Mùa xuân này, bước vào kỷ nguyên mới, chúng ta hãy cùng ôn cố tri tân bằng câu hỏi: “Nước Việt Nam ta lớn hay nhỏ?” và tìm lời giải bài toán định vị quốc gia trong trật tự kinh tế - chính trị toàn cầu đang biến động sâu sắc.
Từ bài báo Bộ trưởng viết trên máy bay…
Chiều cuối năm Ất Tỵ, trước thềm
tết Nguyên đán Bính Ngọ gợi cho tôi bao cảm xúc. Là một nhà báo kinh tế, trong năm qua vinh dự được tháp tùng lãnh đạo Bộ Công Thương trong 4 chuyến công tác tới Hoa Kỳ, tôi chợt thấy bâng khuâng xen lẫn tự hào khi nghĩ về những dòng chảy thương mại giữa hai nước.
Mới ngày hôm qua, mùa xuân của 25 năm trước, sau khi cố Bộ trưởng Bộ Thương mại Vũ Khoan sang Mỹ ký Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ lần đầu tiên giữa hai nước, tâm trạng của Bộ trưởng khi ấy còn ngổn ngang trăn trở, khát vọng không biết bao giờ hàng hóa Việt Nam tới được thị trường to lớn này.
Trở về Việt Nam, ngồi trên máy bay, vị Bộ trưởng tâm huyết đã cảm xúc viết một bài báo với nhiều cảm nhận sâu sắc về nền thương mại hai nước và vị thế kinh tế của Việt Nam. Bài viết sau đó in trên Báo Thương mại, cơ quan ngôn luận của Bộ Thương mại ngày 21/7/2000.
Bài báo ấy, 26 năm đọc lại vẫn gợi cho chúng ta rất nhiều cảm xúc về cơ đồ của Việt Nam nếu so sánh với hôm nay, có đoạn: “Tôi sang Mỹ vào dịp hai nước ký Hiệp định thương mại nên mới nảy sinh vài ba suy nghĩ qua những sự cảm nhận nói trên. Thứ nhất, thị trường Mỹ thật rộng lớn, sức mua thật kinh khủng (theo con số chính thức thì mỗi năm nhập khẩu trên 1.000 tỷ USD). Thứ hai, nhu cầu của họ rất đa dạng do có đủ giống người, giai tầng xã hội, hoạt động của họ rất phong phú vào các trung tâm thương mại có thể thấy thượng vàng hạ cám, cái gì cũng có để phục vụ cho nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại, vui chơi. Thứ ba, thiên hạ từ năm châu bốn biển đã đổ xô vào đây tiêu thụ hàng hóa, ta vào sau sẽ phải chen lấn rất vất vả. Bí quyết cơ bản là nắm bắt cho được nhu cầu của họ, kể cả mẫu mã hợp gu người Mỹ, các luật lệ là thứ ở Mỹ rất tôn trọng và khá rắc rối, trên cơ sở đó sản xuất hàng tốt, rẻ, giao nhận đúng cam kết, giữ cho được chữ tín. Nếu được vậy thì ta hoàn toàn có thể len vào đây, xác định được chỗ đứng, tạo công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người dân ở nước ta”. …
Đến những dòng chảy tỷ đô xuất khẩu
Năm 1989, 3 năm sau Đại hội của Đổi mới, Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu. Trong bối cảnh nền kinh tế vừa rời bỏ cơ chế bao cấp, sản xuất còn manh mún, quan hệ
kinh tế đối ngoại hạn hẹp, con số ấy mang ý nghĩa vượt xa giá trị tuyệt đối khi Việt Nam bắt đầu bước ra thị trường thế giới bằng hàng hóa của chính mình, dù còn nhỏ bé và chủ yếu dựa vào nông sản, khoáng sản thô. Đặt mốc năm 1989 vào mối tương quan quốc tế, Việt Nam còn ở rất xa so với các nền kinh tế trong khu vực; xuất khẩu của Thái Lan, Malaysia đã cao gấp Việt Nam 25 - 30 lần, Nhật Bản thì cao gấp hàng trăm lần.
Giờ đây, bức tranh đã thay đổi mà có lẽ cố Bộ trưởng Vũ Khoan cũng không thể hình dung. Sự thay đổi ấy ngoài tăng về lượng, còn chuyển dịch về chất. Việt Nam đã hình thành các cụm sản xuất lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thương mại không còn là “phần ngọn” mà trở thành một trụ cột của tăng trưởng, kéo theo công nghiệp, logistics, dịch vụ và thị trường trong nước cùng phát triển.
Việt Nam không còn là “nước nhỏ”
Trong nhiều chuyến công tác tháp tùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nguyên Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên (nay là Phó Bí thư Đảng ủy Quốc hội), tôi ấn tượng trước sự đón tiếp, trân trọng của nguyên thủ nhiều cường quốc với các nhà lãnh đạo Việt Nam; của Bộ trưởng Kinh tế các cường quốc với Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam. Trên một số diễn đàn báo chí gần đây, có đồng chí Bộ trưởng đã từng nói đại ý: “Việt Nam ngày nay không còn là một nước nhỏ nữa”. Tôi nghĩ, đó là một ý kiến thú vị và đúng nếu nhìn toàn diện về cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước hôm nay.
Năm 2025, GDP danh nghĩa của Việt Nam vượt 500 tỷ USD, xếp khoảng thứ 32 thế giới; kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930,06 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 475 tỷ USD, cao gấp gần 500 lần sau hơn 35 năm đạt 1 tỷ USD xuất khẩu đầu tiên.