Quan hệ Việt Nam - Lào: Thủy chung, son sắt, mãi mãi bền vững

Quan hệ có “một không hai” trong lịch sử

Trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại, hiếm có mối quan hệ nào được xây dựng trên nền tảng vừa tự nhiên, vừa cách mạng như quan hệ Việt Nam - Lào. Từ những ngày đầu dựng nước và giữ nước, hai dân tộc đã gắn bó trong không gian địa lý chung, hình thành nên một mối liên kết bền chặt về kinh tế, văn hóa và xã hội.

Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mối quan hệ Việt - Lào được định hình trên nền tảng chủ nghĩa quốc tế vô sản trong sáng, gắn bó chặt chẽ giữa cách mạng hai nước với phong trào cách mạng thế giới. Tư tưởng “giúp bạn là tự giúp mình” không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành phương châm hành động xuyên suốt trong quan hệ hợp tác giữa hai dân tộc.

Cố Chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Hoàng thân Souphanouvong, khẳng định tại cuộc mít tinh trọng thể ngày 25/5/1971: “Tình hữu nghị Lào - Việt Nam cao hơn núi, dài hơn sông, rộng hơn biển cả, sáng hơn trăng rằm, ngát hương hơn bất cứ đóa hoa nào thơm nhất. Tình hữu nghị vĩ đại ấy đã được vun đắp bằng tình cảm chân thành của nhân dân hai nước, do vậy, không thế lực thù địch nào có thể phá hoại được”.

Trong suốt chặng đường 30 năm đấu tranh gian khổ (1945 - 1975), tình đoàn kết chiến đấu Việt Nam - Lào đã được tôi luyện trong thực tiễn, vượt qua mọi thử thách, từng bước kết tinh thành mối quan hệ đặc biệt, thủy chung, son sắt. Đó là một giá trị bền vững, hiếm có trong lịch sử quan hệ quốc tế.

Thực tế, trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, quân và dân hai nước đã kề vai sát cánh, phối hợp chặt chẽ trên nhiều chiến trường, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh giải phóng dân tộc.

Trong bối cảnh cuộc kháng chiến của hai nước đang diễn ra ác liệt, Việt Nam và Lào đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 5/9/1962, đánh dấu bước phát triển quan trọng, đưa mối quan hệ hữu nghị truyền thống đi vào chiều sâu và ổn định hơn.

Một dấu mốc có ý nghĩa nền tảng là Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Lào được ký ngày 18/7/1977 tại Viêng Chăn. Với 7 điều khoản, Hiệp ước đã xác lập cơ sở chính trị - pháp lý vững chắc, định hướng cho quan hệ hai nước bước vào giai đoạn phát triển mới, toàn diện và lâu dài.

Hiệp ước nêu rõ: “Hai bên cam kết ra sức bảo vệ và phát triển mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, không ngừng tăng cường tình đoàn kết và tin cậy lẫn nhau, sự hợp tác lâu dài và giúp đỡ lẫn nhau về mọi mặt trên tinh thần của chủ nghĩa quốc tế vô sản và theo nguyên tắc hoàn toàn bình đẳng, tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, tôn trọng lợi ích chính đáng của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau”.

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói về tình hữu nghị Việt - Lào: “Thương nhau mấy núi cũng trèo/Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua/Việt - Lào, hai nước chúng ta/Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long”.

Từ nền tảng lịch sử đến hợp tác thực chất

Tình hữu nghị Việt Nam - Lào không chỉ được hun đúc trong khói lửa chiến tranh, mà còn tiếp tục được bồi đắp bền bỉ thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa, trao đổi tri thức và hợp tác giữa hai dân tộc.

Từ việc chia sẻ kinh nghiệm cách mạng, trao đổi học giả, đến việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, hai nước đã xây dựng nên nền tảng hiểu biết, tôn trọng và gắn bó lâu dài. Những giá trị đó trở thành “sợi dây” kết nối bền chặt giữa nhân dân hai nước, góp phần làm sâu sắc thêm mối quan hệ thủy chung, son sắt.

Chia sẻ với Báo Công Thương, PGS, TS. Nguyễn Ngọc Oanh, Trưởng khoa Quan hệ Quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định, quan hệ Việt Nam - Lào được xem là “đặc biệt” không chỉ ở bình diện chính trị - ngoại giao, mà còn là một hiện tượng hiếm có trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại.

Theo ông, tính chất này được hình thành từ sự gắn bó mang tính “vận mệnh” trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, sự tương đồng về thể chế chính trị, cũng như nền tảng văn hóa - xã hội gần gũi giữa hai quốc gia. Đây là mối quan hệ mà “lợi ích chiến lược, niềm tin chính trị và tình cảm nhân dân đan xen, tạo nên độ bền vững và mức độ tin cậy rất cao”.

Trên nền tảng đó, hợp tác Việt Nam - Lào không ngừng được cụ thể hóa qua các giai đoạn, đặc biệt trong thời kỳ hội nhập quốc tế, PGS, TS. Nguyễn Ngọc Oanh nhấn mạnh. 

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào vào tháng 12/2025 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đánh dấu bước phát triển mới, khi lãnh đạo hai nước thống nhất nâng tầm quan hệ Việt Nam - Lào theo phương châm “tình hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược”.

Trên tinh thần đó, các lĩnh vực hợp tác tiếp tục được thúc đẩy bằng những cam kết cụ thể. Đáng chú ý, ngày 3/12/2025, tại Thủ đô Viêng Chăn, trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ 48 Ủy ban Liên Chính phủ Việt Nam - Lào do nguyên Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Phạm Minh Chính và Thủ tướng Chính phủ Lào Sonexay Siphandone đồng chủ trì, hợp tác giáo dục tiếp tục được thúc đẩy bằng những cam kết cụ thể.

Theo đó, trong năm 2026, Việt Nam tiếp tục cấp 1.300 suất học bổng cho Lào, trong đó có 568 suất đào tạo ở các cấp học từ phổ thông đến sau đại học. Phía Lào cũng cấp 60 suất học bổng cho công dân Việt Nam, thể hiện tinh thần hợp tác hai chiều, bình đẳng và cùng phát triển. 

Đáng chú ý, hai bên tiếp tục triển khai Đề án đưa nội dung Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam vào hệ thống giáo dục. Việc thể chế hóa nội dung này không chỉ góp phần nâng cao nhận thức cho thế hệ trẻ, mà còn trực tiếp vun đắp nền tảng tư tưởng, bảo đảm cho sự phát triển bền vững của mối quan hệ đặc biệt trong tương lai.

Không chỉ dừng lại ở giáo dục, các hoạt động hợp tác, giao lưu văn hóa, thương mại, du lịch cũng ngày càng được mở rộng, tạo thêm những “cầu nối” thiết thực, góp phần tăng cường hiểu biết, củng cố niềm tin và gắn kết nhân dân hai nước. Chính sự kết hợp hài hòa giữa hợp tác giáo dục, văn hóa và kinh tế đã và đang làm sâu sắc hơn mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Lào trong giai đoạn hiện nay.

Chia sẻ với phóng viên báo Công Thương, ông Khamtanh Somvong, Tham tán Giáo dục Văn hóa, Đại sứ quán Lào tại Việt Nam cho biết, việc Chính phủ 2 nước thống nhất nâng số lượng học sinh Lào tại Việt Nam lên 1.300 người trong năm 2026 cho thấy, sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực này. Đồng thời, nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, cũng ngày càng rõ nét, nhất là trong bối cảnh gia tăng đầu tư giữa hai nước, ông Khamtanh Somvong nhấn mạnh.

Nhấn mạnh vai trò của giao lưu nhân dân, ông cho rằng chính sự gần gũi, thấu hiểu giữa người dân hai nước là nền tảng bền vững nhất cho quan hệ Việt Nam - Lào.

“Các hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục và trao đổi nhân dân cần tiếp tục được đẩy mạnh, bởi đây là những kênh quan trọng góp phần nuôi dưỡng tình cảm gắn bó và làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa hai nước”, ông Khamtanh Somvong chia sẻ.