Nước mắm xứ Nghệ - Thương hiệu bền bỉ cùng thời gian

Lợi thế tự nhiên 

Nghệ An có bờ biển trải dài hơn 80km, sở hữu nguồn lợi hải sản phong phú, đặc biệt là các loại cá cơm, cá nục – nguyên liệu lý tưởng để sản xuất nước mắm. Biển nơi đây có độ mặn cao, nguồn nước sạch, ít bị ô nhiễm, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ủ chượp diễn ra tự nhiên, cho ra những giọt nước mắm thơm ngon, đậm vị.

Không chỉ có lợi thế về nguyên liệu, khí hậu Nghệ An cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành chất lượng nước mắm. Nắng gió khắc nghiệt của miền Trung lại chính là “bí quyết tự nhiên” giúp quá trình lên men diễn ra nhanh và ổn định hơn. Những dãy chum, vại phơi mình dưới nắng gắt nhiều tháng trời đã tạo nên màu cánh gián đặc trưng và hương thơm nồng nàn khó lẫn của nước mắm xứ Nghệ.

Từ lâu, các làng nghề như Hải Giang, Vạn Phần, Phú Lợi, Do Xuyên,… đã nổi danh với nghề làm nước mắm truyền thống. Người dân nơi đây không chỉ giữ gìn phương pháp ủ chượp cổ truyền mà còn không ngừng cải tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm. Mỗi giọt nước mắm là kết tinh của thời gian, công sức và cả tâm huyết của những người làm nghề.

Điều đáng quý là dù trải qua nhiều biến động của thị trường, nước mắm Nghệ An vẫn giữ được chỗ đứng riêng nhờ chất lượng ổn định và hương vị đặc trưng. Không chạy theo sản xuất công nghiệp đại trà, các cơ sở vẫn kiên trì với phương pháp truyền thống, coi đó là yếu tố cốt lõi để giữ gìn thương hiệu. Nhiều sản phẩm đã được chứng nhận OCOP, từng bước nâng cao thương hiệu, mở rộng thị trường, xuất khẩu đi muôn phương.

Từ lợi thế thiên nhiên đến bàn tay khéo léo của con người, Nghệ An hội tụ đầy đủ yếu tố để trở thành vùng đất “vàng” của nghề làm nước mắm. Và chính sự kết hợp hài hòa ấy đã tạo nên một bề dày thương hiệu – bền bỉ, mặn mòi như chính vị biển quê hương. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 500 hộ gia đình, làng nghề tập trung, doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất nước mắm.

Những thương hiệu đi cùng năm tháng

Hơn 70 năm hình thành và phát triển, nước mắm Cửa Hội không chỉ là sản phẩm đặc trưng của vùng biển Nghệ An mà còn trở thành thương hiệu quen thuộc trên thị trường cả nước.

Nước mắm Cửa Hội gắn liền với vùng biển Cửa Lò – nơi có nguồn nguyên liệu cá cơm dồi dào và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nghề làm mắm. Thương hiệu nước mắm Cửa Hội đã trở thành một trong những biểu tượng của nghề nước mắm truyền thống khu vực Bắc Trung Bộ. Ban đầu, nước mắm Cửa Hội được sản xuất chủ yếu theo quy mô làng nghề, dựa vào kinh nghiệm dân gian. Qua thời gian, với sự kế thừa và phát triển, thương hiệu đã được chuẩn hóa và xây dựng bài bản.

Hiện nay Công ty Cổ phần Thủy sản Nghệ An là doanh nghiệp đang giữ vai trò nòng cốt trong việc gìn giữ và phát triển sản phẩm truyền thống nước mắm Cửa Hội. Từ năm 2004, công ty này đã hoàn tất đăng ký bảo hộ thương hiệu cho các sản phẩm truyền thống, trong đó có nước mắm Cửa Hội. Đây là bước đi quan trọng giúp khẳng định vị thế và bảo vệ giá trị thương hiệu trên thị trường.

Hiện nay, quy trình sản xuất vẫn giữ cốt lõi truyền thống với nguyên liệu chính là cá cơm tươi và muối sạch, được ủ chượp trong thời gian từ 12 đến 24 tháng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng ứng dụng khoa học – kỹ thuật để kiểm soát chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và nâng cao năng suất. Từ một sản phẩm địa phương, nước mắm Cửa Hội hiện đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước và từng bước vươn ra thị trường quốc tế như Nga, Séc hay Ukraina. Điều này cho thấy sức sống bền bỉ cũng như khả năng thích ứng của thương hiệu trong bối cảnh hội nhập.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, cơ sở còn đa dạng hóa sản phẩm với nhiều dòng nước mắm có độ đạm khác nhau, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người tiêu dùng. Đồng thời, tham gia các chương trình OCOP và hệ thống phân phối hiện đại đã giúp thương hiệu tiếp cận rộng rãi hơn với thị trường.

