Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, ngành năng lượng Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện thể chế và chuyển dịch bền vững. Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, tạo nền tảng cho ngành năng lượng phát triển ổn định, hiệu quả và tự chủ hơn. Để làm rõ hơn nội dung này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương).
Gỡ nút thắt thể chế cho ngành năng lượng
- Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của Nghị quyết 253 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 trong bối cảnh ngành năng lượng Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới từ năm 2026?
Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Có thể khẳng định, Nghị quyết 253 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cả về phương diện thể chế lẫn thực tiễn triển khai, khi ngành năng lượng chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là năm bản lề 2026 - 2030 với những yêu cầu cao hơn về an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống.
Ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực. Ảnh: Quốc Chuyển
Thứ nhất, đây là nghị quyết có phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia, từ nguồn điện, lưới truyền tải và phân phối điện, mua bán điện trực tiếp cho tới dầu khí và than, đặc biệt là phát triển điện gió ngoài khơi, đây là một loại hình nguồn điện mới lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam... Điều này cho thấy tư duy tiếp cận mang tính hệ thống, đồng bộ, kịp thời thay vì xử lý từng lĩnh vực riêng lẻ như trước. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, trong khi yêu cầu giảm phát thải, bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe, cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số từ năm 2026, tôi cho rằng cách tiếp cận này là hết sức cần thiết.
Thứ hai, nghị quyết tạo ra một cơ chế linh hoạt, kịp thời để xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn triển khai quy hoạch. Việc cho phép điều chỉnh cập nhật quy hoạch mà không làm thay đổi mục tiêu, định hướng lớn hay tổng công suất theo cơ cấu nguồn điện là một bước tiến rất đáng chú ý. Cơ chế này giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tiến độ, đồng bộ nguồn và lưới, thay thế các dự án chậm triển khai, tạo sự chủ động trong công tác quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch, đồng thời vẫn giữ vững kỷ cương quy hoạch và kiểm soát quyền lực.
Thứ ba, nghị quyết thể hiện rõ tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Hàng loạt dự án quan trọng như lưới điện, dầu khí, than cấp bách được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện được rút ngắn; thẩm quyền được phân cấp rõ ràng hơn cho địa phương. Đây là những giải pháp rất thiết thực, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn triển khai chính quyền hai cấp, giúp đẩy nhanh tiến độ đầu tư, sớm đưa các dự án điện lực vào vận hành, qua đó củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.
Có thể nói, trong bối cảnh ngành năng lượng bước vào chu kỳ phát triển mới, Nghị quyết 253 chính là bệ đỡ thể chế quan trọng, tạo hành lang pháp lý đủ rộng nhưng vẫn chặt chẽ, để ngành năng lượng phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững hơn trong bối cảnh các ngành đang tập trung bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện nhằm bảo đảm đồng bộ, thống nhất hệ thống luật pháp.
Động lực nền tảng cho kỷ nguyên vươn mình
- Theo ông, Nghị quyết 253 có ý nghĩa như thế nào trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 70?
Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác lập rõ quan điểm, mục tiêu và định hướng lớn về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, coi năng lượng là nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Trên tinh thần đó, Nghị quyết 253 có thể được xem là bước cụ thể hóa rất quan trọng, đưa các chủ trương mang tính chiến lược của Đảng đi vào đời sống bằng những cơ chế, chính sách cụ thể, khả thi đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn tại Việt Nam cũng như thế giới.
Nghị quyết 253 được xem là bệ đỡ thể chế, giúp ngành năng lượng tháo gỡ điểm nghẽn và bước vào giai đoạn phát triển mới từ 2026. Ảnh: Petrovietnam
Điểm nổi bật thứ nhất là việc nghị quyết đã làm rõ các công cụ pháp lý để bảo đảm đủ nguồn cung năng lượng trong mọi tình huống. Các quy định về lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt, về dự án điện lực cấp bách, hay về các dự án dầu khí, than quan trọng của quốc gia cho thấy cách tiếp cận rất thực tế, đặt yêu cầu an ninh năng lượng lên hàng đầu, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc minh bạch, kiểm soát rủi ro.
