Để bảo vệ người tiêu dùng, doanh nghiệp phải minh bạch thông tin, còn sàn thương mại điện tử cần nâng cao trách nhiệm kiểm soát các nội dung quảng bá sản phẩm. Trong khuôn khổ hội thảo "Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh trước làn sóng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số" diễn ra ngày 29/7, bà Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Chủ tịch Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh nội dung này.
Bà Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Chủ tịch Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia tại Phiên thảo luận: "Để hàng hóa xanh chinh phục người tiêu dùng trong kỷ nguyên số" trong khuôn khổ hội thảo "Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh trước làn sóng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số" diễn ra ngày 29/7
Bảo vệ người tiêu dùng từ cuộc chiến chống "greenwashing"
- Thưa bà, trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm xanh nhưng cũng đối mặt với tình trạng "greenwashing" (giả xanh), theo bà, doanh nghiệp cần làm gì để xây dựng niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho những doanh nghiệp làm xanh một cách thực chất?
Bà Nguyễn Quỳnh Anh: Đây là vấn đề chúng tôi đặc biệt trăn trở trong thời gian qua, bởi "giả xanh" không chỉ tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng trên thị trường mà còn bào mòn niềm tin của người tiêu dùng.
Thực tế các doanh nghiệp đã chia sẻ nhiều về sản phẩm, quy trình sản xuất và các hoạt động truyền thông. Tuy nhiên, điều người tiêu dùng quan tâm nhất là: Sản phẩm đó có thực sự xanh hay không?
Hiện nay, nhiều sản phẩm sử dụng màu xanh, hình chiếc lá hay các thông điệp về bảo vệ môi trường để tạo cảm nhận rằng đó là sản phẩm xanh. Nhưng chỉ hình ảnh hay lời quảng cáo là chưa đủ để tạo dựng niềm tin. Người tiêu dùng cần những bằng chứng xác thực.
Trong bối cảnh thị trường có quá nhiều thông tin và lựa chọn, việc xây dựng niềm tin trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Trong khi đó, doanh nghiệp chân chính cũng mong muốn một thị trường mà người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm thực sự thân thiện với môi trường.
Theo chúng tôi, doanh nghiệp cần lưu ý 3 vấn đề:
Thứ nhất, minh bạch và có căn cứ cho mọi tuyên bố. Bên cạnh việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về cạnh tranh lành mạnh. Những tuyên bố như "xanh", "số 1", "hàng đầu", "tốt nhất"... đều phải có cơ sở chứng minh. Cơ quan quản lý sẽ kiểm tra các nội dung này, nhưng quan trọng hơn là sự giám sát của chính người tiêu dùng. Doanh nghiệp cần công khai thành phần, tiêu chuẩn, chứng nhận và các bằng chứng khoa học để người tiêu dùng có thể kiểm chứng và yên tâm lựa chọn.
Thứ hai, phát triển bền vững phải được chứng minh bằng số liệu. Nhiều doanh nghiệp nói về sản xuất xanh, phát triển bền vững nhưng chưa đưa ra các số liệu hoặc dẫn chứng cụ thể. Nếu khẳng định giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng hay giảm sử dụng tài nguyên, doanh nghiệp cần công bố rõ kết quả, nguồn dữ liệu hoặc báo cáo kiểm chứng. Chỉ khi những cam kết được lượng hóa và minh bạch, người tiêu dùng mới có cơ sở để tin tưởng.
Thứ ba, chất lượng sản phẩm phải là nền tảng của niềm tin. Trong bối cảnh niềm tin của người tiêu dùng dễ bị tác động, các chiến dịch quảng cáo hay việc sử dụng người nổi tiếng chỉ mang tính hỗ trợ. Điều giữ chân người tiêu dùng lâu dài vẫn là chất lượng thực sự của sản phẩm. Doanh nghiệp công bố điều gì thì phải sản xuất và cung cấp đúng như vậy.
Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến chất lượng, giá cả mà còn đặc biệt chú trọng đến nguồn gốc xanh, tính thân thiện với môi trường của sản phẩm và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
Khi doanh nghiệp minh bạch thông tin, có bằng chứng cho các cam kết và bảo đảm chất lượng sản phẩm, người tiêu dùng sẽ có đủ cơ sở để lựa chọn. Ngược lại, những hành vi "greenwashing" sẽ dần bị thị trường đào thải thông qua chính quyết định mua sắm của người tiêu dùng.
Sàn thương mại điện tử cần siết kiểm soát tuyên bố "xanh"
- Thương mại điện tử và các nền tảng số đang trở thành kênh mua sắm chủ đạo của nhiều người tiêu dùng. Theo bà, các sàn thương mại điện tử cần có trách nhiệm như thế nào trong việc kiểm soát thông tin, xác thực các tuyên bố về sản phẩm xanh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?
Bà Nguyễn Quỳnh Anh: Thương mại điện tử đang trở thành kênh mua sắm phổ biến, vì vậy các sàn thương mại điện tử không chỉ là nơi kết nối cung - cầu mà còn phải đóng vai trò "người gác cổng" trong bảo vệ người tiêu dùng.
Đối với doanh nghiệp, dù kinh doanh theo hình thức truyền thống hay trên thương mại điện tử, mọi thông tin quảng bá về sản phẩm đều phải trung thực và có căn cứ. Các tuyên bố như "xanh", "hữu cơ", "100% tái chế", "trung hòa carbon" hay các chứng nhận môi trường phải được chứng minh bằng tài liệu, số liệu hoặc chứng nhận hợp lệ.
Thương mại điện tử đang trở thành kênh mua sắm phổ biến, vì vậy các sàn thương mại điện tử không chỉ là nơi kết nối cung - cầu mà còn phải đóng vai trò "người gác cổng" trong bảo vệ người tiêu dùng.
Riêng các sàn thương mại điện tử và nền tảng số không chỉ là kênh phân phối mà còn có trách nhiệm kiểm soát thông tin ngay từ khâu đưa sản phẩm lên sàn. Các nền tảng cần xác minh các tuyên bố về sản phẩm xanh, minh bạch thông tin, công khai đánh giá của người dùng và ngăn chặn các hành vi quảng cáo sai sự thật, thao túng đánh giá hoặc gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
- Thưa bà, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ ưu tiên những giải pháp gì nhằm xây dựng thị trường tiêu dùng xanh minh bạch, bền vững?
Bà Nguyễn Quỳnh Anh: Để thị trường tiêu dùng xanh phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, các sàn thương mại điện tử và tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trước hết, cơ quan quản lý có trách nhiệm hoàn thiện và thực thi hiệu quả khung pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh, thương mại điện tử và an toàn sản phẩm. Mục tiêu là tạo môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ người tiêu dùng và hỗ trợ các doanh nghiệp kinh doanh chân chính.
Về phía các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đây sẽ là cầu nối giữa người tiêu dùng và cơ quan quản lý, tiếp nhận phản ánh, giám sát thị trường và kịp thời cảnh báo các hành vi vi phạm. Thông qua hoạt động giám sát, những doanh nghiệp làm đúng sẽ được bảo vệ, còn các hành vi "greenwashing" hay quảng cáo sai sự thật sẽ từng bước bị loại bỏ.
Chúng tôi tin rằng khi khung pháp lý được thực thi nghiêm, doanh nghiệp minh bạch, các nền tảng số nâng cao trách nhiệm kiểm soát và các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng phát huy vai trò giám sát, người tiêu dùng sẽ có đầy đủ thông tin để đưa ra lựa chọn đúng đắn. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một thị trường tiêu dùng xanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.
Xin cảm ơn bà!
Bà Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Chủ tịch Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia: Khi thực hiện tốt vai trò kiểm duyệt và minh bạch thông tin, các sàn thương mại điện tử sẽ góp phần giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, đưa ra quyết định mua sắm đúng đắn, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp kinh doanh chân chính.