5 kỹ năng số, yêu cầu bắt buộc trong hoạt động nghị trường
Chuyển đổi số đang mở ra nhiều công cụ và phương thức mới cho hoạt động của Quốc hội, đặc biệt trong bối cảnh Quốc hội khóa XVI. Câu hỏi đặt ra là đại biểu cần trang bị những kỹ năng nào để thích ứng hiệu quả với yêu cầu mới.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số, hội nhập sâu rộng và đổi mới mô hình tăng trưởng, vai trò của đại biểu dân cử ngày càng được đặt ra với những yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn. Ảnh minh họa
Chia sẻ tại tọa đàm “Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới”, ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng kỹ năng số cần được nhìn nhận là năng lực cốt lõi của đại biểu.
Theo đó, thứ nhất là kỹ năng khai thác dữ liệu và sử dụng bằng chứng. Đại biểu Quốc hội phải biết tìm kiếm nguồn dữ liệu tin cậy, đọc hiểu các chỉ số, đối chiếu đa nguồn để tránh “ảo giác thông tin”. Trên cơ sở đó, dữ liệu được chuyển hóa thành lập luận có căn cứ, phục vụ phân tích chính sách và đánh giá tác động.
Thứ hai, kỹ năng tác nghiệp trên nền tảng số của Quốc hội ngày càng trở nên bắt buộc. Đại biểu cần thành thạo các hệ thống quản lý văn bản, hồ sơ điện tử, chữ ký số; tra cứu dự án luật; theo dõi kiến nghị cử tri và giám sát việc thực hiện nghị quyết. Với lộ trình thực hiện 100% nghiệp vụ trên môi trường số, đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện vận hành.
Thứ ba là kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật. Đại biểu cần thực hành “vệ sinh số”, từ bảo mật tài khoản, quản trị thiết bị đến phân loại tài liệu; đồng thời nắm vững quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và an ninh mạng.
Thứ tư là kỹ năng tương tác với cử tri trên môi trường số. Đại biểu phải biết “lắng nghe số”, phản hồi có trách nhiệm, công khai quy trình tiếp nhận và xử lý kiến nghị, sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu. Trong môi trường thông tin lan truyền nhanh, mỗi phát ngôn cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Thứ năm là kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo và tư duy đổi mới. Công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp, phân tích và soạn thảo, nhưng đại biểu phải kiểm chứng, trích dẫn và chịu trách nhiệm cuối cùng. Trí tuệ nhân tạo không thể thay thế vai trò của đại biểu trong quyết định chính sách.
Minh bạch, lắng nghe và theo đến cùng
Từ yêu cầu về kỹ năng, vấn đề đặt ra là xây dựng hình ảnh “đại biểu số” trong bối cảnh mới. Theo ông Trần Văn Khải, đây là khái niệm còn mới, song có thể xác định rõ: đại biểu số không phải là người xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, mà là người vận hành hoạt động minh bạch, hiệu quả trên môi trường số.
Cốt lõi của đại biểu số là lấy người dân làm trung tâm, lấy dữ liệu và pháp luật làm căn cứ. Trong đó, minh bạch hóa quy trình là yêu cầu đầu tiên: công khai lịch tiếp xúc cử tri, quy trình xử lý kiến nghị, mốc thời gian phản hồi và căn cứ khi phát biểu để cử tri có thể kiểm chứng. Cùng với đó là tinh thần trách nhiệm giải trình và đối thoại. Minh bạch không chỉ là công khai thông tin mà còn là sẵn sàng làm rõ những vấn đề cử tri quan tâm.
Việc tăng cường tương tác hai chiều trên môi trường số cũng được đặt ra, song cần triển khai thận trọng do tiềm ẩn rủi ro. Khi điều kiện kỹ thuật, kỹ năng và pháp lý hoàn thiện hơn, đây sẽ là kênh quan trọng để đại biểu gần dân hơn.
Đáng chú ý, trong tương lai, hoạt động của đại biểu Quốc hội có thể được đánh giá thông qua việc thực hiện cam kết với cử tri. Mỗi lời hứa, tiến độ xử lý, kết quả phản hồi… có thể được theo dõi và công khai trên nền tảng số, tạo cơ sở để người dân giám sát trực quan.
Tuy nhiên, đại biểu số cũng phải bảo đảm chuẩn mực và an toàn. Việc công khai thông tin phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tránh lan truyền thông tin chưa kiểm chứng. “Hình ảnh “đại biểu số” cần được xây dựng trên ba trụ cột: công khai, lắng nghe và theo dõi đến cùng. Khi những yếu tố này được bảo đảm, niềm tin và sự gắn kết giữa đại biểu với cử tri sẽ được củng cố một cách bền vững”, ông Khải chia sẻ.
Chất lượng đại biểu chính là yếu tố quyết định chất lượng của nền dân chủ và sự phát triển của đất nước. Trong kỷ nguyên mới, mỗi đại biểu cần không ngừng rèn luyện, đổi mới và nâng cao năng lực để xứng đáng với niềm tin của cử tri; góp phần xây dựng một Quốc hội chuyên nghiệp, hiện đại. Và thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.