Ninh Bình: Nâng giá trị cây sen qua sản phẩm Hoàng Trà

Từ đầm sen chiêm đến dây chuyền sấy thăng hoa

Dịp tết Nguyên đán vừa qua, khi nhu cầu thị trường tăng cao, Hợp tác xã (HTX) Hoàng Trà (phường Liêm Tuyền, tỉnh Ninh Bình) bước vào giai đoạn sản xuất cao điểm, những mẻ trà sen liên tục được hoàn thiện để kịp phục vụ mùa tiêu dùng lớn nhất trong năm. Nguồn nguyên liệu sen được HTX chủ động chuẩn bị từ trước đó, kết hợp bảo quản và chế biến theo quy trình khép kín, nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm phục vụ thị trường.

Ít ai nghĩ rằng, từ những đầm sen vốn quen thuộc với người dân đồng bằng, một chuỗi sản xuất nông sản công nghệ cao lại đang dần hình thành. Đó là kết quả của một lựa chọn “ngược dòng” của anh Trần Đăng Nhàn - Giám đốc HTX Hoàng Trà, người từng hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, nhưng quyết định trở về quê hương để khởi nghiệp với cây sen.

“Người Hà Nội tìm về Ninh Bình để mua sen ướp trà, người Thái Nguyên mang trà xuống thuê ướp rồi xuất khẩu. Vậy tại sao người Ninh Bình không tự làm ra sản phẩm của chính mình?”, theo anh Nhàn, chính là điểm khởi đầu.

Từ năm 2019, anh cùng các cộng sự bắt tay xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 15 mẫu tại các khu vực có điều kiện thổ nhưỡng tương đồng với sen Hồ Tây. Song song với đó là quá trình tìm kiếm hướng đi cho sản phẩm, không chỉ dừng lại ở sơ chế, mà phải đi vào chế biến sâu để gia tăng giá trị.

Câu trả lời dần rõ khi HTX đầu tư công nghệ sấy thăng hoa, một hướng đi còn khá mới với nhiều cơ sở sản xuất nông sản quy mô vừa và nhỏ, nhờ đó, sản phẩm giữ lại tới 90% màu sắc, hương thơm và dưỡng chất tự nhiên, điều mà các phương pháp sấy nhiệt truyền thống khó đạt được. Với hệ thống nhà xưởng khoảng 400m2, 4 máy sấy công suất từ 20 - 100kg/ngày, quy trình sản xuất tại Hoàng Trà được tổ chức khép kín, từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm.

 

Điểm đặc biệt của trà sen Hoàng Trà là không sử dụng hương liệu, mà dùng toàn bộ cánh hoa sen tươi để ướp, giúp tinh chất thẩm thấu tự nhiên vào từng sợi trà. Nguyên liệu trà được lựa chọn từ trà xanh Thái Nguyên đạt chuẩn OCOP 4 sao, kết hợp với sen Bách Diệp Tây Hồ, loại sen nổi tiếng về hương thơm. Sự kết hợp này tạo nên một sản phẩm có vị thanh, hương bền và màu sắc đặc trưng.

Hiện nay, trung bình mỗi tháng HTX cung ứng ra thị trường hơn 3.000 sản phẩm, doanh thu đạt hàng trăm triệu đồng. Không chỉ dừng ở trà sen truyền thống, HTX còn phát triển các dòng sản phẩm như trà túi lọc, hạt sen sấy, rượu sen…, từng bước hình thành hệ sinh thái sản phẩm từ cây sen.

 

Một số sản phẩm của HTX đã được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, gồm trà sen, rượu đông trùng hạ thảo, trà hoa súng, rượu sen, đông trùng hạ thảo,... góp phần khẳng định chất lượng và nâng cao vị thế sản phẩm trên thị trường. Nhờ đó, thị trường tiêu thụ được mở rộng tại nhiều tỉnh, thành phố như Hà Nội, Ninh Bình,...

Đáng chú ý, trong dịp tết Nguyên đán, sản lượng tiêu thụ tăng so với ngày thường, trong đó các dòng sản phẩm trà sen cao cấp ướp bông chiếm tỷ trọng lớn. Đây cũng là thời điểm sản phẩm trà sen Hoàng Trà được lựa chọn nhiều trong các giỏ quà tết, nhờ yếu tố văn hóa và tính đặc trưng vùng miền. Bên cạnh đó, HTX cũng tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, với thu nhập ổn định từ 6 - 7 triệu đồng/tháng.

Khi nông sản mang theo câu chuyện văn hoá

Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, việc gia tăng giá trị cho nông sản thông qua yếu tố văn hóa và trải nghiệm đang trở thành xu hướng. Với HTX Hoàng Trà, câu chuyện được bắt đầu từ cây sen, biểu tượng quen thuộc trong đời sống văn hóa người Việt. “Mỗi chén trà không chỉ là đồ uống, mà còn gắn với ký ức và giá trị của địa phương”, anh Trần Đăng Nhàn cho biết.

Nắm bắt nhu cầu tiêu dùng dịp tết Nguyên đán, HTX đã chú trọng cải tiến bao bì theo hướng quà tặng, đồng thời ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc. Các kênh phân phối cũng được mở rộng thông qua thương mại điện tử và mạng xã hội, góp phần tiếp cận nhóm khách hàng trẻ.

Cùng với sản xuất, HTX cũng chú trọng mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số và tham gia các hội chợ, sự kiện kết nối cung - cầu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình và trên cả nước. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao nhận diện thương hiệu và từng bước đưa sản phẩm trà sen tiếp cận sâu hơn tới người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Đặc biệt, năm 2024, HTX được trao Giải thưởng Mai An Tiêm. Bên cạnh đó, anh Trần Đăng Nhàn cũng đã được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia về trà sen. Đây là những ghi nhận đối với nỗ lực xây dựng sản phẩm và thương hiệu. 

Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Theo anh Trần Đăng Nhàn, “Khó khăn lớn nhất vẫn là tính mùa vụ của cây sen và việc duy trì chất lượng đồng đều. HTX phải chủ động từ khâu nguyên liệu đến quy trình chế biến để hạn chế rủi ro, nhất là trong những thời điểm thời tiết bất lợi”.

Trong bối cảnh đó, bước sang năm mới, HTX Hoàng Trà đã định hướng phát triển theo hướng đa giá trị, tập trung hoàn thiện sản phẩm, cải tiến bao bì, đẩy mạnh bán hàng trực tuyến và phát triển các mô hình trải nghiệm trà phù hợp với người trẻ.

“Chúng tôi xác định, muốn đi xa thì sản phẩm phải phù hợp hơn với thị trường hiện đại, đặc biệt là người trẻ. Tuy nhiên, sự thay đổi sẽ luôn đi cùng với việc giữ lại những giá trị cốt lõi của trà sen truyền thống”, anh Nhàn cho biết.

Đồng thời, HTX hướng tới kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm, giáo dục văn hóa. Các không gian trải nghiệm hái sen, ướp trà, thưởng trà đang từng bước được hình thành.

Mô hình của HTX Hoàng Trà cho thấy, hướng đi trong việc gắn sản xuất nông nghiệp với gia tăng giá trị, xây dựng thương hiệu và khai thác yếu tố văn hóa, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. Từ những đầm sen đồng chiêm, hành trình của HTX Hoàng Trà phản ánh một cách tiếp cận mới, không chỉ sản xuất nguyên liệu, mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng và bản sắc riêng.