Tận dụng “mỏ vàng” từ phế phẩm
Quảng Ngãi từ lâu được biết đến với những vùng trồng cau nổi tiếng như Sơn Tây hay Nghĩa Hành. Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị kinh tế của cây cau chủ yếu đến từ quả, còn mo cau (phần bẹ rụng tự nhiên) gần như bị bỏ đi hoặc chỉ dùng làm chất đốt.
Nhờ tận dụng mo cau, người dân kiếm thêm được thu nhập từ phế phẩm nông nghiệp. Ảnh: Nguyễn Dương
Thực tế này đã thay đổi khi anh Nguyễn Văn Tuyến (43 tuổi) bắt đầu triển khai mô hình thu gom, chế biến mo cau thành sản phẩm gia dụng thân thiện môi trường. Trong nhiều năm, người dân xã Nghĩa Hành đã quen với việc nhặt mo cau để bán. Mỗi chiếc mo được thu mua với giá khoảng 1.000 đồng, tạo thêm nguồn thu đáng kể.
Anh Tuyến, quê gốc Quảng Nam, sinh ra tại Phú Yên (cũ), đã tốt nghiệp trường Đại học Giao thông Vận tải. Tuy nhiên, thay vì theo ngành học, anh lựa chọn hướng đi riêng với lĩnh vực thu mua, chế biến và xuất khẩu phế phẩm nông nghiệp. Trước đó, doanh nghiệp của anh từng thu gom cùi bắp, bã mía, lá xoài khô để xuất khẩu làm giá thể nông nghiệp, sau đó phát triển sản phẩm chuối sấy tại Tây Nguyên.
Đa số những người lớn tuổi đi nhặt mo cau về bán để kiếm thêm thu nhập. Ảnh: Nguyễn Dương
Năm 2019, khi đọc tin tức về việc người dân bán quả cau, anh Tuyến nghĩ đến việc tận dụng mo cau để làm ra sản phẩm hữu ích. Khi tìm hiểu trên mạng, anh biết được người Ấn Độ đã biến mo cau thành chén dĩa. Từ đó, quyết tâm học và làm theo hướng phát triển này.
Việc đầu tiên của anh Tuyến là đi khảo sát vùng nguyên liệu tại “vựa cau” Quảng Ngãi. Anh nhẩm tính, tháng 3 đến tháng 10 là thời gian mo cau rụng, 1ha cho khoảng 6.000 - 7.000 mo cau/năm. Nếu thu mua với giá 1.000 đồng, người dân thu thêm chừng 7 triệu đồng/ha, bên cạnh việc bán quả. Vậy là anh quyết định khởi nghiệp tại vùng đất Quảng Ngãi với nguồn nguyên liệu phong phú.
Cứ tới mùa, người dân ở xã Nghĩa Hành lại đi nhặt mo cau về phơi khô rồi đem bán. Ảnh: Nguyễn Dương
“Năm 2019, tôi đi khảo sát nhiều địa phương trong tỉnh và quyết định chọn huyện Nghĩa Hành (cũ) xây dựng xưởng sản xuất. Qua quá trình hoạt động, nhận thấy nguồn nguyên liệu dồi dào, xưởng hoạt động ổn định với ngày càng nhiều đơn hàng, đầu năm 2023, tôi quyết định thành lập Công ty TNHH Mega Eco, tại xã Nghĩa Hành, để nâng tầm quy mô, tiến tới xây dựng thương hiệu”- anh Tuyến cho biết.
Mở rộng thị trường, nâng cao giá trị
Sau khi xây dựng nhà xưởng, anh Tuyến nhập máy móc từ Ấn Độ và bắt đầu sản xuất với quy mô nhỏ, khoảng 4–5 lao động.
Từ những chiếc mo cau thô ráp, qua các công đoạn ép nhiệt, xử lý, tạo hình, chà cạnh, xịt bụi, khử trùng... những sản phẩm hữu ích như chén, đĩa, khay, hộp lần lượt ra đời.
Anh Nguyễn Văn Tuyến, người biến mo cau thành sản phẩm xuất khẩu ra 5 nước lớn trên thế giới. Ảnh: Nguyễn Dương
Hiện nay, công ty của anh Tuyến cung cấp ra thị trường hơn 30 sản phẩm các loại làm từ mo cau, với giá trung bình từ 2.000 - 3.000 đồng/sản phẩm. Trong đó, bán chạy nhất là các loại dĩa, chén vuông và khay chữ nhật.
Sản phẩm chén, dĩa mo cau đã tạo được dấu ấn tại các hội chợ nông nghiệp nhờ tính mới lạ và thân thiện môi trường. “Hiện nay, sản phẩm của công ty được phân phối tại các hệ thống lớn như AEON, hãng hàng không Vietjet Air và xuất khẩu sang nhiều thị trường như Mỹ, Canada, Hà Lan, Ba Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc. Giá bán mỗi sản phẩm dao động từ vài nghìn đến chục nghìn đồng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh”- anh Tuyến thông tin.
Mo cau sau khi mua về sẽ ngâm nước, xịt rửa các chất bụi bẩn rồi đem sấy khô, đưa vào máy tạo hình để cho ra sản phẩm. Ảnh: Nguyễn Dương
Theo anh Tuyến, giai đoạn đầu thị trường trong nước vẫn còn khá thận trọng đối với dòng sản phẩm này, trong khi nhu cầu từ thị trường quốc tế lại ổn định và tăng trưởng tốt. Nhưng đến thời điểm này, nhiều cơ sở kinh doanh, nhà hàng trong nước đã lựa chọn sản phẩm của công ty để thay thế các loại chén dĩa nhựa.
“Hiện nay, thị trường trong nước đã bắt đầu dần quen với sản phẩm này nên lượng tiêu thụ ngày càng tăng. Năm 2025, thị trường trong nước chiếm tới 60% sản lượng sản phẩm bán ra”- anh Tuyến nói.
Các sản phẩm được cắt tỉa, mài trơn các cạnh rồi chiếu tia UV khử trùng để đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh. Ảnh: Nguyễn Dương
Cũng theo anh Tuyến, nguồn nguyên liệu của công ty sử dụng chỉ mới đạt 1/3 so với sản lượng mo cau người dân cung cấp. Vì vậy, nếu càng có nhiều đơn hàng thì người dân càng có thể tiêu thụ số lượng lớn mo cau hiện có.
Sau hơn 7 năm theo đuổi hướng đi từ phế phẩm nông nghiệp, mô hình của anh Tuyến không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo tác động xã hội rõ nét. Nhà máy hiện nay tạo việc làm ổn định cho 25 lao động địa phương, đồng thời góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng theo hướng thân thiện với môi trường.
Hiện nay, các cơ sở kinh doanh ăn uống, nhà hàng đã lựa chọn chén dĩa chế biến từ mo cau để thay thế cho các sản phẩm nhựa. Ảnh: Nguyễn Dương
Trong bối cảnh xu hướng giảm thiểu rác thải nhựa ngày càng được thúc đẩy, việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp để sản xuất các sản phẩm thay thế đang mở ra nhiều dư địa phát triển. Từ những chiếc mo cau tưởng chừng vô giá trị, một chuỗi giá trị mới đã được hình thành, vừa gia tăng thu nhập cho người dân, vừa góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Với anh Nguyễn Văn Tuyến, Quảng Ngãi không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà còn là điểm tựa để hiện thực hóa mô hình sản xuất bền vững. Trong thời gian tới, doanh nghiệp dự kiến tiếp tục đầu tư máy móc, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước.