Với nhiều điểm đột phá về tư duy và cách tiếp cận, Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững, hiện đại. TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nguyên Kiến trúc sư trưởng TP. Hà Nội đã có những chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương xoay quanh vấn đề này.
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nguyên Kiến trúc sư trưởng TP. Hà Nội.
Đổi mới tư duy quy hoạch: Linh hoạt, dài hạn và thích ứng
- Xin ông cho biết những đột phá quan trọng của Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm vừa được HĐND TP. Hà Nội khóa XVII biểu quyết thông qua?
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Điểm đột phá cốt lõi chính là sự thay đổi toàn diện về tư duy quy hoạch. Nếu như trước đây chúng ta chủ yếu tiếp cận theo hướng ngắn hạn, mang tính tĩnh và phân khu chức năng tương đối cứng, thì nay quy hoạch đã chuyển sang hướng dài hạn, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao.
Quy hoạch lần này không chỉ đặt tầm nhìn 100 năm mà còn phân kỳ rất rõ theo các mốc 2035, 2045, 2065 mỗi giai đoạn đều gắn với mục tiêu phát triển cụ thể, mang tính đột phá. Đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý không gian” sang “kiến tạo phát triển”, thể hiện đúng tinh thần nâng cao chất lượng quy hoạch theo Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới".
- Sự chuyển đổi từ “không gian tĩnh” sang “không gian động, mở” sẽ tác động ra sao đến cấu trúc đô thị Hà Nội trong tương lai, thưa ông?
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Đây là thay đổi mang tính nền tảng. Không gian đô thị không còn bị “đóng khung” theo các chức năng cố định mà được tổ chức theo hướng mở, đa chức năng và có khả năng chuyển đổi linh hoạt.
Ý nghĩa lớn nhất là nâng cao khả năng thích ứng của đô thị trước những yếu tố khó dự báo như biến đổi khí hậu, biến động dân số, hay sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ. Đồng thời, cách tiếp cận này giúp hạn chế việc phải điều chỉnh quy hoạch nhiều lần như trước, tạo ra dư địa phát triển cho tương lai.
Đặc biệt, quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, trong đó các khu vực có giá trị như Hồ Gươm, Ba Đình, phố cổ… không chỉ được giữ gìn mà còn phải tích hợp hài hòa vào không gian đô thị hiện đại .
Hạ tầng công nghiệp, thương mại: Trụ cột dẫn dắt tăng trưởng trong mô hình đa cực
- Trong tổng thể quy hoạch, vai trò của hạ tầng công nghiệp, logistics và thương mại được xác định như thế nào, thưa ông?
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Quy hoạch lần này nhấn mạnh rất rõ yêu cầu tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực kinh tế, trong đó hạ tầng công nghiệp, logistics và thương mại giữ vai trò trụ cột đối với tăng trưởng kinh tế.
Không chỉ dừng ở việc bố trí không gian, quy hoạch còn đặt ra yêu cầu xác định rõ quy mô, vị trí và mô hình phát triển của các khu công nghiệp, trung tâm logistics, hệ thống thương mại. Đặc biệt, một số nội dung trước đây chưa làm được như di dời khu công nghiệp, tái cấu trúc không gian sản xuất, nay đã được đưa vào như một nhiệm vụ cụ thể.
Bên cạnh đó, việc dự báo dân số và phân bổ vào từng cực phát triển cũng được tính toán kỹ lưỡng. Đây là cơ sở để gắn kết phát triển công nghiệp - dịch vụ với tổ chức không gian đô thị, bảo đảm phát triển cân bằng, tránh quá tải cục bộ.
- Thưa ông, khái niệm về mô hình “đa tầng - đa cực - đa trung tâm” tại quy hoạch lần này sẽ tạo ra những chuyển biến gì đối với kinh tế và không gian đô thị Thủ đô?
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Mô hình này là biểu hiện rõ nét của tư duy quy hoạch hiện đại. Hà Nội không thể tiếp tục phát triển theo mô hình đơn trung tâm, bởi điều đó sẽ dẫn đến quá tải hạ tầng và mất cân đối không gian.
Với mô hình đa cực, các khu vực như đô thị vệ tinh, khu công nghiệp, trung tâm thương mại hay các cực phát triển mới sẽ trở thành động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, đa cực không đồng nghĩa với dàn trải, mà phải được tổ chức có trọng tâm, trọng điểm theo từng trục, từng vùng.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp phân bổ lại dân cư và nguồn lực mà còn tạo điều kiện để Hà Nội thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới.
- Để quy hoạch thực sự đi vào cuộc sống, theo ông cần những điều kiện gì mang tính quyết định?
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Có ba nhóm điều kiện then chốt: Thứ nhất là thể chế. Hiện nay, Luật Thủ đô sửa đổi chưa được thông qua, trong khi đây là cơ sở để triển khai các cơ chế đặc thù cho Hà Nội. Nếu không có khung pháp lý đầy đủ, nhiều nội dung trong quy hoạch sẽ khó thực hiện.
Thứ hai là năng lực thực thi. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội, đặc biệt là cấp cơ sở, đặt ra yêu cầu rất cao về trình độ cán bộ và năng lực quản lý. Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn.
Thứ ba là sự đồng thuận xã hội. Quy hoạch chỉ có thể thành công khi có sự tham gia thực chất của người dân, doanh nghiệp và các chuyên gia. Đồng thời, phải quán triệt nguyên tắc xuyên suốt là “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, trong đó lấy người dân làm trung tâm, không đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng đơn thuần.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" đề ra 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp chủ yếu gồm: quy hoạch phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định; đẩy mạnh liên kết, phát triển vùng; xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô; phát triển toàn diện văn hóa, con người Thủ đô; xác lập mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô; phát triển các ngành kinh tế thế mạnh của Thủ đô; huy động, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực; giữ vững quốc phòng - an ninh, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, nâng tầm công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng bộ Thủ đô.