Ngày 21/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Tổ 13 thảo luận Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi), Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi), Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).
Với dự án Luật Bảo hiểm xã hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, đại biểu Quốc hội Đoàn Gia Lai, cùng đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn Thanh Hóa, tập trung góp ý hai chính sách lớn của dự thảo, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản tán đồng sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật. Ông đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu khá đầy đủ ý kiến, nhất là kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cùng cơ quan thẩm tra, đặc biệt ở các nội dung mở rộng đối tượng tham gia, đầu tư quỹ, hoàn thiện cơ chế quản lý.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai phát biểu thảo luận tại Tổ 13.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, bảo hiểm xã hội là chính sách an sinh trụ cột, liên quan trực tiếp tới quyền lợi lâu dài của hàng chục triệu người lao động, tới sự an toàn của Quỹ. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, mới hơn một năm đã phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc. Vì vậy, lần sửa đổi này cần bảo đảm tính ổn định, đồng bộ, khả năng dự báo của chính sách; những vấn đề tác động trực tiếp tới quyền, nghĩa vụ của người tham gia cùng an toàn Quỹ phải được quy định chặt chẽ ngay trong Luật.
Về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, ông thống nhất chủ trương mở rộng diện bao phủ, nhất là với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số. Điểm c khoản 1 Điều 1 dự thảo giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với các nhóm này; theo ông, đây là định hướng phù hợp với sự dịch chuyển cơ cấu lao động, phát triển kinh tế số.
Tuy nhiên, các khái niệm "người làm việc không có quan hệ lao động", "người làm việc trên nền tảng số", "thu nhập ổn định, thường xuyên" còn khá rộng. Dự thảo chưa xác định rõ tiêu chí phân định đối tượng, trách nhiệm đóng của các bên, căn cứ, phương thức đóng, nhất là khi thu nhập biến động hoặc người lao động làm trên nhiều nền tảng cùng lúc. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Luật xác lập rõ nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi, kèm lộ trình phù hợp; nếu không, phạm vi có thể mở rất rộng về pháp lý nhưng không đủ điều kiện tổ chức thực hiện, phát sinh tranh chấp về trách nhiệm đóng, tăng chi phí tuân thủ, như vướng mắc đã lộ rõ ở bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Về đầu tư Quỹ, theo báo cáo được Phó Chủ tịch Quốc hội dẫn, Quỹ Bảo hiểm xã hội có số dư khoảng 1,5 triệu tỷ đồng; hơn 82% đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, gần 18% gửi tại bốn ngân hàng thương mại nhà nước; lãi suất đầu tư bình quân chỉ đạt 3,72%. Danh mục an toàn cao nhưng hiệu quả sinh lời thực tế còn hạn chế.
Ông cho rằng an toàn trong đầu tư không chỉ dựa vào hình thức sở hữu của ngân hàng mà cần đánh giá trên chất lượng tài chính, năng lực quản trị, khả năng thanh khoản, mức độ rủi ro. Ông thống nhất với khoản 25 Điều 1 dự thảo, sửa điểm c khoản 1 Điều 122 Luật hiện hành, mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi của Quỹ sang ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước, doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Để vừa nâng hiệu quả vừa giữ an toàn Quỹ, ông đề nghị làm rõ ba điểm: Hạn mức tiền gửi tại từng ngân hàng, giới hạn tập trung vốn, nguyên tắc phân tán rủi ro; cơ chế giám sát liên tục, quy trình xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn; trách nhiệm của Hội đồng quản lý Bảo hiểm xã hội cùng cơ quan Bảo hiểm xã hội trong quyết định, tổ chức thực hiện, giám sát đầu tư.
Toàn cảnh phiên thảo luận.
