Ngày 15/10/2026, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) chủ động giảm giá bán xăng dầu 300 đồng/lít, kg so với mức giá theo cơ chế điều hành, trong khi Tổng công ty Dầu Việt Nam - CTCP (PVOIL) cũng thông báo giảm thêm 350 đồng/lít tại 1.100 cửa hàng trực thuộc trên toàn quốc từ ngày 16-22/10. Động thái này không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng, doanh nghiệp mà còn đặt ra vấn đề về sức cạnh tranh của thị trường xăng dầu trong bối cảnh cơ chế quản lý giá đang được đổi mới.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, cho rằng, việc doanh nghiệp chủ động giảm giá xăng dầu là tín hiệu tích cực, cho thấy giá bán đang được sử dụng rõ hơn như một công cụ cạnh tranh. Tuy nhiên, để lợi ích này được duy trì lâu dài, thị trường cần có sự cải cách đồng bộ về cơ chế định giá, hệ thống phân phối và giám sát cạnh tranh, qua đó bảo đảm người tiêu dùng thực sự được hưởng lợi.
PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam.
Lợi ích trước mắt và tín hiệu thị trường đáng chú ý
- Thưa ông, việc Petrolimex và PVOIL chủ động giảm giá bán xăng dầu thêm 300 - 350 đồng/lít ngay sau kỳ điều hành ngày 15/10/2026 có ý nghĩa như thế nào đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp?
PGS.TS Ngô Trí Long: Ngày 15/10/2026, Petrolimex công bố chủ động giảm giá bán xăng dầu 300 đồng/lít, kg so với mức giá theo cơ chế điều hành, áp dụng tối thiểu đến ngày 29/10. Tiếp đó, PVOIL thông báo giảm 350 đồng/lít tại 1.100 cửa hàng trực thuộc trên toàn quốc, từ ngày 16-22/10. Đáng chú ý, các quyết định này được đưa ra ngay sau kỳ điều hành ngày 15/10, khi giá xăng E5 RON92 đã giảm 732 đồng/lít và E10 RON95-III giảm 1.225 đồng/lít theo công bố của Bộ Công Thương.
Theo tôi, đây là động thái tích cực, mang ý nghĩa cả về kinh tế, xã hội và chính sách. Trước hết, người dân được hưởng lợi trực tiếp. Với mức giảm 350 đồng/lít, một người mua 40 lít xăng tiết kiệm 14.000 đồng; doanh nghiệp vận tải mua 10.000 lít nhiên liệu được áp dụng mức giảm tương ứng sẽ tiết kiệm 3,5 triệu đồng. Đây là phép tính minh họa, nhưng cho thấy ý nghĩa thiết thực đối với những người thường xuyên sử dụng nhiên liệu.
Đối với người lao động, đặc biệt là lái xe công nghệ, người giao hàng, lái xe tải, giảm giá nhiên liệu đồng nghĩa với giảm một phần chi phí mưu sinh. Đối với doanh nghiệp vận tải, logistics, sản xuất, đây là cơ hội tiết kiệm chi phí đầu vào, cải thiện dòng tiền và khả năng cạnh tranh.
Tuy nhiên, mức giảm 300-350 đồng/lít chưa đủ tạo chuyển biến lớn đối với mặt bằng giá cả hay lạm phát. Tác động lan tỏa sang giá vận tải và hàng hóa còn phụ thuộc tỷ trọng nhiên liệu trong giá thành, thời gian áp dụng và mức độ cạnh tranh ở từng ngành. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ, khi doanh nghiệp chủ động giảm giá, lợi ích từ hoạt động kinh doanh có cơ hội được chuyển trực tiếp sang người tiêu dùng, thay vì chỉ dừng lại ở lợi nhuận doanh nghiệp.
Từ giảm giá tự nguyện đến cạnh tranh thực chất
- Như ông vừa chia sẻ, việc các doanh nghiệp chủ động giảm giá cho thấy giá bán xăng dầu đang được sử dụng rõ hơn như một công cụ cạnh tranh. Tuy nhiên, làm thế nào để phân biệt giữa giảm giá mang tính hỗ trợ trong thời gian ngắn với cạnh tranh thực chất dựa trên hiệu quả kinh doanh, tiết giảm chi phí và nâng cao năng suất, thưa ông?
