Thị trường điều tra "kép", "chùm" đối với hàng Việt
Hoa Kỳ hiện là quốc gia sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhiều nhất đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Ngay cả trước thời điểm Việt Nam gia nhập WTO, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như cá tra, tôm đã bị Hoa Kỳ điều tra và áp dụng thuế chống bán phá giá.
Số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho biết, đến nay, Hoa Kỳ đã tiến hành điều tra 77 vụ trên tổng số 297 vụ việc nước ngoài điều tra (chiếm gần 26%); trong đó bao gồm: 35 vụ việc chống bán phá giá, 16 vụ việc chống trợ cấp, 23 vụ việc chống lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại và 3 vụ việc tự vệ.
Các vụ việc phòng vệ thương mại do Hoa Kỳ khởi xướng đối với Việt Nam có phạm vi rất rộng, trải dài từ nhóm hàng nông sản đến công nghiệp chế biến, từ các mặt hàng có kim ngạch lớn đến các sản phẩm ngách.
Điểm danh một số mặt hàng cụ thể, Cục Phòng vệ thương mại nêu rõ, từ các sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu lớn như gỗ, pin năng lượng mặt trời, thép, nhôm, thủy sản (tôm, cá tra); lốp xe... đến những sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu trung bình và nhỏ như túi giấy, mật ong, đĩa giấy...
Hoa Kỳ là thị trường thường xuyên điều tra “kép”, điều tra nhiều biện pháp với cùng một sản phẩm.
Đáng chú ý, theo cơ quan này, Hoa Kỳ là thị trường thường xuyên điều tra “kép”, điều tra nhiều biện pháp với cùng một sản phẩm: Ví dụ sản phẩm lốp xe bị đồng thời áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp; tương tự đối với pin năng lượng mặt trời bị áp thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh, thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp; nhôm bị áp thuế chống lẩn tránh thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp và bị điều tra chống bán phá giá...
Ngoài ra, đây cũng là nước thường xuyên điều tra “chùm”. Việc tham gia vào các chuỗi cung ứng khu vực thông qua tham gia vào nhiều FTA khiến Việt Nam trở thành quốc gia thường xuyên bị Hoa Kỳ điều tra chung với một số nước khác như Trung Quốc, Ấn Độ... cũng là các quốc gia có kim ngạch xuất khẩu lớn, thường xuyên bị điều tra phòng vệ thương mại.
Đáng chú ý, theo cơ quan này, xu hướng điều tra của Hoa Kỳ ngày càng khắt khe hơn. Nước này yêu cầu Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam bổ sung nhiều thông tin, chặt chẽ về gia hạn thời hạn nộp bản trả lời câu hỏi, thay đổi tiền lệ trong việc xác định xuất xứ...
Cùng với đó, mức thuế phòng vệ thương mại đối với Việt Nam cũng bị đẩy lên cao do Hoa Kỳ chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, nên sử dụng chi phí của một nước thứ ba (nước thay thế) để tính giá trị thông thường trong các vụ việc chống bán phá giá, khiến mức thuế tăng cao, không phản ánh đúng thực trạng sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam.
Bên cạnh đó, việc coi Việt Nam là nền kinh tế phi thị trường cho phép Hoa Kỳ áp dụng thuế suất toàn quốc - là mức thuế dành cho các doanh nghiệp không hợp tác hoặc không chứng minh được họ không chịu sự kiểm soát của Chính phủ.
Liên quan đến thị trường Hoa Kỳ, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại đây cũng cho biết, xu hướng điều tra của Hoa Kỳ trong giai đoạn mới không chỉ tập trung vào yếu tố giá bán hay trợ cấp truyền thống mà còn mở rộng sang các nội dung liên quan đến chuỗi cung ứng, xuất xứ nguyên liệu, lao động cưỡng bức, phát thải carbon, tính minh bạch trong quản trị doanh nghiệp và khả năng truy xuất nguồn gốc...
Nỗ lực phòng vệ từ sớm, từ xa
Trước số lượng các vụ việc phòng vệ thương mại gia tăng từ thị trường Hoa Kỳ, lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại - cơ quan đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại của nước ngoài đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm giúp doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Các giải pháp được cơ quan này triển khai đồng bộ trong thời gian qua như: cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh để các cơ quan chức năng, hiệp hội, doanh nghiệp phối hợp theo dõi và nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp; chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng, hiệp hội, ngành hàng xử lý các vụ việc phát sinh.
