Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã mở ra tầm nhìn chiến lược về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, với mục tiêu đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Từ khai thác tài nguyên, logistics, hàng hải, du lịch biển đến năng lượng tái tạo ngoài khơi, không gian biển đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong mô hình tăng trưởng mới.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nêu rõ yêu cầu "phát triển mạnh các ngành kinh tế biển, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên biển, phát triển kinh tế biển sâu để khai thác, sử dụng hiệu quả không gian biển. Phát triển đồng bộ các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu đô thị sinh thái, chuỗi đô thị, hành lang giao thông đường bộ ven biển"…
Xoay quanh nội dung này, Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.
Ông Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao - Ảnh: Mạnh Quốc
Mở rộng không gian phát triển
Thưa ông, trong bối cảnh mới kinh tế biển cần được nhìn nhận như thế nào trong chiến lược phát triển và nâng cao vị thế Việt Nam?
Ông Phạm Quang Vinh: Trên thực tế biển là một phần rất quan trọng của lãnh thổ quốc gia. Biển vừa là không gian an ninh vừa là không gian phát triển, vì vậy phát triển không gian biển phải gắn chặt với chiến lược chung của đất nước về an ninh và phát triển.
Riêng về không gian phát triển, hiện nay chúng ta nhìn nhận biển có nhiều ngành, nhiều lĩnh vực có thể khai thác để phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, đi cùng với đó phải bảo đảm môi sinh, an ninh môi trường biển. Khai thác không gian biển theo nhiều tầng nấc gồm trên mặt biển, mặt nước, dưới biển, dưới đáy biển và tất cả những không gian liên quan… những không gian này cần được tận dụng một cách hiệu quả.
Cùng đó, hợp tác biển phải đi cùng với bảo đảm chủ quyền quốc gia. Tôi cho rằng tất cả những vấn đề đó chúng ta đã và đang làm. Sắp tới, trên tinh thần những chỉ đạo mới, chúng ta sẽ làm tốt hơn những nội dung này.
Ông Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Công Thương - Ảnh: Thái Mạnh
Khẳng định vai trò quan trọng của điện gió ngoài khơi
Điện gió ngoài khơi đang được xem là một hướng đi quan trọng trong chuyển dịch năng lượng, phát triển kinh tế biển xanh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0". Từ góc nhìn đối ngoại và hợp tác quốc tế, ông đánh giá thế nào về cơ hội của Việt Nam trong việc biến điện gió ngoài khơi thành một ngành kinh tế biển mới?
Ông Phạm Quang Vinh: Tôi đánh giá rất cao vai trò của năng lượng tái tạo, trong đó điện gió ngoài khơi là một hướng đi quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế biển xanh.
Trên thực tế, điện gió ngoài khơi là hình thức khai thác một phần không gian biển, cụ thể là phần gió trên mặt nước. Đây là nguồn năng lượng có tiềm năng lớn, phù hợp với xu thế phát triển xanh, giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn mới.
Điều quan trọng nhất là phát triển điện gió ngoài khơi phải phục vụ lợi ích của Việt Nam. Nguồn năng lượng này cần góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đang chuyển dịch cơ cấu sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi xanh và ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, phát triển điện gió phải đặt trong tổng thể quy hoạch không gian biển. Trên cùng không gian đó còn có đánh bắt thủy sản, khai thác sinh vật biển, du lịch, khai khoáng, dầu khí và nhiều hoạt động kinh tế biển khác.
Vì vậy, quy hoạch điện gió ngoài khơi cần đi cùng với quy hoạch mặt biển và quy hoạch không gian phát triển biển. Khi được đặt trong một tổng thể hài hòa, điện gió ngoài khơi sẽ có cơ hội trở thành một ngành kinh tế biển mới, góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển bền vững và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Việt Nam cần thúc đẩy hợp tác quốc tế ra sao để thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị cho phát triển kinh tế biển, thưa ông?
Ông Phạm Quang Vinh: Về kinh tế biển, hiện nay có rất nhiều tập đoàn và công ty lớn tham gia. Ở đây, tôi cho rằng có mấy kênh trao đổi mà chúng ta cần tận dụng.
Thứ nhất là kênh trao đổi giữa chính phủ với chính phủ. Có nhiều quốc gia đã có kinh nghiệm hợp tác về không gian biển với các nước khác, trong đó có Việt Nam. Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục khai thác kênh hợp tác này.
Thứ hai là tận dụng các doanh nghiệp, các công ty đa quốc gia có năng lực ở từng lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn như điện gió, điện mặt trời, cáp ngầm dưới biển hay khai thác, thăm dò dầu khí. Ở mỗi lĩnh vực, chúng ta cần tranh thủ những doanh nghiệp hàng đầu, có công nghệ và có năng lực triển khai.
Thứ ba là hợp tác với các tổ chức khu vực và quốc tế có chuyên môn về biển. Chúng ta có thể khai thác hợp tác với các tổ chức này trên một số lĩnh vực.
Trước hết, đó là câu chuyện các quy định quốc tế trong hợp tác về biển và các vùng biển khác nhau. Tiếp đó là chia sẻ kinh nghiệm, tranh thủ kinh nghiệm của các nước tại các diễn đàn khu vực và quốc tế. Đồng thời, đối với những khu vực còn thiếu hụt về cơ chế, cần xây dựng các khung pháp lý để từng bước hình thành chuẩn mực ứng xử ở khu vực và trên thế giới.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
Nghị quyết số 36-NQ/TW xác định, phát triển bền vững kinh tế biển phải dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh; đồng thời ưu tiên phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, có giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường. Trong định hướng đó, điện gió ngoài khơi được xem là một trong những lĩnh vực hội tụ đầy đủ điều kiện để tạo ra không gian phát triển mới cho kinh tế biển Việt Nam.
Với đường bờ biển dài và nhiều vùng biển có tốc độ gió ổn định, đặc biệt tại Nam Trung Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, các nghiên cứu quốc tế ước tính tiềm năng kỹ thuật về điện gió ngoài khơi của Việt Nam lên tới khoảng 600 GW.