Thứ hai, nghị quyết cụ thể hóa rõ định hướng chuyển dịch năng lượng theo tinh thần Nghị quyết 70, thông qua việc dành một chương riêng cho phát triển điện gió ngoài khơi, mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp và lần đầu tiên đề cập đến điện hạt nhân mô đun nhỏ. Đây đều là những lĩnh vực mới, đòi hỏi cơ chế đặc thù và việc Quốc hội ban hành khung chính sách cho thấy quyết tâm rất rõ trong việc đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời nâng cao tính tự chủ dài hạn của hệ thống.
Thứ ba, nghị quyết góp phần hoàn thiện thể chế quản lý Nhà nước về năng lượng theo hướng phân cấp, phân quyền hợp lý nhưng vẫn giữ được vai trò điều phối thống nhất của Trung ương. Việc giao thẩm quyền điều chỉnh cập nhật quy hoạch cho Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh, đi kèm cơ chế báo cáo, giám sát, là minh chứng rõ cho cách làm trao quyền đi đôi với kiểm soát, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại mà Nghị quyết 70 đã đặt ra.
Có thể khẳng định, nếu Nghị quyết 70 là “kim chỉ nam” về tư duy và chiến lược, thì Nghị quyết 253 chính là “bản thiết kế thi công”, giúp các mục tiêu về an ninh năng lượng được triển khai một cách cụ thể, bài bản và có lộ trình rõ ràng trong giai đoạn 2026 - 2030.
- Ông kỳ vọng Nghị quyết 253 sẽ tạo ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế và vị thế quốc gia như thế nào trong kỷ nguyên vươn mình?
Phó Cục trưởng Trần Hoài Trang: Tôi cho rằng, tác động của nghị quyết này không chỉ giới hạn trong phạm vi ngành năng lượng, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho toàn bộ nền kinh tế và góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Một là nghị quyết tạo nền tảng quan trọng để hình thành một hệ sinh thái đầu tư năng lượng hiện đại, minh bạch và ổn định. Khi các nút thắt về quy hoạch, thủ tục đầu tư, hợp đồng mua bán điện được tháo gỡ, đây sẽ là tín hiệu đầu tư quan trọng, thu hút dòng vốn trong và ngoài nước chảy mạnh hơn vào các lĩnh vực then chốt như điện gió ngoài khơi, hạ tầng lưới điện, lưu trữ năng lượng hay công nghiệp phụ trợ năng lượng. Đây chính là những ngành có khả năng lan tỏa lớn, tạo thêm việc làm chất lượng cao, thúc đẩy tăng trưởng nội địa hoá lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ nhằm tăng trưởng nền kinh tế một cách bền vững.
Với nhiều cơ chế linh hoạt, Nghị quyết 253 mở ra không gian phát triển mới cho ngành năng lượng, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng và chuyển dịch xanh. Ảnh: Hồng Nhung
Hai là nghị quyết góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thông qua việc mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn về sử dụng các nguồn điện ổn định, giá cả linh hoạt và xanh hơn. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất nguồn gốc carbon, vốn ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc trong thương mại quốc tế.
Về phương diện vị thế quốc gia, việc Việt Nam chủ động xây dựng khung chính sách cho điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân mô đun nhỏ và thị trường điện cạnh tranh cho thấy hình ảnh một quốc gia đang chuyển mình mạnh mẽ, có tầm nhìn dài hạn và sẵn sàng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu. Điều này sẽ giúp Việt Nam không chỉ là người tiêu thụ mà từng bước trở thành đối tác và điểm đến quan trọng trong các sáng kiến hợp tác năng lượng khu vực và quốc tế.
Tôi kỳ vọng, với nghị quyết này, ngành năng lượng sẽ thực sự trở thành động lực nền tảng, góp phần đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tăng trưởng kinh tế đi đôi với tự chủ chiến lược, phát triển xanh và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Xin cảm ơn ông!
Dự kiến ngày 29/1, Báo Công Thương sẽ tổ chức “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030”, góp phần cụ thể hóa nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
Diễn đàn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp…, tập trung bàn giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy các lĩnh vực then chốt góp phần đưa nghị quyết vào cuộc sống.