Nhiều điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh đại học từ năm 2026

Khi học bạ không còn là con đường ngắn nhất

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 để lấy ý kiến góp ý của xã hội không chỉ thu hút sự quan tâm của các cơ sở đào tạo, mà còn tác động trực tiếp tới hàng triệu học sinh THPT, những người đang đứng trước cánh cửa lựa chọn ngành nghề, tương lai.

So với các mùa tuyển sinh trước, Dự thảo lần này cho thấy xu hướng điều chỉnh theo hướng siết chặt điều kiện, chuẩn hóa quy trình, giảm bớt sự phức tạp và hướng tới sự ổn định lâu dài. Tuy nhiên, đằng sau các quy định mang tính kỹ thuật ấy là những thay đổi rõ rệt trong tâm thế, cách học và cách tính toán của học sinh.

Từ việc xét học bạ dựa trên cả quá trình học tập 6 học kỳ, giới hạn số phương thức tuyển sinh của mỗi trường, khống chế điểm cộng, cho tới yêu cầu bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn trong tổ hợp xét tuyển…Dự thảo đang đặt ra yêu cầu mới, buộc học sinh không chỉ học để “về đích” mà phải học bền bỉ, có định hướng từ sớm.

Một trong những nội dung được học sinh quan tâm nhiều nhất là điều chỉnh đối với phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT. Theo Dự thảo, tổ hợp xét tuyển học bạ phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ (lớp 10, 11 và 12) của tối thiểu 3 môn, bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn. Đồng thời, thí sinh chỉ được xét học bạ nếu có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng đạt tối thiểu 16 điểm theo thang điểm 30.

Với nhiều học sinh, quy định này đồng nghĩa với việc không còn “nước rút” ở năm cuối. Trao đổi với Báo Công Thương, Nguyễn Cao Hùng, học sinh lớp 12 tại Hưng Yên, chia sẻ: “Trước đây, em nghĩ chỉ cần tập trung mạnh vào lớp 12 là đủ. Nhưng khi điểm của cả 3 năm đều được tính, em buộc phải nhìn lại quá trình học từ lớp 10. Điều này áp lực hơn vì năm lớp 10 điểm chưa được cao như kỳ vọng. Nhiều bạn học của em có lực học trung bình khá, điểm các năm đầu không cao, sẽ gặp bất lợi. Xét học bạ vì thế không còn là ‘phao cứu sinh’ như trước”.

Ở góc nhìn khác, Đỗ Mạnh Quân, học sinh lớp 11 tại Hà Nội lại cho rằng việc gắn xét học bạ với ngưỡng điểm thi tốt nghiệp THPT là cần thiết. “Em thấy quy định mới này giúp tránh tình trạng học bạ cao nhưng năng lực thực không tương xứng. Muốn đỗ vào các trường đại học, học sinh vẫn phải vượt qua kỳ thi chung”, Quân nói.

Không chỉ xét học bạ, quy định mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh cũng tạo ra những thay đổi đáng kể. Những năm gần đây, việc các trường đại học áp dụng quá nhiều phương thức với cách tính điểm khác nhau từng khiến học sinh và phụ huynh lúng túng.

Học đều, chọn sớm và tính toán dài hơi

Một điểm mới khác của Dự thảo là quy định về điểm cộng trong xét tuyển. Theo đó, điểm cộng gồm ba loại là điểm thưởng đối với thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, Olympic quốc tế nếu các em không dùng quyền xét tuyển thẳng; điểm xét thưởng áp dụng với thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt; điểm khuyến khích với nhóm có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế.

Tổng điểm cộng (gồm ba điểm thưởng, điểm xét thưởng và điểm khuyến khích) tối đa 3/30. Trong đó, điểm thành phần của từng loại trên tối đa 1,5 điểm. Ví dụ, thí sinh có chứng chỉ IELTS chỉ được cộng tối đa 1,5 điểm. Năm ngoái, Bộ chỉ quy định điểm cộng tối đa là 3, không xét từng điểm thành phần.

Ở chiều ngược lại, những học sinh đã đầu tư nhiều cho chứng chỉ quốc tế hoặc các kỳ thi học sinh giỏi cũng bày tỏ băn khoăn. “Em xác định thi IELTS từ sớm để tăng lợi thế xét tuyển đại học. Nhưng khi điểm cộng bị giới hạn, lợi thế này đối với em không còn quá lớn nữa”, Nguyễn Cao Hùng chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc bắt buộc tổ hợp xét tuyển phải có Toán hoặc Ngữ văn, với trọng số không thấp hơn 1/3 tổng điểm, đang buộc học sinh phải điều chỉnh cách học. Theo nhiều học sinh, quy định này giúp việc tuyển sinh tiệm cận hơn với yêu cầu đào tạo đại học. 

Dự thảo cũng quy định thí sinh được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng và phải sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp. Riêng với các chương trình đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển thí sinh đăng ký ở các nguyện vọng từ 1 đến 3. Điều này khiến nhiều học sinh phải xác định định hướng nghề nghiệp sớm hơn.

Ngoài ra, Dự thảo còn bổ sung đối tượng xét tuyển là học sinh đang theo học bậc trung học nghề theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), đồng thời quy định ngưỡng điểm tối thiểu 20/30 đối với thí sinh xét học bạ vào một số ngành do các Bộ phối hợp quy định ngưỡng đầu vào.

Nhìn tổng thể, Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 đang định hình một mùa tuyển sinh theo hướng chặt chẽ, minh bạch và ổn định hơn. Với học sinh, điều này đồng nghĩa với việc phải học đều ngay từ đầu, lựa chọn ngành nghề sớm và xây dựng chiến lược dài hạn thay vì trông chờ vào những “lối rẽ” ngắn hạn.  Những điều chỉnh này, nếu được thông qua, không chỉ thay đổi cách tuyển sinh, mà còn định hình lại cách học sinh chuẩn bị cho cánh cửa đại học trong những năm tới.