnh quốc gia cho toàn ngành. Dù đã có doanh nghiệp đạt danh hiệu Thương hiệu quốc gia, nhưng ngành văn phòng phẩm Việt Nam vẫn chưa xây dựng được hình ảnh “Vietnam Stationery” trên bản đồ quốc tế, chưa được tích hợp hiệu quả với chiến lược giáo dục quốc gia. Trong khi đó, xu hướng tiêu dùng thay đổi nhanh, người dùng chuyển sang các sản phẩm đa năng, tích hợp công nghệ, thân thiện môi trường và mang yếu tố thời trang, lifestyle, khiến doanh nghiệp nội địa phải chạy đua thích ứng.
Ngoài ra, hoạt động hợp tác nghiên cứu, phát triển với viện, trường còn mang tính hình thức; phong trào “Người Việt dùng hàng Việt” chưa được triển khai mạnh mẽ trong mua sắm công và hệ thống trường học, khiến sản phẩm nội địa chưa có được sức cầu đủ lớn và bền vững.
Đồng kiến tạo để xây dựng thương hiệu Vietnam Stationery
Từ thực trạng trên, lãnh đạo Thiên Long nhấn mạnh cần một cách tiếp cận mới dựa trên tinh thần đồng kiến tạo giữa doanh nghiệp, Nhà nước và các viện nghiên cứu. Trước hết, cần đồng kiến tạo chuỗi giá trị văn phòng phẩm xanh, tập trung phát triển vật liệu thân thiện môi trường như nhựa sinh học, nhựa tái chế, giấy tái chế, đồng thời khuyến khích các mô hình sản phẩm tuần hoàn, tái nạp nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm rác thải. Việc đưa sản phẩm xanh vào danh mục mua sắm công và trường học được xem là giải pháp quan trọng để tạo sức cầu ổn định cho thị trường.
Song song với đó là phát triển sản xuất và phân phối thông minh, ứng dụng công nghệ 4.0, robot hóa, quản lý kho thông minh và thương mại điện tử xuyên biên giới. Việc xây dựng các gian hàng quốc gia trên các nền tảng lớn như Amazon, Alibaba hay Shopee Global sẽ giúp sản phẩm văn phòng phẩm Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế. Cùng với đó, cần sớm hình thành Hiệp hội Văn phòng phẩm Việt Nam để kết nối doanh nghiệp, chia sẻ hạ tầng logistics và giảm chi phí.
Việc đưa sản phẩm xanh vào danh mục mua sắm công và trường học được xem là giải pháp quan trọng để tạo sức cầu ổn định cho thị trường. Ảnh minh hoạ
Ở tầm chiến lược, bà Trần Phương Nga đề xuất xây dựng thương hiệu quốc gia Vietnam Stationery, thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại bài bản như tổ chức Vietnam Stationery Week hằng năm, tham gia các hội chợ lớn trên thế giới và đưa ngành văn phòng phẩm vào Chương trình Thương hiệu quốc gia Vietnam Value với thông điệp “Inspiring Knowledge - Lan tỏa tri thức Việt”. Đồng thời, ngành cần được gắn kết chặt chẽ hơn với giáo dục và đổi mới sáng tạo, đầu tư phát triển các sản phẩm như bút thông minh, bảng điện tử, học cụ STEAM để không chỉ bán sản phẩm mà còn cung cấp giải pháp giáo dục toàn diện.
Với vai trò doanh nghiệp đầu ngành, bà Trần Phương Nga khẳng định Thiên Long cam kết tiên phong trong R&D, đổi mới sáng tạo, sản xuất xanh và mở rộng chuỗi cung ứng quốc tế, sẵn sàng đóng vai trò hạt nhân kết nối doanh nghiệp trong ngành. Khát vọng được đặt ra là đưa “Vietnam Stationery” từ một thị trường nội địa trị giá khoảng 1 tỷ USD trở thành thương hiệu quốc gia có sức cạnh tranh quốc tế, xa hơn là biến Việt Nam thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu văn phòng phẩm xanh của Đông Nam Á, lan tỏa tinh thần hiếu học và tri thức Việt ra toàn cầu.
Nếu được đồng kiến tạo một cách thực chất, ngành văn phòng phẩm Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển mình từ một ngành phụ trợ sang ngành mũi nhọn gắn với văn hóa - giáo dục, góp phần khẳng định vị thế quốc gia trong tiến trình hội nhập.