Gỡ khó nơi “Nóc Ông Đến”
Nằm cheo leo giữa những dãy núi trùng điệp của xã Đông Trà Bồng (xã Trà Giang cũ, tỉnh Quảng Ngãi), Nóc Ông Đến từng được xem là một trong những nơi xa xôi, khó khăn bậc nhất vùng cao. Nhiều năm qua, hàng chục hộ đồng bào nơi đây sống tách biệt với thế giới bên ngoài, cuộc sống gắn chặt với nương rẫy, cây quế, hạt lúa và củ mì.
Khu tái định cư dành cho người dân ở Nóc Ông Đến được đầu tư khang trang, sạch đẹp.
Già Hồ Xuân Đến (75 tuổi) chẳng nhớ nỗi làng có từ khi nào, bởi bản thân ông cũng sinh ra rồi lớn lên ở đó. Đến khi sống đủ lâu, làm già làng, rồi được lấy tên mình để đặt cho nóc từ khi nào cũng chẳng nhớ. Chỉ nhớ rằng, con đường đến làng là những lối mòn men theo sườn núi với những con dốc dựng đứng. Vào mùa mưa, nước suối dâng cao, chia cắt giao thông, khiến cả bản làng gần như bị cô lập hoàn toàn.
Cuộc sống của họ cũng vì thế mà biệt lập, cách trở. Hầu hết, những nông sản làm ra cũng chỉ gói gém để vừa ăn, phục vụ cho cuộc sống hàng ngày. Vì vậy, để nói vươn lên thoát nghèo là một điều rất xa vời. “Dù người dân cần cù lao động, đổ nhiều mồ hôi và công sức trên nương rẫy, nhưng nông sản làm ra lại khó tiêu thụ. Chi phí vận chuyển cao, đường sá hiểm trở khiến thương lái ngại vào làng, buộc người dân chủ yếu duy trì cuộc sống tự cung, tự cấp. Cái nghèo vì thế đeo bám hết thế hệ này đến thế hệ khác”- già Đến kể.
Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương xác định việc di dời người dân khỏi Nóc Ông Đến là giải pháp mang tính căn cơ, không chỉ bảo đảm an toàn trước thiên tai mà còn mở ra cơ hội phát triển lâu dài.
Tuy nhiên, việc đưa người dân rời khỏi nơi họ sinh ra và lớn lên chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản. Với đồng bào miền núi, mỗi mái nhà, khoảnh rẫy, cánh rừng đều chứa đựng những ký ức và tình cảm khó có thể rời xa.
Sự gần gũi, chia sẻ và đồng hành cùng người dân chính là chìa khóa để vận động bà con rời núi trở về khu tái định cư. Trong ảnh: Phó Chủ tịch UBND xã Đông Trà Bồng Võ Sỹ Phi đang trao đổi với già làng Hồ Xuân Đến.
Hiểu rõ điều đó, cấp ủy, chính quyền cùng các tổ chức đoàn thể không lựa chọn cách làm nóng vội hay áp đặt. Thay vào đó là hành trình kiên trì vận động, đồng hành cùng người dân suốt nhiều năm.
Những chuyến băng rừng vào tận nóc liên tục được tổ chức. Không ít cán bộ chấp nhận ở lại qua đêm để có thêm thời gian lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của bà con, đồng thời giải thích cặn kẽ về chủ trương di dời cũng như những điều kiện thuận lợi tại nơi ở mới.
Chính sự chân thành, gần gũi và bền bỉ ấy đã từng bước xóa đi những băn khoăn trong lòng người dân. Khi những hộ đầu tiên chuyển về khu tái định cư, ổn định cuộc sống và chứng kiến sự thay đổi tích cực, niềm tin của bà con ngày càng được củng cố. Từ đó, các gia đình còn lại cũng mạnh dạn đăng ký về xuôi, khép lại những tháng ngày sống biệt lập giữa đại ngàn.
Mở cánh cửa phát triển trên vùng đất mới
Tháng 1/2025, 14 hộ dân đầu tiên ở Nóc Ông Đến bắt đâu rục rịch dọn nhà về ở khu tái định cư mới sau hàng chục năm biệt lập giữ rừng sâu. Trăn trở về việc bắt đầu cuộc sống mới vẫn còn đó, nhưng họ tin, cuộc sống sẽ ngày càng tốt hơn.
