Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu xử lý thực chất các kiến nghị của doanh nghiệp xây dựng

Phát biểu mở đầu cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Chính phủ tiếp tục tăng cường đối thoại, trực tiếp làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp để lắng nghe, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Hiệp hội tập trung báo cáo những kiến nghị, vướng mắc mới, những vấn đề mang tính căn cơ, nhất là các nội dung các bộ, ngành chưa giải quyết hoặc giải quyết chưa thỏa đáng. Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc các cơ quan khác, Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định.

Doanh nghiệp kiến nghị tập trung vào đấu thầu, quản lý chi phí, vật liệu, nhân lực

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam Nguyễn Quốc Hiệp cho biết, việc đẩy mạnh đầu tư công, triển khai các dự án hạ tầng lớn đang tạo nguồn việc đáng kể cho ngành xây dựng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn về chi phí đầu vào, cơ chế thực hiện dự án và các quy định pháp lý.

Qua tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, các kiến nghị tập trung vào đấu thầu, quản lý chi phí, vật liệu, nhân lực và tổ chức thực hiện dự án. Về đấu thầu, Hiệp hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về tổng thầu, tổ hợp nhà thầu, nhà thầu phụ và cơ chế giao thầu, phù hợp với thực tế triển khai các dự án quy mô lớn; đồng thời làm rõ quy định về hồ sơ, thông tin đấu thầu và chỉ định thầu, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho doanh nghiệp.

Hiệp hội cho rằng hệ thống định mức, đơn giá và các khoản chi phí xây dựng còn bất cập, chưa theo kịp biến động của giá vật liệu, nhân công cũng như yêu cầu áp dụng công nghệ mới. Do đó, cần nghiên cứu hoàn thiện đơn giá tổng hợp, điều chỉnh các khoản chi phí trong dự toán phù hợp hơn với thực tế thị trường, bảo đảm hiệu quả thực hiện dự án và hoạt động của doanh nghiệp.

Về vật liệu xây dựng, Hiệp hội đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác và cung ứng, nghiên cứu điều phối nguồn vật liệu theo nhu cầu thực tế, tạo điều kiện để nhà thầu chủ động nguồn cung cho các công trình trọng điểm. Cùng với đó, cần đơn giản hóa thủ tục liên quan đến bãi đổ thải, đất đào và các điều kiện phục vụ thi công, hạn chế phát sinh thời gian, chi phí, ảnh hưởng tiến độ dự án.

Một vấn đề khác được Hiệp hội và doanh nghiệp quan tâm là nhân lực. Chi phí nhân công trong dự toán nhiều dự án chưa sát thực tế, trong khi lao động xây dựng ngày càng thiếu và có xu hướng già hóa; hệ thống đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu gia tăng từ các dự án đầu tư công, hạ tầng quy mô lớn. Các doanh nghiệp đề nghị gắn đào tạo với nhu cầu thực tế, tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, có chiến lược phát triển nhân lực gắn với đổi mới công nghệ và giải pháp bổ sung lao động trong những lĩnh vực thiếu hụt, kể cả cơ chế phù hợp để sử dụng lao động nước ngoài khi cần thiết.

Các doanh nghiệp xây dựng đánh giá đầu tư công và các dự án hạ tầng quy mô lớn đang mở ra cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực thực hiện. Doanh nghiệp kiến nghị tạo điều kiện để nhà thầu Việt Nam nâng cao năng lực, làm chủ công nghệ, tham gia sâu hơn vào các dự án lớn, từng bước đảm nhận vai trò tổng thầu thay vì chủ yếu làm nhà thầu phụ. Việc tổ chức gói thầu cần phù hợp với năng lực của nhà thầu, phân định rõ trách nhiệm, rủi ro giữa các bên và khuyến khích các hình thức hợp tác, liên danh, tổng thầu phù hợp với tính chất dự án.

Doanh nghiệp cũng đề nghị xây dựng cơ chế cập nhật thường xuyên dữ liệu về giá vật liệu, nhân công, máy móc và các yếu tố đầu vào, nhất là đối với công nghệ, biện pháp thi công mới và công trình có điều kiện đặc thù, để việc lập, thẩm định và quản lý chi phí sát thực tế hơn.

Xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), thực tiễn triển khai các dự án đầu tư công cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường và cơ chế quản lý, nhất là trong cập nhật đơn giá, định mức, giá vật liệu xây dựng và tổ chức lựa chọn nhà thầu. Một số quy định, thủ tục chưa theo kịp biến động của thị trường, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả dự án.

VCCI đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế cập nhật, công bố kịp thời đơn giá, định mức tiền lương, giá vật liệu xây dựng; hoàn thiện cơ chế lựa chọn, quản lý nhà thầu, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn, từng bước đảm nhận những khâu có giá trị gia tăng cao. VCCI cũng lưu ý việc hoàn thiện quy định chuyển tiếp, bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và có đầu mối chịu trách nhiệm đối với những vấn đề liên ngành.

