"Trận đánh" không tiếng súng vì nghĩa tình đồng đội
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng hành trình tìm kiếm những người lính đã ngã xuống vẫn chưa bao giờ khép lại. Giữa những cánh rừng sâu, vùng biên giới hay trên đất nước Campuchia, từng bước chân của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang (LLVT) Quân khu 9 vẫn miệt mài đi tìm đồng đội bằng tất cả trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc.
Nghĩa trang Liệt sĩ xã Trần Văn Thời nơi có 263 mộ liệt sĩ chưa có thông tin được Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Cà Mau chọn lấy mẫu trước. Ảnh: Hữu Tài.
Hưởng ứng "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), LLVT Quân khu đang bước vào một "trận đánh" đặc biệt - không có tiếng súng nhưng đầy thử thách và ý nghĩa nhân văn.
Chiến dịch được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, thể hiện sinh động đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", sự biết ơn của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của dân tộc.
Ngay sau khi Ban Chỉ đạo quốc gia và Bộ Quốc phòng ban hành các quyết định, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 867/KH-BCĐ, xác định rõ mục tiêu, giải pháp phù hợp điều kiện thực tiễn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo đó, toàn Quân khu phấn đấu đến trước tháng 7/2027 sẽ tìm kiếm, quy tập khoảng 1.450 hài cốt liệt sĩ, trong đó năm 2026 hoàn thành khoảng 900 hài cốt, số còn lại 550 hài cốt sẽ tập trung thực hiện trong 7 tháng đầu năm 2027.
Các lực lượng tiến hành lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Hữu Tài.
Đặc biệt, lần đầu tiên một nhiệm vụ có quy mô lớn được triển khai đồng bộ là lấy mẫu sinh phẩm 40.928 phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại các nghĩa trang trên địa bàn Quân khu để phục vụ giám định ADN, đây được xem là bước đột phá trong hành trình "trả lại tên" cho những người đã hy sinh.
Hiện, cả nước vẫn còn khoảng 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính, riêng TP. Cần Thơ có hơn 5.000 mộ. Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang giá trị nhân văn sâu sắc, mở ra hy vọng để hàng vạn gia đình được đoàn tụ với người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.
Ngay trong ngày đầu triển khai, lực lượng làm nhiệm vụ đã lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP. Cần Thơ, nơi có 827 phần mộ chưa xác định danh tính.
Toàn thành phố hiện có 5.112 phần mộ thuộc diện cần lấy mẫu, phân bố tại 17 nghĩa trang liệt sĩ. Ban Chỉ đạo 515 thành phố đã thành lập 2 đội chuyên trách, mỗi đội gồm 47 thành viên, đồng thời huy động sự phối hợp của các sở, ngành và địa phương.
Dù nhiều nghĩa trang có nền mộ kiên cố, việc thi công gặp nhiều khó khăn nhưng mọi công đoạn đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình 8 bước của Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia, bảo đảm tính khoa học, khách quan, chính xác và đặc biệt giữ gìn sự tôn nghiêm của từng phần mộ liệt sĩ.
Những bước chân không mỏi trên hành trình tri ân
Nếu việc lấy mẫu ADN mở ra hy vọng xác định danh tính thì những người trực tiếp tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn ngày ngày đối mặt với vô vàn gian nan nơi rừng sâu, biên giới.
Trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", cán bộ, chiến sĩ Đội K91 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Tháp) tiếp tục viết nên những câu chuyện đẹp về tinh thần trách nhiệm.
Các lực lượng của tỉnh An Giang tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa Trang liệt sĩ Châu Phú. Ảnh: Hữu Tài.
Đồng hành cùng đơn vị là Thượng tá Võ Thành Dẫn, Đội trưởng Đội K91, người nhiều năm gắn bó với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia.