Song song với đó, trả lời các bản câu hỏi và tham gia các cuộc thẩm tra dành cho Chính phủ Việt Nam; xây dựng lập luận, phản biện, tham vấn với cơ quan điều tra nước ngoài khi hoạt động và kết luận điều tra chưa phù hợp với các quy định quốc tế, pháp luật của nước sở tại...
Với những nỗ lực của Cục Phòng vệ thương mại, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc bị áp thuế ở mức thấp. Ảnh: Hoài Thu
Những nỗ lực trên đã đem lợi nhiều kết quả tích cực như: nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về phòng vệ thương mại đang dần được nâng cao. Một số ngành, một số doanh nghiệp đã xác định được điều tra phòng vệ thương mại là hoạt động bình thường trong thương mại quốc tế, do đó chủ động trong việc xử lý, ứng phó với các vụ việc điều tra của nước ngoài.
Cùng với đó, một số vụ việc đã thành công trong việc chứng minh doanh nghiệp không bán phá giá hay Chính phủ không trợ cấp để tạo lợi thế bất bình đẳng cho doanh nghiệp xuất khẩu. Nhờ đó, các doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc bị áp thuế ở mức thấp so với cáo buộc ban đầu hoặc so với các nước khác cùng bị áp thuế, góp phần giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu.
“Một số kết quả cụ thể như Hoa Kỳ áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp thấp đối với sản phẩm lốp ô tô và xe tải hạng nhẹ, khay đúc bằng sợi nhập khẩu từ Việt Nam; hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra-ba sa và tôm nước ấm sang Hoa Kỳ đang được hưởng thuế chống bán phá giá 0% và thuế chống trợ cấp thấp (tôm nước ấm)...”, Cục Phòng vệ thương mại thông tin.
Đẩy mạnh ngoại giao phòng vệ thương mại
Tuy nhiên, công tác phòng vệ thương mại trong nước vẫn đang đối mặt với những thách thức đến từ việc Hoa Kỳ chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường; chi phí theo đuổi các vụ kiện tại Hoa Kỳ đắt đỏ và quan trọng hơn, Việt Nam vẫn đang thiếu hụt đội ngũ luật sư và chuyên gia có khả năng tranh tụng bằng tiếng Anh, hiểu sâu về các quy định phức tạp của DOC.
Để nâng cao hiệu quả công tác phòng vệ thương mại tại thị trường Hoa Kỳ, Cục Phòng vệ thương mại cho biết, cần đẩy mạnh ngoại giao phòng vệ thương mại, vận động Hoa Kỳ sớm công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, giúp xóa bỏ các phương pháp tính thuế bất công.
Minh bạch hóa các chương trình hỗ trợ, trong đó, rà soát và điều chỉnh các chương trình ưu đãi thuế, tín dụng ở cả cấp trung ương và địa phương để đảm bảo không vi phạm các quy định về trợ cấp có thể đối kháng của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và Hoa Kỳ.
Liên quan đến doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị, nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm, trong đó tích hợp dữ liệu từ các hãng tin kinh tế lớn và dữ liệu hải quan quốc tế để dự báo chính xác hơn các xu hướng điều tra "chùm" hoặc điều tra lẩn tránh thuế.
Ngoài ra, phát triển đội ngũ chuyên gia, chuyên sâu về luật thương mại quốc tế và kỹ năng bóc tách chi phí sản xuất theo tiêu chuẩn của Hoa Kỳ.
Tương tự, ông Đỗ Ngọc Hưng cũng khuyến nghị, doanh nghiệp xuất khẩu cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đơn lẻ, đặc biệt là thị trường Hoa Kỳ. Việc tăng trưởng quá nóng tại một thị trường trong thời gian ngắn thường là yếu tố kích hoạt các vụ kiện phòng vệ thương mại.
Ngoài ra, chủ động hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra Hoa Kỳ để bảo vệ quyền lợi chính đáng và xây dựng mạng lưới thông tin và phối hợp chặt chẽ với các nhà nhập khẩu, hiệp hội ngành hàng và hệ thống luật sư tại Hoa Kỳ nhằm kịp thời cập nhật diễn biến vụ việc, xu hướng chính sách cũng như tranh thủ tiếng nói từ phía doanh nghiệp nhập khẩu Hoa Kỳ.
Số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho biết, đến nay, Hoa Kỳ đã tiến hành điều tra 77 vụ trên tổng số 297 vụ việc nước ngoài điều tra (chiếm gần 26%); trong đó bao gồm: 35 vụ việc chống bán phá giá, 16 vụ việc chống trợ cấp, 23 vụ việc chống lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại và 3 vụ việc tự vệ.