OCOP tạo “cú hích” cho làng nghề chuyển mình
Làng gốm Phù Lãng (xã Phù Lãng, Quế Võ, Bắc Ninh) với lịch sử hơn 700 năm từ lâu đã được biết đến là một trong những cái nôi của nghề gốm truyền thống Việt Nam. Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của thị trường, những người thợ nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ kỹ thuật chế tác thủ công, màu men đặc trưng và những giá trị văn hóa được truyền nối qua nhiều thế hệ.
Nhu cầu của người tiêu dùng hiện đại ngày càng thay đổi, không chỉ quan tâm đến chất lượng mà còn chú trọng nguồn gốc xuất xứ, câu chuyện văn hóa và tính bền vững của sản phẩm, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã trở thành động lực quan trọng để nhiều cơ sở sản xuất làng nghề đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Gốm Ngọc Phù Lãng là một trong những đơn vị tận dụng hiệu quả cơ hội này để từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Đoàn Minh Ngọc, chủ hộ kinh doanh Gốm Ngọc Phù Lãng, trước khi tham gia chương trình OCOP, hoạt động sản xuất của cơ sở chủ yếu diễn ra theo quy mô nhỏ, sản phẩm được tiêu thụ thông qua thương lái hoặc các đầu mối truyền thống. Việc xây dựng thương hiệu chưa được chú trọng nên giá trị gia tăng của sản phẩm còn hạn chế.
Bà Đoàn Minh Ngọc, chủ hộ kinh doanh Gốm Ngọc Phù Lãng. Ảnh: Tùng Hương
Việc sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao đã mở ra một bước ngoặt mới. Không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, chứng nhận OCOP còn giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm và các hoạt động quảng bá sản phẩm trong nước cũng như quốc tế.
Theo bà Ngọc, sau khi đạt OCOP 3 sao, lượng khách hàng biết đến Gốm Ngọc Phù Lãng tăng lên đáng kể. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong khu vực và qua các thương lái thì hiện nay nhiều khách hàng ở các tỉnh, thành chủ động tìm đến đặt hàng. Một số dòng sản phẩm cũng đã tiếp cận được thị trường nước ngoài, mở ra cơ hội phát triển bền vững hơn.
Nhiều sản phẩm của Gốm Ngọc Phù Lãng được cấp chứng nhận OCOP. Ảnh: Tùng Hương
Không dừng lại ở việc mở rộng đầu ra, chương trình OCOP còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia các lớp tập huấn, cập nhật chủ trương, chính sách mới và từng bước thay đổi tư duy quản trị. Từ cách tổ chức sản xuất, xây dựng hồ sơ sản phẩm đến quảng bá thương hiệu đều được thực hiện bài bản hơn.
Bà Ngọc cho biết: "Quá trình xây dựng sản phẩm OCOP cũng là quá trình doanh nghiệp nhìn lại toàn bộ hoạt động sản xuất của mình. Mỗi sản phẩm không chỉ cần đẹp về hình thức mà còn phải thể hiện rõ nguồn gốc, câu chuyện của làng nghề và quy trình sản xuất minh bạch để tạo niềm tin cho người tiêu dùng”.
Theo bà, đây chính là nền tảng quan trọng giúp sản phẩm truyền thống nâng cao giá trị, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá như trước đây.
Đổi mới để hướng tới OCOP 4 sao, mở rộng thị trường xuất khẩu
Để có được chứng nhận OCOP, Gốm Ngọc Phù Lãng cũng trải qua không ít khó khăn. Theo chia sẻ của bà Đoàn Minh Ngọc, những ngày đầu tham gia chương trình, doanh nghiệp gặp nhiều bỡ ngỡ bởi vốn quen với phương thức sản xuất thủ công truyền thống.
“Khó khăn lớn nhất là hoàn thiện các tiêu chí về hồ sơ, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Những yêu cầu tưởng chừng phức tạp này từng khiến doanh nghiệp lo ngại không thể đáp ứng.
Tuy nhiên, với sự hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn, từng tiêu chí được hoàn thiện theo đúng quy trình. Khi sản phẩm chính thức được công nhận OCOP 3 sao, đó không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư phát triển”, bà Ngọc cho biết.
Các sản phẩm của Gốm Ngọc Phù Lãng được trưng bày và giới thiệu tại Hội chợ Mùa Thu. Ảnh: Tùng Hương
Hiện nay, Gốm Ngọc Phù Lãng đang đặt mục tiêu nâng hạng sản phẩm lên OCOP 4 sao và tiến tới 5 sao trong thời gian tới. Theo bà Ngọc, để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp sẽ tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, hoàn thiện các tiêu chí về bảo vệ môi trường, phát triển xanh, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đồng bộ.
Song song với đó, doanh nghiệp chủ động ứng dụng khoa học công nghệ vào nhiều khâu sản xuất nhằm nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và giảm tác động đến môi trường. Chuyển đổi số cũng được xác định là hướng đi quan trọng để mở rộng thị trường, tăng khả năng tiếp cận khách hàng thông qua các nền tảng trực tuyến.
Sản phẩm Gốm Ngọc Phù Lãng được chế tác từ nguyên liệu thiên nhiên, hướng tới xu hướng tiêu dùng xanh. Ảnh: Tùng Hương
Theo bà Ngọc, để đưa sản phẩm vào các thị trường quốc tế, điều kiện tiên quyết là phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn và môi trường. Khi sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, giá trị thương hiệu sẽ được nâng lên, đồng thời tạo nền tảng cho hoạt động xuất khẩu ổn định và lâu dài.
Không chỉ mang lại lợi ích cho một doanh nghiệp, chương trình OCOP còn góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa trong toàn làng nghề Phù Lãng. Hiện nhiều cơ sở sản xuất tại địa phương đã có sản phẩm đạt OCOP 3 sao và 4 sao, từng bước hình thành thương hiệu chung cho gốm Phù Lãng.
Theo bà Đoàn Minh Ngọc, mục tiêu lâu dài là ngày càng có nhiều hộ sản xuất tham gia chương trình để cùng nâng cao chất lượng, thống nhất các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, môi trường, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu tập thể. Khi cả làng nghề cùng phát triển theo hướng chuyên nghiệp, giá trị của sản phẩm sẽ được nâng lên, góp phần tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Giữa xu hướng tiêu dùng đề cao tính bền vững và bản sắc văn hóa, việc kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật chế tác truyền thống với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các tiêu chuẩn OCOP đang mở ra hướng phát triển mới cho Gốm Ngọc Phù Lãng. Đây không chỉ là câu chuyện nâng hạng một sản phẩm mà còn là hành trình gìn giữ, phát huy giá trị của một làng nghề hơn bảy thế kỷ tuổi, từng bước khẳng định thương hiệu gốm Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.