Cùng với tiến trình mở cửa và hội nhập quốc tế, ngoại giao kinh tế ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong công tác đối ngoại, thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư và đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại những thị trường có tiêu chuẩn cao như Bắc Âu, sự hiện diện ngày càng rõ nét của hàng hóa Việt Nam cho thấy năng lực cạnh tranh và mức độ hội nhập của doanh nghiệp đang từng bước được nâng lên.
Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động, yêu cầu đối với hàng hóa và doanh nghiệp ngày càng cao, ngoại giao kinh tế cần được triển khai chủ động hơn, từ nắm bắt xu hướng, cảnh báo rào cản đến kết nối doanh nghiệp với các cơ hội hợp tác mới.
Từ thực tiễn tại thị trường Bắc Âu, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia), về những kết quả nổi bật và định hướng thúc đẩy hợp tác thương mại trong thời gian tới.
Nâng tầm hàng Việt tại thị trường Bắc Âu
- Xin bà cho biết những đóng góp của ngoại giao kinh tế đối với thương mại, xuất nhập khẩu và mở rộng thị trường? Từ thực tiễn Bắc Âu, đâu là những dấu ấn cho thấy vị thế hàng Việt ngày càng được nâng cao?
Tham tán Nguyễn Thị Hoàng Thuý: Có thể thấy, ngoại giao kinh tế đã góp phần rất quan trọng vào quá trình đưa Việt Nam từ một nền kinh tế tương đối khép kín trở thành một nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thông qua việc mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại, tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), ký kết và thực thi nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có các FTA thế hệ mới, Việt Nam đã từng bước mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác, thu hút đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tiếp cận sâu hơn với các chuỗi cung ứng quốc tế. Quan trọng hơn, ngoại giao kinh tế không chỉ giúp gia tăng quy mô thương mại mà còn tạo sức ép và động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất, năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh.
Từ thực tiễn khu vực Bắc Âu, tôi cho rằng một tín hiệu rất tích cực là xuất khẩu của Việt Nam đang tăng khá đồng đều tại nhiều thị trường. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với bốn thị trường Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy và Latvia đạt hơn 2 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 1,32 tỷ USD. Đặc biệt, xuất khẩu sang cả bốn thị trường đều tăng ở mức hai con số, từ gần 20% đến trên 47% so với cùng kỳ năm trước.
Với một khu vực có yêu cầu rất cao về chất lượng, an toàn sản phẩm, môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững như Bắc Âu, kết quả này cho thấy năng lực cạnh tranh và mức độ chấp nhận đối với hàng hóa Việt Nam đang được nâng lên rõ rệt.
Một thay đổi đáng chú ý khác là cách các doanh nghiệp Bắc Âu nhìn nhận Việt Nam. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu được biết đến như một nguồn cung hàng hóa có lợi thế về giá, thì hiện nay ngày càng nhiều tập đoàn, nhà mua hàng và nhà phân phối Bắc Âu nhìn Việt Nam như một đối tác sản xuất và cung ứng dài hạn, có khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Việc các tập đoàn, nhà mua hàng và doanh nghiệp Bắc Âu ngày càng chủ động đến Việt Nam tìm kiếm nhà cung cấp, khảo sát nhà máy, làm việc với doanh nghiệp và địa phương cho thấy câu chuyện đang dần chuyển từ “đưa hàng Việt ra thị trường quốc tế” sang “đưa các chuỗi mua hàng quốc tế đến Việt Nam”.
Theo tôi, đây là một trong những minh chứng rõ nhất của việc vị thế hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam đang được nâng lên: không chỉ xuất khẩu nhiều hơn, mà ngày càng có khả năng tham gia sâu hơn, bền vững hơn và ở những vị trí có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia).
- Theo bà, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đã phát huy vai trò như thế nào trong mở đường cho hàng Việt, kết nối doanh nghiệp, tháo gỡ rào cản và khai mở dư địa tăng trưởng mới cho ngành Công Thương?
Tham tán Nguyễn Thị Hoàng Thuý: Theo tôi, vai trò quan trọng nhất của hệ thống Thương vụ là đi trước doanh nghiệp một bước để mở đường vào thị trường. Thương vụ không chỉ cung cấp thông tin, mà phải nhận diện sớm những thay đổi về chính sách, tiêu chuẩn, nhu cầu tiêu dùng và chiến lược tìm nguồn cung của các tập đoàn, từ đó giúp doanh nghiệp Việt Nam biết thị trường đang cần gì, yêu cầu gì và phải chuẩn bị như thế nào để tiếp cận được.
Giá trị thứ hai là kết nối đúng đối tác và biến thông tin thị trường thành cơ hội kinh doanh cụ thể. Trong thực tế, doanh nghiệp Việt Nam thường không thiếu năng lực sản xuất, nhưng lại thiếu thông tin về người mua phù hợp, cách tiếp cận hệ thống phân phối và yêu cầu cụ thể của từng thị trường. Thương vụ có thể rút ngắn khoảng cách này bằng việc tìm kiếm, xác minh đối tác, tổ chức B2B, đưa nhà mua hàng về Việt Nam khảo sát doanh nghiệp, nhà máy và chuỗi cung ứng. Quan trọng hơn, kết nối phải được theo dõi sau cuộc gặp để có thể đi tới đơn hàng và hợp tác thực chất.