Cùng với Cửa Hội, nước mắm Diễn Châu cũng nổi tiếng và được khách hàng khắp nơi lựa chọn.  Nằm ở khu vực ven biển phía Bắc Nghệ An, Diễn Châu sở hữu nguồn hải sản dồi dào, đặc biệt là cá cơm – nguyên liệu “linh hồn” để làm nên nước mắm ngon. Không chỉ vậy, vị trí gần cửa biển, nơi giao thoa giữa sông và biển như vùng Lạch Vạn, giúp nguồn cá luôn tươi, thuận lợi cho việc chế biến ngay sau khi đánh bắt.

Từ hàng trăm năm trước, người dân nơi đây đã biết tận dụng lợi thế tự nhiên để phát triển nghề làm nước mắm. Những chum, vại ủ chượp xếp dài theo các làng ven biển đã trở thành hình ảnh quen thuộc, gắn bó với đời sống cư dân địa phương. Nước mắm Diễn Châu vì thế mang hương vị riêng: đậm đà, thơm dịu, hậu ngọt tự nhiên. Trong dòng chảy của làng nghề, nước mắm Vạn Phần nổi lên như một thương hiệu tiêu biểu. Theo nhiều tài liệu, từ thời phong kiến, nước mắm Vạn Phần đã nổi tiếng khắp cả nước, thậm chí từng được xem là loại nước mắm “tiến vua”.

Tiền thân của thương hiệu này là Trạm Hải sản Diễn Châu, được thành lập từ năm 1947, sau đó phát triển thành Công ty Cổ phần Thủy sản Vạn Phần Diễn Châu – đơn vị sản xuất nước mắm quy mô lớn nhất Diễn Châu. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, sản phẩm còn được xuất khẩu sang nhiều quốc gia, kể cả những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Trong quá trình phát triển, nước mắm Vạn Phần đã đạt nhiều danh hiệu uy tín cấp quốc gia và ngành như: Giải thưởng Chất lượng quốc gia; danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia; sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu Việt Nam; Cúp Vàng Thủy sản Việt Nam;  Huy chương Vàng hàng Việt Nam chất lượng cao,…

Nằm cạnh Diễn Châu, Quỳnh Lưu cũng là vùng đất nổi tiếng về nước mắm, toàn vùng hiện có gần 300 cơ sở sản xuất nước mắm, mỗi năm cung cấp khoảng 4–5 triệu lít ra thị trường. Các cơ sở sản xuất nước mắm có tiếng của vùng này gồm: Nước mắm 559 Quỳnh Lưu; Cơ sở sản xuất nước mắm Nghĩa Nam; Làng nghề nước mắm Quỳnh Dị; Nước mắm Tân An; Cơ sở nước mắm Dũng Loan; Nước mắm truyền thống Thân Liên;…

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và xu hướng tiêu dùng chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm sạch, rõ nguồn gốc, việc phát triển các sản phẩm nước mắm đạt chuẩn OCOP được xem là hướng đi tất yếu để nâng cao giá trị và vị thế cho nước mắm Nghệ An.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An chia sẻ, để phát huy hơn nữa thương hiệu nước mắm Nghệ An, các hộ gia đình, làng nghề, doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất cần giữ vững chất lượng truyền thống, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng để đảm bảo an toàn thực phẩm.

 Cần chuẩn hóa và nâng cao mẫu mã, bao bì hiện đại, tiện dụng, có truy xuất nguồn gốc, thông tin rõ ràng để tăng niềm tin và khả năng cạnh tranh trên kệ hàng. Cùng với đó là xây dựng và phát triển thương hiệu vùng, các cơ sở cần liên kết để tạo nên sức mạnh tập thể, gắn sản phẩm với chỉ dẫn địa lý như Cửa Hội, Diễn Châu, Quỳnh Lưu,… Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo dấu ấn riêng cho nước mắm Nghệ An trên bản đồ ẩm thực Việt.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại và chuyển đổi số, đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, kết hợp với du lịch trải nghiệm làng nghề sẽ giúp tiếp cận khách hàng rộng hơn, đặc biệt là giới trẻ và thị trường ngoài tỉnh.

Phát triển nước mắm không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là hành trình gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa làng biển xứ Nghệ. Với định hướng đúng đắn và sự quyết tâm, tâm huyết của các cơ sở sản xuất, nước mắm Nghệ An sẽ tiếp tục khẳng định thương hiệu bền vững, là lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng trong và ngoài nước.