Tỷ lệ lấp đầy tăng, sức hút đầu tư được cải thiện
Theo báo cáo của Sở Công Thương Nghệ An, toàn tỉnh hiện có 22 cụm công nghiệp do nhà nước đầu tư. Trong đó, 20 cụm đã được thành lập, với tổng diện tích hơn 422 ha. Đến nay, đã có 18 cụm đi vào hoạt động, thu hút 245 dự án đầu tư, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 75% và đặc biệt có 10 cụm công nghiệp đã lấp đầy 100% diện tích.
Những con số trên cho thấy mô hình cụm công nghiệp đã từng bước phát huy hiệu quả, trở thành điểm đến của nhiều doanh nghiệp sản xuất, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp chế biến nông lâm sản, vật liệu xây dựng, cơ khí, may mặc...
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, cùng với các khu công nghiệp lớn, hệ thống cụm công nghiệp đã góp phần mở rộng không gian phát triển công nghiệp của Nghệ An, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư ngay tại địa phương và hạn chế tình trạng sản xuất phân tán trong khu dân cư.
Tỉnh Nghệ An hiện có 22 cụm công nghiệp do nhà nước đầu tư.
Theo đánh giá của Sở Công Thương Nghệ An, công tác quản lý nhà nước đối với các cụm công nghiệp từng bước được kiện toàn. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trách nhiệm quản lý của UBND cấp xã được xác định rõ hơn theo quy định của pháp luật. Nhiều địa phương đã quan tâm hơn đến công tác quản lý, khai thác hạ tầng cụm công nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động.
Đáng chú ý, hạ tầng kết nối bên ngoài nhiều cụm công nghiệp như giao thông, điện, nước cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là điều kiện thuận lợi để Nghệ An tiếp tục thu hút thêm các dự án đầu tư mới trong thời gian tới.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song các cụm công nghiệp của Nghệ An vẫn còn những tồn tại, hạn chế trong những năm qua. Theo báo cáo, phần lớn các cụm công nghiệp được đầu tư từ nhiều năm trước nên nhiều hạng mục hạ tầng đã xuống cấp, hư hỏng. Trong khi đó, nhu cầu kinh phí để sửa chữa, nâng cấp là rất lớn, vượt quá khả năng cân đối của ngân sách địa phương cũng như năng lực tài chính của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đặc biệt, hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung ở nhiều cụm công nghiệp chưa được đầu tư hoàn chỉnh, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường và khả năng tiếp nhận thêm các dự án mới.
Không ít dự án hạ tầng cụm công nghiệp vẫn trong tình trạng thi công dở dang nhiều năm. Nguồn vốn đầu tư công chưa đáp ứng nhu cầu, vốn đối ứng của địa phương còn hạn chế khiến nhiều công trình như giao thông nội bộ, hệ thống thoát nước, cấp điện, chiếu sáng... chưa được hoàn thiện đồng bộ. Điều này làm giảm sức hấp dẫn của các cụm công nghiệp đối với nhà đầu tư.
Các cụm công nghiệp đang gặp những bất cập về đồng bộ hạ tầng.
Một khó khăn khác là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch và điều chỉnh dự án ở một số cụm công nghiệp còn kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ đầu tư. Điển hình như Cụm công nghiệp Nghĩa Mỹ vẫn đang gặp nhiều vướng mắc liên quan đến điều chỉnh dự án, giải phóng mặt bằng và bố trí nguồn vốn để hoàn thiện các hạng mục còn lại.
Bên cạnh đó, nhiều cụm công nghiệp tuy đã có doanh nghiệp hoạt động nhưng hạ tầng dùng chung vẫn chưa được đầu tư đồng bộ. Không ít doanh nghiệp phải tự bỏ kinh phí xây dựng hạ tầng phục vụ sản xuất, trong khi các công trình chung của cụm công nghiệp vẫn còn thiếu. Một số cụm công nghiệp khác lại có diện tích quá nhỏ, quỹ đất không còn nhiều nên khó thu hút doanh nghiệp đầu tư hạ tầng theo hình thức xã hội hóa.
Ngoài những khó khăn về hạ tầng, công tác quản lý doanh nghiệp trong một số cụm công nghiệp còn nhiều bất cập. Một số doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ quy định về bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy, đất đai và đầu tư; vẫn còn tình trạng chuyển nhượng, cho thuê lại quyền sử dụng đất khi chưa hoàn tất thủ tục pháp lý, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước.