Một nhiệm vụ rất quan trọng khác là tháo gỡ các rào cản trước khi chúng trở thành trở ngại cho xuất khẩu. Các thị trường ngày nay thay đổi rất nhanh, đặc biệt về môi trường, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu thông tin đến doanh nghiệp quá muộn, chi phí thích ứng sẽ rất lớn. Vì vậy, Thương vụ cần đóng vai trò cảnh báo sớm, giải thích đúng yêu cầu của thị trường và phản ánh kịp thời những khó khăn của doanh nghiệp tới các cơ quan chức năng.
Từ thực tiễn Bắc Âu, tôi cho rằng, hệ thống Thương vụ còn phải làm thêm một việc quan trọng, đó là tìm ra những dư địa tăng trưởng mới. Không chỉ xúc tiến những mặt hàng Việt Nam đang xuất khẩu tốt, mà phải nhìn từ phía nhu cầu thị trường để xác định các nhóm sản phẩm, chuỗi cung ứng và lĩnh vực hợp tác mới có tiềm năng trong những năm tới. Khi làm được điều đó, Thương vụ không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp bán hàng, mà thực sự trở thành một bộ phận giúp ngành Công Thương phát hiện thị trường mới, chuẩn bị năng lực mới và tạo thêm động lực tăng trưởng.
Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển tăng cường kết nối giao thương, hỗ trợ doanh nghiệp Việt thâm nhập thị trường Bắc Âu.
Chủ động kiến tạo cơ hội thị trường
- Theo bà, ngoại giao kinh tế cần được phát huy như thế nào để tạo động lực mới cho ngành Công Thương? Thương vụ sẽ tập trung những giải pháp nào để biến cơ hội tại thị trường Bắc Âu thành kết quả cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam?
Tham tán Nguyễn Thị Hoàng Thuý: Theo tôi, trong giai đoạn mới, hệ thống Thương vụ Việt Nam cần tiến thêm một bước: từ hỗ trợ mở cửa thị trường sang chủ động kiến tạo cơ hội thị trường.
Chúng ta không thể chỉ chờ doanh nghiệp có sản phẩm rồi mới tìm nơi tiêu thụ. Công tác thị trường cần đi trước một bước, xác định sớm xu hướng tiêu dùng, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, thay đổi chính sách và nhu cầu của các tập đoàn quốc tế, từ đó đưa thông tin trở lại cho các ngành sản xuất trong nước. Nếu làm tốt, hệ thống Thương vụ không chỉ giúp tăng xuất khẩu hiện tại mà còn có thể góp phần định hướng doanh nghiệp đầu tư vào những năng lực mà thị trường sẽ cần trong tương lai.
Đối với Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia), tôi xác định một số trọng tâm trong thời gian tới.
Thứ nhất, nâng chất lượng thông tin và cảnh báo thị trường, đặc biệt đối với các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp Việt Nam biết những thay đổi đủ sớm để thích ứng, thay vì chỉ xử lý khi hàng hóa đã gặp khó khăn tại cửa khẩu hoặc khi nhà mua hàng thay đổi tiêu chuẩn.
Thứ hai, chúng tôi sẽ tiếp tục đưa các nhà mua hàng và tập đoàn Bắc Âu trực tiếp về Việt Nam. Thực tế cho thấy đây là cách hiệu quả nhất để họ nhìn thấy năng lực sản xuất thực sự của doanh nghiệp Việt Nam. Các chương trình sẽ không dừng ở hội chợ và B2B mà sẽ gắn với khảo sát nhà máy, vùng nguyên liệu, địa phương, cảng biển và hệ thống logistics để người mua có thể đánh giá toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thứ ba, theo đuổi các kết nối đến cùng. Một cuộc B2B chỉ nên được coi là điểm bắt đầu. Sau đó cần xác định doanh nghiệp nào thực sự phù hợp, còn thiếu điều kiện gì để trở thành nhà cung cấp và hai bên cần hỗ trợ gì để hình thành đơn hàng. Tôi cho rằng, hiệu quả của xúc tiến thương mại trong giai đoạn mới cần được đo ngày càng nhiều bằng số lượng hợp tác, đơn hàng và chuỗi cung ứng được hình thành, chứ không chỉ bằng số lượng hội nghị hay cuộc gặp.
Thứ tư, chúng tôi muốn mở rộng từ xúc tiến hàng hóa sang kết nối cả chuỗi giá trị: thương mại, đầu tư, công nghệ, logistics và phát triển bền vững. Một doanh nghiệp Bắc Âu có thể không chỉ mua sản phẩm Việt Nam mà còn có thể chuyển giao công nghệ, đầu tư sản xuất, đưa doanh nghiệp Việt Nam vào hệ thống cung ứng toàn cầu hoặc hỗ trợ sản phẩm Việt đi tiếp sang các thị trường khác.
Cuối cùng, Thương vụ sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả EVFTA, đồng thời chuẩn bị cho những cơ hội mới từ FTA Việt Nam - EFTA, qua đó mở rộng dư địa tại cả các thị trường EU và ngoài EU ở Bắc Âu.
- Xin trân trọng cảm ơn chia sẻ của bà!
Tham tán Nguyễn Thị Hoàng Thuý: "Mục tiêu cuối cùng không đơn thuần là tăng thêm một vài phần trăm kim ngạch xuất khẩu. Quan trọng hơn là thông qua ngoại giao kinh tế, chúng ta tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam nâng chuẩn, nâng giá trị, xây dựng thương hiệu và từng bước chuyển từ vị trí nhà cung cấp sang đối tác của các chuỗi giá trị toàn cầu. Khi doanh nghiệp Việt Nam có được vị trí đó, tăng trưởng xuất khẩu sẽ bền vững hơn và vị thế kinh tế của Việt Nam cũng được nâng lên một cách thực chất".