Khi một chu kỳ làm việc mới bắt đầu, câu chuyện của lĩnh vực công nghiệp và thương mại không chỉ còn là bao nhiêu đơn hàng hay bao nhiêu dây chuyền được mở rộng. Điều thị trường đặt lên bàn cân ngày càng rõ: chất lượng nhân lực. Ai sở hữu đội ngũ có năng lực thích ứng nhanh, người đó giữ lợi thế.
Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Phan Hồng Hải - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh nhằm làm rõ hơn vai trò của nguồn nhân lực trong hành trình phát triển sắp tới của ngành.
TS. Phan Hồng Hải - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (Ảnh: Thanh Thảo)
Con người quyết định vị thế
- Bước vào giai đoạn phát triển mới, theo ông, nguồn nhân lực sẽ giữ vị trí như thế nào trong chiến lược tương lai của ngành Công Thương?
TS. Phan Hồng Hải: Nếu phải chọn một yếu tố mang tính quyết định, tôi sẽ chọn con người. Bởi lẽ, máy móc có thể mua, công nghệ có thể nhập khẩu, nhưng khả năng vận hành hiệu quả, cải tiến liên tục và tạo ra giá trị gia tăng bền vững lại phụ thuộc vào trí tuệ của đội ngũ lao động. Hiện nay, ngành công nghiệp và thương mại đang đứng trước yêu cầu rất cao. Muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, chúng ta phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn môi trường, tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc…
Những yêu cầu ấy đều cần nguồn nhân lực có trình độ, có kỹ năng và có ý thức kỷ luật. Tăng trưởng trong giai đoạn tới vì vậy không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô. Động lực phải đến từ năng suất, từ đổi mới sáng tạo, từ năng lực làm chủ công nghệ. Và tất cả những điều đó bắt đầu từ công tác đào tạo. Tôi cho rằng đầu tư cho nhân lực chính là đầu tư cho sức cạnh tranh quốc gia. Đây là chiến lược dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, nhưng hiệu quả mang lại sẽ rất sâu rộng.
- Trước áp lực chuyển đổi số, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn, theo ông, giáo dục đại học cần điều chỉnh ra sao để bắt kịp yêu cầu mới của ngành?
TS. Phan Hồng Hải: Thực tế cho thấy tốc độ thay đổi của công nghệ nhanh hơn rất nhiều so với trước đây. Những gì chúng ta dạy hôm nay có thể vài năm sau đã khác. Vì vậy, nếu đại học chỉ tập trung vào kiến thức, chúng ta sẽ khó đáp ứng yêu cầu.
Điều quan trọng là phải trang bị cho sinh viên năng lực học tập liên tục, khả năng tư duy hệ thống, kỹ năng giải quyết vấn đề trong môi trường sản xuất hiện đại. Người học cần hiểu cách dữ liệu được sử dụng, cách quy trình được tối ưu, cách tiêu chuẩn quốc tế chi phối hoạt động thương mại. Tôi đặc biệt nhấn mạnh yếu tố gắn kết với doanh nghiệp. Sinh viên phải được tiếp xúc với môi trường thực tế càng sớm càng tốt. Khi được va chạm với yêu cầu thật, các em sẽ hình dung rõ hơn mình cần chuẩn bị những gì. Ở góc nhìn dài hạn, trường đại học phải tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của ngành. Chúng ta phải dự báo được xu hướng nhân lực trong tương lai để chuẩn bị từ hôm nay. Đi trước một nhịp luôn tốt hơn là chạy theo.
Người học cần hiểu cách dữ liệu được sử dụng, cách quy trình được tối ưu, cách tiêu chuẩn quốc tế chi phối hoạt động thương mại.
Liên kết để tạo bứt phá
- Để đáp ứng nhu cầu nhân lực những năm tới, sự phối hợp giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần được triển khai ra sao, thưa ông?
TS. Phan Hồng Hải: Tôi cho rằng đây là chìa khóa then chốt. Không thể có đào tạo chất lượng cao nếu thiếu sự tham gia của doanh nghiệp, bởi chính doanh nghiệp hiểu rõ nhất họ cần gì. Ngược lại, nếu không có nền tảng khoa học từ nhà trường, doanh nghiệp sẽ khó đổi mới bền vững. Vì vậy, chúng tôi tập trung đổi mới chương trình theo hướng tăng ứng dụng, tăng thực hành, phát triển các ngành mang tính liên ngành như tự động hóa, logistics, năng lượng, vật liệu mới. Những lĩnh vực này đang định hình tương lai của sản xuất. Hợp tác không chỉ dừng ở việc tiếp nhận sinh viên thực tập.
Doanh nghiệp cần tham gia vào xây dựng chuẩn đầu ra, cùng phát triển phòng thí nghiệm, cùng đặt hàng nghiên cứu. Khi hai bên cùng làm, hiệu quả đào tạo sẽ khác hẳn. Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước cũng rất quan trọng. Chính sách khuyến khích chuyển đổi số, thúc đẩy sản xuất xanh hay phát triển kinh tế tuần hoàn sẽ tạo ra khung tham chiếu để nhà trường điều chỉnh chương trình. Chúng tôi mong muốn đào tạo ra những người không chỉ “làm được việc”, mà có thể làm chủ thiết bị, làm chủ quy trình, có khả năng đề xuất sáng kiến và nâng cao năng suất. Khi lực lượng lao động đạt đến trình độ đó, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và của ngành sẽ được nâng lên rõ rệt.
- Bước vào chặng đường của năm mới, ông muốn gửi gắm điều gì tới đội ngũ giảng viên, sinh viên và cộng đồng doanh nghiệp đang đồng hành cùng nhà trường?
TS. Phan Hồng Hải: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là tinh thần sẵn sàng thay đổi. Thế giới vận động rất nhanh, và chỉ những ai chuẩn bị tốt mới có thể nắm bắt cơ hội. Doanh nghiệp cần xem tri thức là tài sản quý giá nhất. Mỗi khoản đầu tư cho đào tạo sẽ mang lại lợi ích lâu dài, giúp doanh nghiệp đứng vững trước cạnh tranh. Với sinh viên, hành trang quan trọng nhất là thái độ học tập suốt đời. Bằng cấp chỉ là điểm khởi đầu; điều quyết định là khả năng tự làm mới mình trong suốt sự nghiệp.
Tôi tin tưởng sâu sắc vào năng lực của con người Việt Nam. Khi Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng chung mục tiêu, chúng ta sẽ tạo ra lực đẩy mạnh mẽ, giúp ngành công nghiệp và thương mại bước sang giai đoạn phát triển vững vàng hơn, có giá trị cao hơn và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.
- Xin cảm ơn ông!
TS. Phan Hồng Hải nhấn mạnh: “Bước sang năm mới, điều ngành cần nhất là một thế hệ lao động sẵn sàng học hỏi, làm chủ tri thức và không ngại thay đổi. Khi con người mạnh lên, tương lai của công nghiệp và thương mại sẽ rộng mở”.