PGS.TS Ngô Trí Long: Điểm đáng chú ý nhất của sự kiện này không phải con số 300 hay 350 đồng, mà là sự thay đổi trong hành vi kinh doanh. Trong cơ chế hiện hành, Nhà nước công bố giá bán tối đa đối với những mặt hàng xăng dầu thuộc diện điều hành. Đây là mức trần, không phải mức giá bắt buộc mọi doanh nghiệp phải bán bằng nhau. Vì vậy, doanh nghiệp vẫn có thể bán thấp hơn khi điều kiện kinh doanh cho phép. Việc Petrolimex chủ động giảm 300 đồng/lít, kg, tương ứng khoản lợi nhuận định mức tối đa được tính trong giá cơ sở theo công bố của doanh nghiệp, cho thấy vẫn tồn tại dư địa nhất định để điều chỉnh giá bán.
Trong khi đó, quyết định giảm thêm 350 đồng/lít của PVOIL tiếp tục cho thấy doanh nghiệp có thể sử dụng giá để thu hút khách hàng, củng cố thị phần và nâng cao sức cạnh tranh.
PVOIL thông báo giảm 350 đồng/lít tại 1.100 cửa hàng trực thuộc trên toàn quốc, từ ngày 16-22/10.
Trong kinh tế thị trường, giá cả không chỉ phản ánh chi phí mà còn là tín hiệu cạnh tranh. Khi một doanh nghiệp giảm giá, các doanh nghiệp khác phải tính toán lại chính sách bán hàng, tiết giảm chi phí hoặc nâng cao chất lượng phục vụ để giữ khách hàng. Đây chính là cơ chế tạo động lực nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận khách quan, hai chương trình giảm giá có thời hạn chưa đủ chứng minh thị trường xăng dầu đã hình thành cạnh tranh giá thực chất. Đây mới là tín hiệu ban đầu. Cạnh tranh đích thực không phải là doanh nghiệp cùng giảm giá trong một vài ngày, mà là doanh nghiệp có chi phí thấp hơn, quản trị hiệu quả hơn thì có khả năng bán rẻ hơn và giành được khách hàng.
Nếu giá chỉ giảm khi doanh nghiệp tự nguyện chia sẻ lợi nhuận, lợi ích của người tiêu dùng còn phụ thuộc vào quyết định riêng của doanh nghiệp. Nhưng nếu giá giảm do sức ép cạnh tranh, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất, lợi ích đó mới có cơ sở duy trì bền vững. Đó là sự khác biệt căn bản giữa giảm giá mang tính hỗ trợ và giảm giá do cạnh tranh thị trường.
Trao quyền tự định giá, phải cải cách cả cấu trúc thị trường
- Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó có đề xuất phương án trao quyền chủ động quyết định giá bán cho doanh nghiệp. Nếu phương án này được thông qua, theo ông, việc thay đổi cơ chế định giá cần đi kèm những cải cách gì để quyền tự chủ thực sự phát huy hiệu quả, đồng thời hạn chế nguy cơ tập trung thị trường?
PGS.TS Ngô Trí Long: Động thái của Petrolimex và PVOIL diễn ra đúng thời điểm Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu. Theo phương án được Bộ Công Thương công bố ngày 30/9/2026, Nhà nước dự kiến không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; doanh nghiệp chủ động quyết định, công bố giá bán trong hệ thống theo công thức và nguyên tắc được quy định. Theo tôi, đây là hướng cải cách cần thiết, phù hợp với nguyên tắc thị trường và yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Nhưng cần nhấn mạnh rằng trao quyền tự định giá không đồng nghĩa với việc thị trường tự động có cạnh tranh, càng không bảo đảm giá bán sẽ luôn thấp hơn.
