Hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Vũ Hồng Huy - Phó Vụ trưởng Vụ Y tế và Thể thao, Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển con người là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, gia đình luôn là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường đầu tiên hình thành đạo đức, giáo dục nhân cách và trao truyền những giá trị tốt đẹp như lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm cùng truyền thống văn hóa cho các thế hệ.
Ông Vũ Hồng Huy - Phó Vụ trưởng Vụ Y tế và Thể thao, Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu khai mạc tọa đàm.
Đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Cùng với đó, sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, những thách thức an ninh phi truyền thống, xu hướng già hóa dân số và quá trình hội nhập quốc tế đang tạo ra nhiều biến đổi sâu sắc đối với cấu trúc, chức năng, các mối quan hệ và hệ giá trị của gia đình Việt Nam.
"Những biến đổi đó đặt ra yêu cầu tiếp tục nhận diện đầy đủ vị trí của gia đình trong chiến lược xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới đồng thời xác định các nhiệm vụ và giải pháp phù hợp để những giá trị tốt đẹp của gia đình tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và phát huy trong đời sống hiện đại", ông Vũ Hồng Huy nhấn mạnh.
Tại hội thảo, TS. Nguyễn Tiến Thư - Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, gia đình Việt Nam đang biến đổi mạnh dưới tác động của chuyển đổi nhân khẩu học, đô thị hóa, di cư, kinh tế thị trường, thay đổi vai trò giới và sự mở rộng của không gian số.
Theo ông, những biến đổi này không đồng nghĩa với sự mai một các giá trị gia đình. Nhiều giá trị truyền thống vẫn được duy trì nhưng đang được điều chỉnh để thích ứng với điều kiện kinh tế, xã hội mới. Vấn đề đặt ra đối với chính sách là tạo môi trường để các giá trị cốt lõi có thể đi vào đời sống và được thực hành thường xuyên trong từng gia đình.
Toàn cảnh tọa đàm.
Từ cách tiếp cận đó, TS. Nguyễn Tiến Thư đề xuất từng bước xây dựng bộ chỉ báo thực hành hệ giá trị gia đình phục vụ nghiên cứu và đánh giá chính sách. Bộ chỉ báo không nên trở thành công cụ xếp hạng từng hộ mà tập trung phản ánh chất lượng thực hành các giá trị như mức độ chia sẻ trách nhiệm chăm sóc, chất lượng đối thoại giữa các thành viên, mức độ an toàn, phòng ngừa bạo lực, năng lực số, sự tham gia của người cao tuổi cùng việc thực hành trung thực, trách nhiệm và kỷ cương. Có thể triển khai thí điểm tại một số địa bàn đại diện, kết hợp phương pháp định lượng và định tính.
Ông cũng cho rằng, cần nghiên cứu cơ chế đánh giá tác động đối với gia đình trong quá trình xây dựng các chính sách lớn về lao động, nhà ở, giáo dục, dân số, chuyển đổi số và an sinh xã hội. Một chính sách kinh tế hoàn toàn có thể tác động trực tiếp đến chất lượng gia đình nếu làm thay đổi thời gian chăm sóc, điều kiện việc làm, thu nhập, di cư và mối quan hệ giữa các thế hệ.
Xây dựng gia đình Việt Nam thích ứng với thời đại số
Theo PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng - nguyên Viện trưởng Viện Văn hoá và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, một xã hội muốn phát triển bền vững phải bắt đầu bằng những gia đình khỏe mạnh, mỗi thành viên được nuôi dưỡng về vật chất, tinh thần và ý thức trách nhiệm.
Ông phân tích, bốn giá trị "ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh" cần được chuyển hóa thành những hành vi cụ thể trong đời sống. Muốn có "ấm no", mỗi thành viên phải có ý chí tự lập, nghề nghiệp, sinh kế ổn định và khát vọng vươn lên. Hạnh phúc được xây dựng trên nền tảng nghĩa tình, thủy chung, yêu thương và mẫu mực. Tiến bộ gắn với bình đẳng, tôn trọng con trai và con gái như nhau. Văn minh phải thể hiện qua cách ứng xử, lối sống và khả năng loại bỏ những quan niệm lạc hậu.
PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng - nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu tại tọa đàm.
PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng đề xuất tiếp tục triển khai thực chất Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, gắn các chuẩn mực với từng mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ và con cái, anh chị em. Đồng thời cần kết hợp chặt chẽ giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội, bởi mỗi môi trường đều trực tiếp góp phần hình thành nhân cách.
Cùng đó, cần đổi mới công tác truyền thông theo hướng dễ hiểu, gần đời sống và tận dụng mạng xã hội, video ngắn cùng các nền tảng số để lan tỏa câu chuyện tích cực về gia đình. Bên cạnh đó, chính sách phát triển gia đình phải quan tâm đến sinh kế, hỗ trợ vốn, tạo nghề, chuyển đổi số trong kinh tế hộ và mở rộng cơ hội tiếp cận các hoạt động văn hóa. Theo ông, con người cần được bảo đảm đời sống vật chất nhưng cũng cần được nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ để tạo nền tảng cho một gia đình hạnh phúc, một xã hội phát triển bền vững.
"Phải phủ xanh những ‘đại dương’ thông tin để tạo nên dòng chảy thông tin lành mạnh cho người Việt Nam tiếp cận. Việt Nam cần có AI thuần Việt để tra cứu, nhận diện và lan tỏa các giá trị văn hóa Việt, thay vì phụ thuộc vào các công cụ AI nước ngoài trong việc tìm kiếm chính những giá trị của mình", PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng đề xuất.
Nhận định chuyển số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho đời sống gia đình, ông Phạm Quốc Nhật - Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, công nghệ giúp các thành viên duy trì kết nối dù sống xa nhau, mở rộng cơ hội học tập, tiếp cận tri thức, đặc biệt với phụ nữ, người khuyết tật và những người gặp hạn chế về điều kiện đi lại.
Tuy nhiên, môi trường số cũng đặt gia đình trước nhiều rủi ro mới, người cao tuổi có thể gặp khó khăn khi sử dụng các nền tảng công nghệ và trở thành mục tiêu của lừa đảo trực tuyến, trẻ em đối diện nguy cơ bị xâm phạm đời tư, tiếp xúc nội dung thiếu lành mạnh hoặc sử dụng công nghệ thiếu kiểm soát. Việc liên tục tiếp nhận các video ngắn, thông tin rời rạc có thể tạo thói quen tư duy tức thời, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và quá trình hình thành tri thức, nhân cách.
Theo ông Phạm Quốc Nhật, chính sách gia đình cần thích ứng với thực tiễn số bằng cách đổi mới truyền thông, giáo dục và phương thức tiếp cận người dân. Điện thoại thông minh có thể trở thành công cụ truyền tải kiến thức, kỹ năng và cảnh báo rủi ro thông qua video ngắn, mạng xã hội cùng các chủ đề gần gũi như "Gia đình hạnh phúc", "Ứng xử văn minh trong gia đình".
Cùng đó, cần thúc đẩy mô hình gia đình số, ứng dụng công nghệ để cung cấp tri thức, cảnh báo nguy cơ và hỗ trợ các thành viên xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh. Gia đình, nhà trường và xã hội phải phối hợp chặt chẽ trong giáo dục kỹ năng số, định hướng hành vi, nhất là với trẻ em. "Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ góp phần củng cố kết nối gia đình, bảo vệ con người và làm giàu thêm các giá trị văn hóa Việt Nam", ông Phạm Quốc Nhật nhấn mạnh.
Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Các hệ giá trị này có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất và tác động qua lại trong quá trình phát triển. Trong đó, gia đình giữ vai trò là môi trường đầu tiên hình thành, nuôi dưỡng và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam.