Có hiệu lực từ ngày 1/5/2021, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (UKVFTA) đã góp phần thúc đẩy trao đổi thương mại giữa hai nước. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Vương quốc Anh đạt khoảng 8,39 tỷ USD, tăng 11,2% so với năm 2024, nhiều nhóm hàng chủ lực tiếp tục mở rộng thị phần tại thị trường này.
Tuy nhiên, kết quả tăng trưởng chưa đồng nghĩa với việc các lợi thế từ Hiệp định đã được khai thác hết. Tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan vẫn còn dư địa để cải thiện, trong khi không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn gặp khó khăn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ và các yêu cầu kỹ thuật của thị trường Anh.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương bên lề chuỗi sự kiện “Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế” - Viet Nam International Sourcing 2026 do Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP. Hồ Chí Minh và các địa phương tổ chức vào ngày 3-5/9, ông Lê Đình Bá, Tham tán thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam đang có những lợi thế đáng kể khi tiếp cận thị trường này. Nhưng lợi thế đó cần được tận dụng sớm để trở thành chỗ đứng thực sự cho hàng hóa Việt Nam.
Ông Lê Đình Bá, Tham tán thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh
Ưu đãi đã có, doanh nghiệp đã tận dụng đến đâu?
Một trong những lợi ích trực tiếp nhất mà UKVFTA mang lại là ưu đãi thuế quan. Hơn 70% dòng thuế được đưa về 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực, các dòng thuế còn lại được cắt giảm theo lộ trình từ 3 đến 7 năm.
Với thủy sản, 94% giá trị xuất khẩu được hưởng thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Đối với dệt may, thuế quan được đưa về 0% theo lộ trình từ năm thứ 4 đến năm thứ 6, với điều kiện hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ. Nhiều mặt hàng giày dép từng chịu mức thuế từ 12-16% cũng được đưa về 0% trong lộ trình từ 3 đến 5 năm. Gỗ, nội thất và nhiều mặt hàng nông sản được hưởng thuế suất 0% ngay từ đầu.
UKVFTA cũng tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại thông qua các quy định về thủ tục hải quan, thông quan và các yêu cầu kỹ thuật. Đáng chú ý, quy tắc xuất xứ của Hiệp định có nhiều điểm tương đồng với EVFTA, giúp doanh nghiệp đã có kinh nghiệm xuất khẩu sang thị trường EU thuận lợi hơn trong quá trình áp dụng.
Theo Vụ Chính sách Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), UKVFTA cho phép cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ EU trong việc xác định xuất xứ hàng hóa, với điều kiện đáp ứng các quy định của Hiệp định. Cơ chế này giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn trong tổ chức nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng khi xuất khẩu sang Vương quốc Anh. Ngoài ra, Hiệp định cũng có các quy định về cộng gộp xuất xứ với một số đối tác khác theo những điều kiện cụ thể.
Tuy nhiên, để biến ưu đãi thuế quan thành lợi thế thực tế, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các quy định về xuất xứ cũng như những yêu cầu của thị trường. Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp còn gặp vướng mắc về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, cùng các yêu cầu liên quan đến môi trường, phát thải, lao động và truy xuất nguồn gốc trong quá trình đưa hàng vào thị trường Anh.
“Các doanh nghiệp đang được hưởng lợi thế rất lớn, nhưng quan trọng các lợi thế về thương mại song phương ấy không phải vĩnh viễn, có thể biến mất nhanh chóng bằng việc Vương quốc Anh đàm phán với các đối tác mới trên thế giới”, ông Lê Đình Bá chia sẻ.
Với dệt may, giày dép, doanh nghiệp cần đáp ứng các quy định về xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan từ UKVFTA.
Không chỉ cạnh tranh bằng giá
Một điểm được ông Lê Đình Bá đặc biệt lưu ý là cách doanh nghiệp xây dựng lợi thế cạnh tranh tại thị trường này. Với người tiêu dùng và đối tác thương mại Anh, giá cả không phải là yếu tố duy nhất. Các vấn đề về phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội và môi trường ngày càng được quan tâm.
“Lợi thế cạnh tranh của chúng ta không chỉ là giá, mà sản phẩm cần có những câu chuyện về phát triển bền vững. Những câu chuyện về bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội, tạo kế sinh nhai cho người dân… sẽ có sức hấp dẫn với người tiêu dùng Anh”, ông Lê Đình Bá cho biết.
Đây là yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp Việt Nam khi khai thác UKVFTA. Ưu đãi thuế quan có thể giúp hàng hóa giảm chi phí khi vào thị trường, nhưng để cạnh tranh và duy trì đơn hàng, sản phẩm vẫn phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của người mua.
Với một thị trường có sức mua cao như Anh, cơ hội không chỉ nằm ở những sản phẩm có giá cạnh tranh. Những giá trị đi cùng sản phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất đến tác động đối với môi trường và cộng đồng, cũng có thể trở thành lợi thế để doanh nghiệp tiếp cận phân khúc có giá trị cao hơn.
“Chúng ta biết thị trường Anh là thị trường cao cấp, có mức giá tốt, nhưng nếu doanh nghiệp không khai thác được các câu chuyện đi kèm thì chúng ta không có lợi thế cạnh tranh”, ông Lê Đình Bá nói.
Vấn đề tiếp theo không chỉ là sản xuất được hàng hóa đáp ứng yêu cầu, mà còn là tìm được đường đưa sản phẩm tới thị trường. Đây cũng là nội dung được Thương vụ Việt Nam tại Anh chú trọng khi tham gia Viet Nam International Sourcing 2026. Năm nay, thương vụ đã mời đoàn doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực sang Việt Nam tìm kiếm cơ hội hợp tác, trong đó có các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối và logistics.
Sự tham gia của nhóm doanh nghiệp này mở thêm khả năng kết nối cho hàng hóa Việt Nam. “Nếu như họ tìm kiếm được các đối tác ở Việt Nam, các doanh nghiệp của chúng ta sẽ tận dụng được các cơ sở logistics của Anh để làm bàn đạp, đưa sản phẩm của chúng ta vào thị trường Anh”, ông Lê Đình Bá cho biết.
Sau hơn 5 năm thực thi, UKVFTA đã tạo ra những lợi thế rõ ràng cho hàng hóa Việt Nam. Song, từ ưu đãi thuế quan đến việc đưa được sản phẩm vào hệ thống phân phối vẫn là một chặng đường dài. Như lưu ý của ông Lê Đình Bá, doanh nghiệp cần nhanh chóng khai thác những lợi thế đang có, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường và tìm được đối tác phù hợp. Nếu chậm chân, những ưu đãi mà UKVFTA mang lại rất có thể vẫn chỉ là cơ hội trên giấy.
Ông Lê Đình Bá cho rằng, lợi thế thương mại không phải là vĩnh viễn, khi thị trường ngày càng có thêm đối thủ, việc chậm tiếp cận, chậm kết nối và chậm tận dụng ưu đãi cũng đồng nghĩa với việc để cơ hội từ UKVFTA trôi qua.