Một cửa hàng xăng dầu dù được quyền quyết định giá nhưng chỉ có một nguồn cung, không có khả năng thương lượng giá mua và phải gánh nhiều chi phí trung gian thì rất khó bán rẻ. Ngược lại, nếu doanh nghiệp bán lẻ có quyền lựa chọn nguồn hàng hợp pháp, được cạnh tranh bình đẳng và tiếp cận hệ thống cung ứng hiệu quả, sức ép giảm chi phí và giá bán sẽ rõ rệt hơn.
Vì vậy, cải cách giá phải gắn với cải cách hệ thống phân phối, giảm khâu trung gian không cần thiết, nâng cao khả năng tiếp cận nguồn cung và chống các hành vi hạn chế cạnh tranh. Đặc biệt, cần thận trọng với nguy cơ tập trung thị trường. Nếu điều kiện kinh doanh khiến số doanh nghiệp cung ứng giảm mạnh, quyền tự định giá có thể làm tăng sức mạnh thị trường của một số doanh nghiệp lớn, trong khi người tiêu dùng có ít lựa chọn hơn. Khi đó, mục tiêu thị trường hóa giá bán có nguy cơ không đạt hiệu quả mong muốn.
Nhà nước cần chuyển mạnh từ can thiệp trực tiếp vào giá sang xây dựng luật chơi, giám sát cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng. Nhưng chuyển đổi phương thức quản lý không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Cần công khai giá bán tại từng cửa hàng, minh bạch chi phí và nguồn cung, tăng cường giám sát bằng dữ liệu, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thông đồng giá hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh.
Đồng thời, phải có cơ chế bảo đảm cung ứng tại vùng sâu, vùng xa và những địa bàn thiếu cạnh tranh, tránh tình trạng người dân phải mua xăng dầu với giá bất hợp lý do không có lựa chọn khác. Đây là điều kiện để bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tự chủ kinh doanh, an ninh năng lượng và lợi ích xã hội.
Thước đo thành công phải là lợi ích của người tiêu dùng
- Khi chuyển từ cơ chế Nhà nước trực tiếp điều hành giá sang tăng quyền tự chủ định giá cho doanh nghiệp, vai trò quản lý nhà nước cần được điều chỉnh như thế nào để vừa tạo không gian cho cạnh tranh, vừa bảo đảm minh bạch giá bán, ổn định nguồn cung và bảo vệ người tiêu dùng? Theo ông, đâu là những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả thực chất của quá trình cải cách này?
PGS.TS Ngô Trí Long: Từ câu chuyện Petrolimex và PVOIL, có thể rút ra một thông điệp chính sách quan trọng, đó là thị trường xăng dầu Việt Nam đã có những biểu hiện tích cực của cạnh tranh giá, nhưng muốn biến tín hiệu này thành động lực lâu dài phải tiếp tục cải cách thể chế một cách đồng bộ. Thành công của nghị định mới không nên chỉ được đo bằng số thủ tục cắt giảm hay mức độ tự chủ được trao cho doanh nghiệp, mà phải được đánh giá bằng mức độ cạnh tranh, chi phí phân phối, tính ổn định của nguồn cung và lợi ích thực tế của người tiêu dùng.
Người dân không chỉ cần một đợt giảm giá 300-350 đồng/lít, mà cần một thị trường trong đó doanh nghiệp phải thường xuyên tìm cách bán hàng với chi phí hợp lý nhất để giữ khách hàng. Theo tôi, đó mới là mục tiêu sâu xa của cải cách quản lý xăng dầu, không phải Nhà nước quyết định thay thị trường, cũng không phải doanh nghiệp được tự định giá mà thiếu giám sát, mà là xây dựng một thị trường cạnh tranh, minh bạch, nơi hiệu quả kinh doanh được chuyển hóa thành lợi ích thiết thực cho người dân và nền kinh tế.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Theo Nghị định 80/2023/NĐ-CP, thời gian điều hành giá xăng dầu được thực hiện vào thứ Năm hàng tuần. Theo cơ chế hiện hành, cơ quan quản lý công bố mức giá bán lẻ tối đa làm căn cứ để doanh nghiệp quyết định giá bán. Do đó, doanh nghiệp có thể chủ động bán thấp hơn mức giá tối đa này.