Với phương châm "còn thông tin là còn đi tìm", Thượng tá Võ Thành Dẫn luôn yêu cầu cán bộ, chiến sĩ không quản ngày đêm, mưa nắng bám địa bàn. Ngay cả dịp lễ 30/4 và 1/5, khi nhiều gia đình sum họp, anh cùng đồng đội vẫn lên đường sang đất bạn.
Từ việc chủ động khai thác thông tin trên mạng xã hội, kết hợp bám phum, bám sóc xác minh thực địa, Đội K91 đã tiếp nhận và xử lý 44 nguồn tin tại hai tỉnh Pursat, Prey Veng cùng 18 nguồn tin tại Đồng Tháp.
Trong giai đoạn XXV (mùa khô 2025 - 2026), đơn vị đã đào tìm hàng chục nghìn mét khối đất đá, quy tập được 65 hài cốt liệt sĩ, gồm 44 hài cốt tại Campuchia và 21 hài cốt trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.
Điều khiến nhiều người xúc động hơn cả là những nỗ lực kết nối thân nhân liệt sĩ. Như trường hợp người lính mang tên "anh Thắng", thuộc đơn vị C7, D12, E11, F339, từng chiến đấu rồi ở lại lập gia đình và qua đời tại tỉnh Pursat. Nhiều năm qua, Thượng tá Võ Thành Dẫn vẫn kiên trì đăng tải thông tin với hy vọng tìm được người thân của anh nơi quê nhà.
Cũng trên hành trình ấy, cán bộ, chiến sĩ Đội K92 và Đội K93, Bộ CHQS tỉnh An Giang vẫn miệt mài băng rừng, vượt suối giữa cái nắng hơn 40 độ C của mùa khô Campuchia.
Có ngày họ phải đi bộ hàng chục ki-lô-mét xuyên rừng, mang theo lương thực, nước uống và dụng cụ chuyên dụng trên vai. Nhiều nơi xe cơ giới không thể tiếp cận, toàn bộ trang bị đều phải vận chuyển bằng sức người. Ban đêm, giữa rừng sâu không điện, không sóng điện thoại, họ mắc võng nghỉ tạm rồi sáng hôm sau tiếp tục lên đường.
Thiếu tướng Huỳnh Văn Ngon, Phó Chính ủy Quân khu, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 9, tặng quà và động viên các đội lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố. Ảnh: Hữu Tài.
Dù nguồn tin ngày càng ít, dấu tích chiến tranh dần bị xóa nhòa nhưng cán bộ, chiến sĩ hai đội vẫn kiên trì bám địa bàn, bám nhân chứng để tìm kiếm từng manh mối nhỏ nhất.
Theo báo cáo của Bộ CHQS tỉnh An Giang, từ năm 2001 đến nay, Đội K92 và Đội K93 đã tìm kiếm, quy tập gần 2.700 bộ hài cốt liệt sĩ trên địa bàn trong nước và Vương quốc Campuchia.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Thiếu tướng Huỳnh Văn Ngon - Phó Chính ủy Quân khu, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu, cho biết từ nay đến trước tháng 7/2027, LLVT Quân khu sẽ tập trung nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp; đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cung cấp thông tin về liệt sĩ; đồng thời huy động tối đa nguồn lực hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm cho 40.928 phần mộ trước ngày 1/7/2027.
Song song đó, sau khi khai quật lấy mẫu, công tác tu bổ, tôn tạo các phần mộ và nghĩa trang sẽ được thực hiện chu đáo, bảo đảm sự trang nghiêm. Quân khu cũng chuẩn bị ký kết Biên bản lần thứ XXVI với Ban Chuyên trách 10 tỉnh thuộc Vương quốc Campuchia vào tháng 10/2026, tiếp tục duy trì hiệu quả công tác tìm kiếm trên đất bạn.
"Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt của LLVT Quân khu mà còn là hành trình tri ân giàu tính nhân văn. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định bằng ADN là thêm một gia đình được nguôi ngoai nỗi nhớ, thêm một người con của Tổ quốc trở về với quê hương, để sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ mãi được các thế hệ hôm nay và mai sau khắc ghi.