Đại diện các bộ, ngành cho biết, hệ thống pháp luật về xây dựng, quản lý chi phí, đấu thầu và vật liệu xây dựng thời gian qua đã được rà soát, sửa đổi, bổ sung theo hướng tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, một số khó khăn vẫn phát sinh trong tổ chức thực hiện, phối hợp giữa các cơ quan và cập nhật quy định, đơn giá, định mức theo diễn biến thị trường.

Bộ Xây dựng cho biết đang tiếp tục đổi mới phương pháp xác định và quản lý giá, định mức theo hướng đồng bộ, sát thực tế; hoàn thiện hệ thống định mức, đơn giá và phương pháp lập dự toán theo từng giai đoạn, bước thiết kế. Bộ cũng đang xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, hướng tới công khai, cập nhật hệ thống định mức, giá và dữ liệu về chi phí xây dựng, tạo cơ sở thống nhất cho chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu.

Các bộ, ngành cho rằng việc bảo đảm nguồn vật liệu không chỉ liên quan đến khai thác, cung ứng mà còn gắn với quy hoạch mỏ, bãi đổ thải và thủ tục tại địa phương. Do đó, cần tiếp tục tháo gỡ thủ tục trong khai thác, cung ứng vật liệu xây dựng thông thường như đất, cát, đá, hạn chế các khâu trung gian làm tăng chi phí; đồng thời đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm, thống nhất đầu mối quản lý, tránh tình trạng hồ sơ kéo dài ảnh hưởng tiến độ công trình.

Về đấu thầu và hợp đồng, các ý kiến đề nghị làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh giữa pháp luật đấu thầu và pháp luật chuyên ngành; tiếp tục hoàn thiện quy định về thầu phụ, chuyển nhượng thầu, liên danh, tổng thầu và nhà thầu quản lý, bảo đảm rõ trách nhiệm, quyền hạn, phù hợp với thực tiễn các dự án quy mô lớn. Các bộ, ngành cũng ủng hộ nghiên cứu cơ chế tạo điều kiện để nhà thầu Việt Nam nâng cao năng lực, từng bước đảm nhận vai trò tổng thầu, tổng thầu EPC trong các dự án lớn, nhất là lĩnh vực năng lượng và hạ tầng.

Về nhân lực, các cơ quan chức năng ghi nhận tình trạng thiếu lao động cục bộ tại một số dự án và cho biết sẽ tiếp tục phối hợp hoàn thiện phương pháp xác định đơn giá nhân công, kết nối cung - cầu, đào tạo nghề và xử lý tình trạng thiếu hụt nhân lực tại các công trình có yêu cầu đặc thù. Việc sử dụng lao động nước ngoài được xem xét trên cơ sở nhu cầu thực tế và quy định pháp luật, đồng thời ưu tiên phát triển nguồn nhân lực trong nước.

Xử lý kiến nghị rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao vai trò của Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, tổ chức xã hội nghề nghiệp có nhiều đóng góp trong liên kết, hỗ trợ, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, cuộc làm việc là một hình thức đối thoại giữa Chính phủ với Hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Chính phủ sẽ tiếp tục tổ chức các cuộc làm việc, đối thoại khi phát sinh những vấn đề khó khăn, vướng mắc lớn cần tháo gỡ; Hiệp hội và doanh nghiệp có thể gửi kiến nghị bằng văn bản để các cơ quan chức năng xem xét, xử lý. Tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ là những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp phải được chủ động xem xét, giải quyết ngay, không chờ đến các cuộc họp hay hội nghị đối thoại.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Chính phủ đang tập trung hoàn thiện thể chế, bảo đảm các quy định pháp luật đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Một luật hay một nghị định không thể bao quát, phù hợp hoàn toàn với mọi địa phương, doanh nghiệp và điều kiện cụ thể; vì vậy, trong quá trình tổ chức thực hiện cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, với tinh thần không gây khó khăn, phiền hà mà tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi. Đây là trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, gắn với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, giảm chi phí tuân thủ và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp. Các kiến nghị của Hiệp hội và doanh nghiệp cần được tiếp nhận, xử lý kịp thời theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026 và các cuộc họp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do các Phó Thủ tướng Thường trực chủ trì, với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, hiệu quả, không né tránh, không đùn đẩy.

Việc trả lời, xử lý phải rõ ràng, thực chất, hướng tới giải quyết dứt điểm vấn đề, không chỉ viện dẫn chung chung các quy định pháp luật. Những nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách hoặc vượt thẩm quyền phải được chủ động nghiên cứu, đề xuất phương án, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị nghiên cứu các đề xuất của Hiệp hội và phối hợp xử lý những nội dung thuộc chức năng, thẩm quyền của Bộ, nhất là các vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp xây dựng.

