TS. Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương) cho biết trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.
Thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ
- Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng đã xác định: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển. Từ góc nhìn của một nhà khoa học, ông suy nghĩ gì?
TS. Phan Đăng Phong: Theo tôi, Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển là một định hướng rất đúng và kịp thời trong bối cảnh mới, khi dư địa tăng trưởng dựa vào vốn và lao động ngày càng thu hẹp. Bộ ba: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ quyết định năng suất, chất lượng tăng trưởng, mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm tự chủ, tự cường quốc gia và chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
TS. Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí
Cách tiếp cận trên thể hiện rõ quyết tâm chuyển đổi mô hình phát triển theo chiều sâu, lấy tri thức, công nghệ và sáng tạo làm động lực chủ yếu, qua đó nâng cao sức mạnh nội sinh của nền kinh tế.
Chủ trương này cũng tạo động lực mạnh mẽ để đội ngũ nhà khoa học, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cùng vào cuộc, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành lực đẩy cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.
- Bám sát các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Viện Nghiên cứu Cơ khí đang tập trung vào những lĩnh vực nghiên cứu nào, thưa ông?
TS. Phan Đăng Phong: Năm 2025, vận dụng sáng tạo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 193/2025/QH15 của Quốc hội, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 93/2025/QH15, bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Công Thương và Đảng ủy Bộ, cùng với định hướng phát triển Viện đến năm 2035 và tầm nhìn 2050 của Viện, Viện Nghiên cứu Cơ khí đã chủ động quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết trong toàn Đảng bộ và đội ngũ cán bộ, viên chức, coi đây là định hướng xuyên suốt cho đổi mới tổ chức, hoạt động khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
Trên cơ sở đó, Viện tập trung rà soát, điều chỉnh chiến lược phát triển, xác định rõ các lĩnh vực nghiên cứu mũi nhọn gắn với nhu cầu thực tiễn của ngành Công Thương và yêu cầu phát triển công nghiệp quốc gia; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, làm chủ công nghệ, từng bước tham gia sâu hơn vào các dự án lớn theo hình thức tổng thầu EPC/EPCM.
Đặc biệt, Viện đang ưu tiên đầu tư nguồn lực cho nghiên cứu, thiết kế và giải mã công nghệ đối với các thiết bị, hệ thống chủ chốt trong lĩnh vực công nghiệp đường sắt và điện khí, từng bước làm chủ thiết kế, chế tạo và tích hợp hệ thống, phục vụ mục tiêu nội địa hóa và phát triển các ngành công nghiệp nền tảng theo tinh thần Nghị quyết 57.
Thành công nổi bật nhất đó là Viện đã tự chủ ít nhất 9 công nghệ nguồn trong các lĩnh vực công nghiệp như mà từ trước đến nay là đặc quyền của các nhà thầu nước ngoài: Nhiệt điện, thuỷ điện, khai thác và chế biến bô xít; điện mặt trời nổi, công nghệ tự động hoá tại các nhà máy sản xuất, phát điện nhiệt dư… Từ đó, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa các thiết bị cơ khí, giảm nhập siêu, nâng cao khả năng tự chủ của các doanh nghiệp cơ khí nước nhà trong việc thực hiện các dây chuyền thiết bị khó và phức tạp.
Khuyến khích "đặt hàng" trong nước
- Để phát triển các viện nghiên cứu trong nước trở thành các chủ thể nghiên cứu mạnh, đóng góp vào sự nghiệp khoa học và công nghệ của đất nước, ông đề xuất những cơ chế, chính sách nào?
TS. Phan Đăng Phong: Chúng tôi mong muốn Nhà nước có chính sách đầu tư dài hạn cho hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo tại một số viện trọng điểm từ đó tạo ra một số viện đầu ngành trong từng lĩnh vực cụ thể có sở hữu các công nghệ nguồn.
Đồng thời, tiếp tục quan tâm, chỉ đạo và tạo điều kiện để các viện nghiên cứu chuyên ngành, trong đó có Viện Nghiên cứu Cơ khí tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng và triển khai các chương trình, đề án lớn về phát triển công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế tạo, công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ.
Một nội dung quan trọng khác là nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đặt hàng nghiên cứu, thiết kế, chế tạo trong nước gắn với các dự án công nghiệp trọng điểm, qua đó phát huy vai trò của các tổ chức khoa học và công nghệ. Ví dụ, xây dựng các cơ chế chính sách để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đẩy mạnh mua và chuyển giao công nghệ tại các dự án phát triển công nghiệp đường sắt hay dự án phát triển công nghiệp điện hạt nhân.
Bên cạnh đó, kiến nghị Chính phủ xem xét, giao cho các doanh nghiệp trong nước giữ vai trò làm tổng thầu EPC đối với các dự án trọng điểm quốc gia, trước mắt là theo mô hình tổng thầu trong nước liên danh với đối tác quốc tế, tiến tới đảm nhận độc lập toàn bộ các khâu thiết kế, mua sắm, xây dựng và quản lý dự án. Từ đó, tạo điều kiện tích lũy kinh nghiệm, làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào các nhà thầu nước ngoài, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển ngành cơ khí năng lượng trong nước.
Xin cảm ơn ông!
Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực then chốt của tăng trưởng; là nền tảng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; là công cụ nâng cao hiệu quả quản trị, năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh; là phương thức để tạo ra các mô hình kinh doanh mới, việc làm mới, giá trị gia tăng mới.