Với bảo hiểm hưu trí bổ sung, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý số tài khoản cá nhân tham gia trực tiếp quỹ hưu trí bổ sung còn rất ít, chỉ 111 tài khoản, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để huy động vốn hoặc hưởng ưu đãi thuế không đúng mục tiêu. Ông đề nghị cân nhắc kỹ quy định tại khoản 2 Điều 1 dự thảo cho phép quỹ hình thành chỉ từ đóng góp của người lao động; đề nghị Chính phủ làm rõ sự cần thiết, lợi ích thực chất của việc mở rộng chính sách. Trường hợp chưa đủ cơ sở thực tiễn, điều kiện quản lý thì giữ nguyên quy định hiện hành.
Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn Thanh Hóa, tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội. Theo đại biểu, yêu cầu đặt ra là mở rộng chính sách nhưng phải an toàn, nội dung nào đã rõ thì đưa vào luật; nội dung nào chưa đủ cơ sở thì tiếp tục nghiên cứu.
Đại biểu tán thành mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc tới người làm việc trên nền tảng số. Người chạy xe công nghệ, giao hàng, bán hàng qua ứng dụng hiện có hàng triệu người nhưng chỉ khoảng 20% có bảo hiểm xã hội; riêng Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 400.000 tài xế công nghệ, chỉ khoảng 700 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. "Đưa họ vào hệ thống là việc đúng, công bằng và cần làm", đại biểu nói.
Theo nữ đại biểu, dự thảo mới ghi thêm tên nhóm đối tượng vào luật, còn ba câu hỏi chưa được trả lời: Ai thuộc diện phải đóng? đóng trên số tiền nào khi thu nhập của tài xế thay đổi từng ngày theo đơn hàng, thời tiết, thuật toán phân việc? ai đóng phần 21,5% của người sử dụng lao động khi nền tảng coi tài xế là đối tác?. Nếu tài xế phải tự đóng toàn bộ khoảng 32% thì rất ít người kham nổi.
Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn Thanh Hóa.
Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật bốn nguyên tắc, có ngưỡng thu nhập, đạt ngưỡng mới phải đóng; mức đóng tính trên một mức tham chiếu cố định để người tham gia biết trước số phải đóng; nền tảng cùng đóng một phần, thu hộ qua hệ thống thanh toán của ứng dụng, kết nối dữ liệu thuế; triển khai có lộ trình. "Mở rộng bao phủ phải là mở rộng thực chất về quyền và nghĩa vụ, không phải mở rộng trên câu chữ", đại biểu nêu.
Về đầu tư Quỹ, đại biểu cho rằng đây là tiền tích lũy cả đời của người lao động; giữ an toàn là bắt buộc, nhưng để khoản tiền lớn sinh lời thấp nhiều năm cũng làm giảm giá trị tích lũy. Vì vậy, đại biểu tán thành mở rộng danh mục có điều kiện, đúng tinh thần Nghị quyết 28 của Trung ương.
Đại biểu đề nghị cân nhắc ba điểm. Một là, sở hữu nhà nước không nên là tiêu chí duy nhất, điều quyết định là năng lực tài chính, chất lượng tài sản, thanh khoản, quản trị rủi ro; luật nên mở rộng "bằng chuẩn mực, không bằng ngoại lệ", không thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào. Hai là, luật quy định nguyên tắc, tiêu chí cụ thể giao Chính phủ quy định, chịu trách nhiệm; bốn nguyên tắc cần ghi trong luật là an toàn là điều kiện tiên quyết, bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt, hiệu quả là yêu cầu bắt buộc, minh bạch cùng trách nhiệm là cơ chế bảo đảm. Ba là, phân biệt luật cho phép gửi ở đâu với việc quỹ quyết định gửi ở đâu, gửi hay không, gửi bao nhiêu, kỳ hạn nào là quyết định của Hội đồng quản lý quỹ, Hội đồng phải chịu trách nhiệm. "Mở rộng danh mục không có nghĩa là đương nhiên đưa tiền vào", đại biểu Phan Thị Thùy Linh nói.
Ngày 22/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội nghe: Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật Đất đai (sửa đổi); Bộ trưởng Bộ Xây dựng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về 2 dự án: Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).