Một trong những vấn đề được Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý là bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ các công trình, dự án. Các cơ quan liên quan cần phối hợp đánh giá sát cung - cầu, hoàn thiện cơ chế khai thác khoáng sản nhóm 3 và nhóm 4 làm vật liệu xây dựng thông thường, đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế điều phối vật liệu liên vùng trong tháng 9/2026, góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt cục bộ. Đối với nguồn khoáng sản đã phân cấp cho địa phương, cần tăng cường chỉ đạo, tổ chức thực hiện, bảo đảm đáp ứng nhu cầu của các công trình.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng được yêu cầu đôn đốc các địa phương công bố kịp thời công cụ giá, định mức xây dựng; hướng dẫn phương pháp xác định giá vật liệu tại mỏ theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản sửa đổi, bổ sung, cũng như việc thực hiện các nghị định, thông tư mới liên quan đến Luật Xây dựng và cơ chế chuyển tiếp.

Những vướng mắc doanh nghiệp gặp phải khi áp dụng các quy định mới, nhất là về cơ chế chuyển tiếp, chi phí chung, tiền lương và các khoản chi phí liên quan, cần được Hiệp hội tổng hợp cụ thể để Bộ Xây dựng hướng dẫn bằng văn bản, bảo đảm thống nhất trong thực hiện. Trường hợp vượt thẩm quyền hoặc chưa được giải quyết, Hiệp hội tổng hợp, báo cáo Phó Thủ tướng Thường trực để chỉ đạo.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng yêu cầu các địa phương chủ động hơn trong quản lý và điều phối nguồn vật liệu. Việc khảo sát, công bố giá vật liệu xây dựng, nhân công, ca máy và chỉ số giá xây dựng phải kịp thời, sát diễn biến thị trường, khắc phục tình trạng công bố chậm hoặc chưa phản ánh đầy đủ chủng loại, mức giá thực tế.

Các địa phương có công trình trọng điểm đi qua cần phối hợp trong quản lý, cấp phép, quy hoạch và điều phối nguồn khoáng sản, chủ động cân đối cung - cầu, tránh thiếu hụt cục bộ ảnh hưởng tiến độ dự án. Đồng thời, cần nghiên cứu, phát triển và sử dụng các loại vật liệu thay thế phù hợp, góp phần đa dạng hóa nguồn cung và đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực ngành xây dựng

Về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu rà soát việc duy trì mạng lưới các trường đại học, cao đẳng thuộc lĩnh vực xây dựng, bảo đảm nguồn nhân lực cần thiết cho ngành; nghiên cứu, thúc đẩy cơ chế đặt hàng đào tạo, tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, gắn quy mô, ngành nghề đào tạo với nhu cầu thực tế của xã hội và thị trường lao động.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, máy móc và công nghệ hiện đại không thể thay thế vai trò của con người; cần chú trọng đào tạo đội ngũ đủ năng lực làm chủ máy móc, khoa học và công nghệ, đồng thời khắc phục tình trạng mất cân đối cơ cấu ngành nghề, chú trọng các ngành kỹ thuật và giáo dục nghề nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động xác định, đặt hàng nhu cầu nhân lực, từ kỹ sư đến công nhân kỹ thuật; trường hợp nguồn nhân lực trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu, cần có giải pháp thu hút, bổ sung lao động theo quy định.

Đối với các doanh nghiệp xây dựng, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tiếp tục đổi mới mô hình quản lý, kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực quản lý dự án và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ; tăng cường cơ giới hóa, tự động hóa, công nghệ thi công lắp ghép và ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM), qua đó nâng cao năng suất lao động, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.

Các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, hợp tác để đủ năng lực tham gia thực hiện các công trình trọng điểm, dự án lớn của quốc gia; đẩy mạnh chuyên môn hóa, phân công và hợp tác giữa các doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu doanh nghiệp tăng cường tính tự quản, kỷ cương, tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp; chấp hành nghiêm các quy định về đấu thầu, an toàn lao động, bảo vệ môi trường, nghĩa vụ thuế và chính sách đối với người lao động. Đồng thời, chủ động ngăn ngừa cạnh tranh không lành mạnh, nhất là tình trạng bỏ giá thầu thấp hơn giá thành do cạnh tranh về việc làm, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và sự phát triển lành mạnh của doanh nghiệp xây dựng.

Đối với Hiệp hội, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị tiếp tục tổng hợp, phản ánh đầy đủ các kiến nghị của doanh nghiệp, nhà thầu xây dựng tới các bộ, ngành, địa phương và VCCI; đồng thời tập hợp các kết luận, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng và các bộ, ngành để cung cấp cho doanh nghiệp, thống nhất cách triển khai và hạn chế phát sinh những vướng mắc tương tự.

Hiệp hội cần theo dõi, đôn đốc việc giải quyết các kiến nghị đã được tiếp nhận; đối với những nhiệm vụ đã được giao nhưng đến hạn chưa được giải quyết mà không có lý do chính đáng, kịp thời phản ánh để Chính phủ đôn đốc thực hiện, bảo đảm các chỉ đạo được triển khai thực chất, đúng tiến độ.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, các doanh nghiệp cần nỗ lực, nâng cao trách nhiệm, tăng cường hợp tác, chủ động nâng cao năng lực để cùng phát triển doanh nghiệp xây dựng Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời gian tới.