Ngoại giao khoa học công nghệ mở rộng không gian hợp tác quốc tế

Khoa học công nghệ: Ngôn ngữ chung kết nối các quốc gia

Sáng 20/5, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội nghị “Gặp gỡ VAST51: Từ các trung tâm UNESCO dạng II đến ngoại giao khoa học”, trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, đồng thời đánh dấu 51 năm thành lập Viện.

Tham dự hội nghị có GS, TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ông Lê Sỹ Tùng, Phó Bí thư Đảng ủy VAST, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Viện, đại diện UNESCO tại Việt Nam, đại diện các đại sứ quán cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế.

Phát biểu dẫn đề, GS, TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh, ngày nay khoa học không còn chỉ giới hạn trong các phòng thí nghiệm hay các công trình kỹ thuật, mà đang ngày càng trở thành “một ngôn ngữ chung kết nối các quốc gia”. Khoa học đã góp phần xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác và cùng giải quyết những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, y tế, môi trường biển, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử và nhiều công nghệ mới nổi khác.

“Khoa học công nghệ là không có biên giới; thành tựu khoa học công nghệ cũng không có biên giới trong xuất phát, không có biên giới trong cống hiến, chỉ có một niềm tin chung là nâng tầm sự phát triển của thế giới”, GS, TS Trần Hồng Thái khẳng định.

Trong bối cảnh đó, ngoại giao khoa học được xác định là một xu thế quan trọng của hợp tác quốc tế hiện đại, là cầu nối để tri thức khoa học vượt ra ngoài phạm vi nghiên cứu chuyên môn. Đồng thời, trở thành công cụ thúc đẩy đối thoại, tăng cường hiểu biết và hỗ trợ giải quyết những vấn đề chung của nhân loại.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, từ ngày 1/4/2026, Viện đã chính thức trở thành đơn vị sự nghiệp khoa học trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển mới, Viện sẽ tiếp tục thực hiện tốt vai trò nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao. Bên cạnh đó, từng bước tham gia sâu hơn vào hoạt động tư vấn chiến lược, tham mưu chính sách, đóng góp vào định hướng phát triển quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Đối với UNESCO, GS, TS Trần Hồng Thái cho rằng, đây là đối tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tầm nhìn phát triển của Viện, đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác trong thời gian tới. Với Pháp, Viện khẳng định sẽ tiếp tục tạo điều kiện để Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH - Đại học Việt Pháp) phát triển mạnh mẽ hơn nữa, trở thành biểu tượng của hợp tác khoa học giữa hai quốc gia.

Theo GS, TS Trần Hồng Thái, mục tiêu của Viện trong giai đoạn mới là đưa VAST trở thành tổ chức khoa học và công nghệ hàng đầu trong khu vực, có vị thế quốc tế, với nền tảng từ nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ và ngoại giao khoa học.

Từ các trung tâm UNESCO dạng II đến nâng tầm vị thế khoa học Việt Nam

Một trong những nội dung trọng tâm được nhấn mạnh tại hội nghị là vai trò của hai Trung tâm UNESCO dạng II về Toán học và Vật lý. Đây là những điểm sáng, được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong hành trình hội nhập khoa học quốc tế của Việt Nam.

Theo GS, TS Trần Hồng Thái, đây là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với năng lực khoa học của Việt Nam. Đồng thời, là kết quả của nhiều năm hợp tác học thuật, xây dựng lòng tin và kết nối trí thức giữa cộng đồng khoa học Việt Nam với khu vực và thế giới.

Thông qua các hoạt động đào tạo, trao đổi học thuật, tổ chức hội nghị quốc tế, hỗ trợ nhà khoa học trẻ và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, các trung tâm UNESCO dạng II đã góp phần quan trọng hình thành mạng lưới học thuật quốc tế, nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hội nhập khoa học quốc tế theo hướng ngày càng sâu rộng.

Phát biểu tại hội nghị, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá cao vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong suốt 51 năm qua đối với hệ sinh thái khoa học của Việt Nam.

Theo ông Jonathan Baker, Viện đã giữ vai trò trung tâm trong thúc đẩy các ngành khoa học cơ bản, nuôi dưỡng nhiều thế hệ nhà khoa học tài năng, đồng thời đóng góp tri thức và đổi mới sáng tạo nhằm hỗ trợ phát triển quốc gia và giải quyết các thách thức toàn cầu.

UNESCO cũng ghi nhận mối quan hệ hợp tác lâu dài và tin cậy với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đặc biệt thông qua hoạt động của hai trung tâm UNESCO dạng II là Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo sau đại học về Toán học và Trung tâm Quốc tế về Vật lý.

Đáng chú ý, quyết định gần đây của Ủy ban Chấp hành UNESCO về việc gia hạn quan hệ đối tác với hai trung tâm này thêm 8 năm tiếp tục là sự ghi nhận mạnh mẽ đối với năng lực khoa học của Việt Nam cũng như những đóng góp ngày càng tăng của Việt Nam đối với hợp tác khoa học khu vực và toàn cầu.

“Các trung tâm này đang đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế, tăng cường các mạng lưới học thuật khu vực, thúc đẩy trao đổi tri thức trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương và xa hơn nữa, đồng thời đang trở thành những trung tâm quan trọng của ngoại giao khoa học”, ông Jonathan Baker nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng khoa học và ngoại giao khoa học đã trở thành con đường quan trọng để thúc đẩy hợp tác, xây dựng lòng tin và hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên bằng chứng vượt qua biên giới quốc gia.

UNESCO cũng đánh giá cao cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là một tầm nhìn chiến lược đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở vị trí trung tâm của phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Jonathan Baker bày tỏ tin tưởng rằng, hai trung tâm UNESCO dạng II của Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tiến trình này thông qua nghiên cứu tiên tiến, tư vấn chính sách, xây dựng năng lực, hợp tác quốc tế và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ.

Trong khuôn khổ hội nghị, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã trao tặng bằng khen cho các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp tích cực trong hoạt động hợp tác và hội nhập quốc tế. Qua đó, ghi nhận những nỗ lực trong thúc đẩy kết nối học thuật, mở rộng hợp tác khoa học và nâng cao vị thế của khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.