Ông Vũ Bá Phú: Go Global không chỉ là xuất khẩu

Không chỉ đưa hàng hóa ra nước ngoài

Sáng 4/11, tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế (ICC), Hà Nội, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 với chủ đề “Go Global - Cùng doanh nghiệp vươn ra thế giới”. Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại nhấn mạnh, Go Global không đơn thuần là thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa mà hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam xây dựng năng lực cạnh tranh, phát triển thương hiệu và gia tăng sự hiện diện tại thị trường quốc tế.

Để làm rõ con đường quốc tế hóa doanh nghiệp, ông Vũ Bá Phú dẫn chứng hành trình phát triển của ba tập đoàn lớn trên thế giới là Haier (Trung Quốc), Toyota (Nhật Bản) và Samsung (Hàn Quốc). Dù có xuất phát điểm và cách thức mở rộng thị trường khác nhau, cả ba đều cho thấy một điểm chung: vị thế toàn cầu phải được xây dựng trên nền tảng chất lượng, năng lực sản xuất, công nghệ và quản trị.

Câu chuyện của Haier bắt đầu từ một nhà máy sản xuất tủ lạnh nhỏ tại Thanh Đảo (Trung Quốc) vào giữa thập niên 1980. Năm 1985, khi phát hiện 76 chiếc tủ lạnh bị lỗi trong kho, lãnh đạo doanh nghiệp đã yêu cầu công nhân đập bỏ toàn bộ số sản phẩm này. Quyết định tưởng chừng tốn kém ấy thể hiện quan điểm nhất quán về chất lượng sản phẩm, đặt nền móng cho quá trình xây dựng uy tín và thương hiệu.

Sau khi củng cố năng lực sản xuất trong nước, Haier từng bước mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Năm 1999, doanh nghiệp xây dựng nhà máy đầu tiên tại Nam Carolina (Hoa Kỳ), chuyển từ xuất khẩu đơn thuần sang thiết lập cơ sở sản xuất tại thị trường mục tiêu. Năm 2016, Haier tiếp tục tạo bước tiến lớn khi mua lại mảng thiết bị gia dụng của GE Appliances với giá trị khoảng 5,4 tỷ USD.

Theo ông Vũ Bá Phú, bài học từ Haier là chất lượng tạo nền tảng cho quá trình phát triển, trong khi mua lại doanh nghiệp đã có thương hiệu và hệ thống phân phối có thể giúp rút ngắn thời gian xây dựng vị thế tại thị trường quốc tế.

Với Toyota, con đường vươn ra thế giới lại bắt đầu từ một thất bại. Năm 1957, những chiếc Toyota Crown đầu tiên được đưa sang thị trường Mỹ nhưng không đáp ứng tốt điều kiện sử dụng tại đây. Thiết kế nhỏ, công suất động cơ hạn chế, không phù hợp với đặc điểm đường sá và nhu cầu của người tiêu dùng Mỹ khiến sản phẩm tiêu thụ chậm, chi phí bảo hành, sửa chữa tăng cao.

Thay vì rút lui, Toyota coi đây là bài học để nghiên cứu lại thị trường, cải tiến sản phẩm và hoàn thiện phương thức sản xuất tinh gọn. Doanh nghiệp từng bước xây dựng mạng lưới sản xuất, kỹ thuật và phân phối tại các thị trường trọng điểm.

Câu chuyện Samsung cũng cho thấy vai trò của tầm nhìn dài hạn. Khởi đầu từ sản xuất tivi đen trắng, doanh nghiệp này từng bước học hỏi công nghệ, mở rộng sản xuất và đầu tư vào những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao. Đặc biệt, quyết định đầu tư vào công nghệ bán dẫn năm 1983 và chuyển hướng từ chạy theo số lượng sang theo đuổi chất lượng, thương hiệu đã tạo nền tảng cho sự phát triển của tập đoàn.

Khái quát từ ba hành trình này, ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh: “Vị thế toàn cầu không phải là điểm xuất phát mà là kết quả của một hành trình phát triển có chiến lược, kiên trì và kéo dài nhiều năm”.

Theo Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, doanh nghiệp muốn vươn ra thế giới cần bắt đầu từ nền tảng chất lượng, năng lực sản xuất và quản trị; tiếp cận thị trường quốc tế để tìm kiếm khách hàng, học hỏi tiêu chuẩn và hành vi tiêu dùng; sau đó nâng cấp vai trò từ gia công, lắp ráp, xuất khẩu đơn thuần lên làm chủ công nghệ, thương hiệu và hệ thống phân phối. Đích đến là xây dựng sự hiện diện lâu dài thông qua đầu tư và mạng lưới kinh doanh tại thị trường nước ngoài.

Mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp Việt

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Vũ Bá Phú cho rằng Việt Nam đang đứng trước thời điểm cần tạo bước chuyển mới trong tư duy hội nhập. Sau gần 40 năm đổi mới, đất nước đã hình thành nền tảng xuất khẩu tương đối vững chắc, mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do (FTA) và quan hệ thương mại ngày càng rộng mở. Đáng chú ý, đến tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đã vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Cùng với sự phát triển của thương mại hàng hóa, một số doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước khẳng định năng lực trên thị trường quốc tế. Viettel hiện diện tại 10 thị trường nước ngoài, dẫn đầu thị phần tại 7 thị trường, với doanh thu quốc tế năm 2025 khoảng 3,3 tỷ USD. Trong khi đó, FPT năm 2025 đạt trên 35.000 tỷ đồng doanh thu từ dịch vụ công nghệ thông tin ở nước ngoài, giá trị hợp đồng ký mới khoảng 1,5 tỷ USD, trong đó Nhật Bản và Hoa Kỳ là những thị trường chủ lực.

Những kết quả này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cạnh tranh tại những thị trường có yêu cầu cao. Tuy nhiên, theo Cục trưởng Vũ Bá Phú, thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Các thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, tiêu chuẩn, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, những không gian kinh doanh mới cũng mở ra, từ phân phối ở nước ngoài, thương mại số xuyên biên giới đến đầu tư quốc tế.

“Câu hỏi của giai đoạn tới vì thế không chỉ là chúng ta xuất khẩu thêm được bao nhiêu mà là doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò nào trong chuỗi giá trị toàn cầu, sở hữu những thương hiệu nào và hiện diện đến đâu trên không gian thị trường toàn cầu”, ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra từ định hướng phát triển kinh tế tư nhân tại Nghị quyết số 68-NQ/TW. Theo ông Phú, một trong những mục tiêu đáng chú ý của Chương trình Go Global là hỗ trợ ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khát vọng hình thành những doanh nghiệp Việt Nam có tầm vóc toàn cầu vì vậy không chỉ dừng ở định hướng mà đã được cụ thể hóa thành mục tiêu trong chương trình hành động.

Quá trình quốc tế hóa doanh nghiệp, theo đó, cần được nhìn nhận trên ba phương diện: chuyển từ chú trọng số lượng sang nâng cao năng lực quản trị, công nghệ và khả năng cạnh tranh quốc tế; chuyển từ xuất khẩu đơn thuần sang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, phát triển thương hiệu và hiện diện tại thị trường nước ngoài; đồng thời đặt hoạt động vươn ra quốc tế trong tổng thể các chính sách phát triển doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, Chương trình Go Global được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 6/4/2026, hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tăng cường sự hiện diện tại thị trường nước ngoài một cách toàn diện, hiệu quả và bền vững; thúc đẩy hoạt động đầu tư, kinh doanh quốc tế và hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu.

Điểm đáng chú ý là Go Global không giới hạn con đường vươn ra thế giới ở hoạt động xuất khẩu. Chương trình xác định bốn hướng đi gồm xuất khẩu hàng hóa; thương mại xuyên biên giới; tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; hiện diện và đầu tư tại nước ngoài. Tùy theo năng lực, nguồn lực, ngành hàng và mục tiêu phát triển, doanh nghiệp có thể lựa chọn con đường phù hợp, từ mở rộng thị trường xuất khẩu đến thành lập văn phòng, chi nhánh, công ty, liên doanh hoặc thực hiện mua bán, sáp nhập.

Theo ông Vũ Bá Phú, mở rộng không gian phát triển đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy kinh doanh, coi thị trường quốc tế là một không gian hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ tập trung vào thị trường trong nước. Tư duy vươn ra nước ngoài cần trở thành một định hướng phát triển phổ biến, không chỉ với các tập đoàn lớn mà cả doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Sau mốc kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô thương mại mà còn nâng cao giá trị hàng hóa và vai trò của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Go Global được kỳ vọng tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp mở rộng thị trường, phát triển thương hiệu và nâng cao vị thế quốc tế.

Chương trình Go Global xác định bốn hướng quốc tế hóa doanh nghiệp Việt Nam: xuất khẩu hàng hóa; thương mại xuyên biên giới; tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu; hiện diện và đầu tư tại nước ngoài thông qua thành lập văn phòng, chi nhánh, công ty, liên doanh hoặc mua bán, sáp nhập (M&A). Doanh nghiệp lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, nguồn lực, ngành hàng và mục tiêu phát triển.