Khơi thông nguồn lực, nâng tầm cụm công nghiệp
Từ những tồn tại được chỉ rõ, Sở Công Thương Nghệ An cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là khắc phục những bất cập trước mắt mà còn phải xây dựng một mô hình quản lý, đầu tư và khai thác cụm công nghiệp hiệu quả hơn, phù hợp với hệ thống pháp luật mới cũng như định hướng phát triển công nghiệp của tỉnh trong giai đoạn tới.
Theo đó, giải pháp đầu tiên được đặt ra là rà soát, điều chỉnh quy hoạch cụm công nghiệp theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng thu hút đầu tư của từng địa phương. Những cụm công nghiệp không còn tính khả thi hoặc không phù hợp với định hướng phát triển sẽ được đề xuất đưa ra khỏi quy hoạch, đồng thời nghiên cứu bổ sung những cụm công nghiệp mới tại các địa bàn có nhiều tiềm năng phát triển công nghiệp, bảo đảm thống nhất với Quy hoạch tỉnh và các quy hoạch liên quan.
Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm tránh tình trạng quy hoạch dàn trải, đầu tư manh mún và phân tán nguồn lực. Thay vì cố duy trì những cụm công nghiệp không còn dư địa phát triển, tỉnh Nghệ An sẽ tập trung nguồn lực cho các cụm công nghiệp có khả năng thu hút doanh nghiệp, tạo hiệu quả sử dụng đất và phát huy giá trị đầu tư.
Cùng với quy hoạch, hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành là một trong những nội dung trọng tâm được Sở Công Thương Nghệ An đề xuất. Các địa phương cần nhanh chóng hoàn thành việc giao đơn vị sự nghiệp công lập hoặc đơn vị đủ điều kiện quản lý, vận hành và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng cụm công nghiệp theo quy định của Nghị định 178/2026/NĐ-CP. Đồng thời, UBND cấp xã tiếp tục thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với cụm công nghiệp theo các quy định mới của Chính phủ và UBND tỉnh.
Các cụm công nghiệp đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh Nghệ An, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động.
Song song đó, ưu tiên đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho các cụm công nghiệp đang hoạt động thay vì mở rộng dàn trải; kiến nghị sửa đổi Nghị quyết số 22/2021/NQ-HĐND của HĐND tỉnh theo hướng ưu tiên nguồn lực hỗ trợ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho các cụm công nghiệp hiện hữu. Đề xuất đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp.
Không chỉ dừng lại ở các giải pháp trước mắt, Sở Công Thương Nghệ An cũng đề xuất một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương. Trong đó, Sở Công Thương sẽ đóng vai trò đầu mối theo dõi, hướng dẫn và đôn đốc việc thực hiện phương án tháo gỡ đối với từng cụm công nghiệp.
Trao đổi về định hướng phát triển hệ thống cụm công nghiệp trong thời gian tới, ông Phạm Văn Hóa, Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An cho rằng, mục tiêu của tỉnh không chỉ là nâng tỷ lệ lấp đầy các cụm công nghiệp mà quan trọng hơn là xây dựng các cụm công nghiệp hoạt động hiệu quả, có hạ tầng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu về môi trường và đủ sức thu hút các nhà đầu tư có năng lực.
Thời gian tới, Sở Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và chính quyền địa phương rà soát từng cụm công nghiệp để có phương án xử lý phù hợp. "Cụm công nghiệp phải thực sự trở thành động lực phát triển công nghiệp ở cơ sở, tạo việc làm, nâng cao giá trị sản xuất và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Muốn làm được điều đó, phải đồng thời giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường và cơ chế quản lý, trong đó lấy hiệu quả đầu tư và nhu cầu của doanh nghiệp làm trung tâm", ông Phạm Văn Hóa nhấn mạnh.
Khi các giải pháp về quy hoạch, hạ tầng, cơ chế quản lý và xã hội hóa đầu tư được triển khai đồng bộ, các cụm công nghiệp sẽ có điều kiện phát huy tốt hơn vai trò là hạt nhân phát triển công nghiệp địa phương, tạo thêm không gian thu hút doanh nghiệp, giải quyết việc làm và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Nghệ An trong những năm tới.