Khu tái định cư dành cho người dân ở làng Nóc Ông Đến được xây dựng trên diện tích 2,4ha, gồm 32 lô đất ở, bình quân mỗi lô rộng khoảng 400m2. Tổng mức đầu tư của dự án khoảng 13 tỷ đồng. Những con đường bê tông kiên cố đã thay thế cho các lối mòn cheo leo trước đây, giúp việc đi lại trở nên thuận tiện hơn. Trẻ em được đến trường đều đặn mà không còn nỗi lo băng rừng, lội suối mỗi ngày. Người già và người bệnh cũng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ y tế khi cần thiết.
Hệ thống điện, nước sạch... được đầu tư đầy đủ. Đặc biệt là các em học sinh không phải băng rừng, lội suối để đi học nữa.
Đó là những điều tưởng chừng rất bình dị, nhưng với người dân Nóc Ông Đến, từng là những ước mơ xa vời.
Giờ đây, trên nền đất bằng phẳng đã mọc lên những ngôi nhà mới khang trang. Từng giàn mướp xanh ngắt bắt đầu vươn rộng cả một góc vườn. Những cây xanh cũng bắt đầu vượt quá đầu người cho bóng mát. Người làng nóc ông Đến vẫn thế, sớm tối đi về như đàn ong bắt đầu xây cho mình tổ mới. Cần mẫn và chịu khó.
Già Hồ Xuân Đến cười giòn tan dưới cái nắng hè oi ả khi được hỏi về khu đất mới. Nỗi nhớ núi rừng vẫn còn đậm sâu trong đôi mắt của người già làng. Nhưng ông vẫn kiên định, tin tưởng: “Nói không nhớ rừng là không đúng. Nhưng mình biết thế nào là tốt hơn. Chỗ nào, rồi cũng sẽ quen dần. Quan trọng, hàng ngày thấy lũ nhỏ tung tăng đến trường là vui lắm rồi. Đêm, đèn điện sáng trưng cả góc rừng mà”.
Khi chúng tôi đến khu tái định cư trời cũng mới vừa sáng nhưng những ngôi nhà mới đã im ỉm đóng cửa. Chỉ còn lại những đứa trẻ hướng đôi mắt ngây thơ qua ô cửa kính nhìn người lạ rồi cười rúc rích.
Trưởng thôn Trà Giang Hồ Văn Tài nói như thanh minh với chúng tôi rằng, bà con đã đi rẫy từ lúc 4-5 giờ sáng đến tối mịt mới về. Nhà ở mới cách xã đất sản xuất nên phải tranh thủ đi sớm để kịp làm.
“Người dân ở đây vốn chịu thương, chịu khó, có ý chí vươn lên lắm. Chỉ cần được tạo điều kiện và vẫn bảo đảm diện tích đất sản xuất như trước thì người dân sẽ sớm ổn định cuộc sống, thậm chí vươn lên làm giàu”- ông Tài nói.
Những mầm xanh bắt đầu vươn lên mạnh mẽ tại khu tái định cư.
Việc đưa người dân về khu tái định cư không đơn thuần chỉ là thay đổi nơi ở mà còn mở ra cơ hội tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ công thiết yếu, chính sách an sinh và những chương trình hỗ trợ của Nhà nước. Nhờ đó, người dân giảm bớt gánh nặng đi lại, tiết kiệm thời gian, chi phí sinh hoạt, đồng thời từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Quan trọng hơn, sự thay đổi này đang tạo tiền đề để bà con phát triển kinh tế và thoát nghèo bền vững.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Huỳnh Văn Thuận, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Trà Bồng cho biết, đến nay, địa phương đã bố trí nơi ở cho 14 hộ dân. Những lô đất còn lại tiếp tục được giữ để sẵn sàng giao cho các hộ đang làm ăn xa khi trở về quê sinh sống.
“Không dừng lại ở việc bố trí đất ở, khu tái định cư còn được đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông, điện, nước sinh hoạt cùng nhiều hạng mục hạ tầng thiết yếu khác. Đây là nền tảng quan trọng để người dân yên tâm an cư, phát triển sinh kế và nâng cao thu nhập”- ông Thuận cho hay.
Chủ trương đưa người dân ra khỏi vùng biệt lập không chỉ góp phần giảm thiểu rủi ro do thiên tai, bảo đảm an toàn tính mạng mà còn thể hiện cách làm nhân văn, lấy người dân làm trung tâm của quá trình phát triển. Khi khoảng cách địa lý không còn là rào cản, những khát vọng đổi thay của người dân vùng cao sẽ có thêm cơ hội trở thành hiện thực.