Ngày 05/5/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đáng chú ý, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính được Thủ tướng giao chỉ đạo các đơn vị tăng cường kiểm tra, kiểm soát, giám sát, xử lý nghiêm các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội xung quanh nội dung này.
Mệnh lệnh kịp thời cho lĩnh vực sở hữu trí tuệ
- Thưa Luật sư, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ông đánh giá thế nào về tính thời sự, ý nghĩa của Công điện trong bối cảnh hiện nay?
TS.LS Đặng Văn Cường: Trong kỷ nguyên mới, quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp cần được bảo vệ tốt hơn. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm mới bảo đảm công bằng xã hội, khuyến khích các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, chuyên gia và những người có khả năng mang lại giá trị tích cực cho xã hội đóng góp công sức trí tuệ của mình. Bản thân tác giả cũng được đền đáp xứng đáng cả về vật chất lẫn sự tôn vinh của xã hội.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg với những nhiệm vụ cấp bách, giao trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị ngay trong tháng 5/2026 để đấu tranh với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây là chỉ đạo quyết liệt, kịp thời, rất cần thiết để lập lại trật tự lĩnh vực sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền tác giả, xử lý các đối tượng xâm phạm.
Chính sách của Nhà nước đối với sở hữu trí tuệ được khẳng định rất rõ ràng tại Luật Sở hữu trí tuệ, công nhận và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích của chủ thể quyền với lợi ích công cộng; khuyến khích, thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo, khai thác tài sản trí tuệ thông qua hỗ trợ về tài chính, ưu đãi thuế, tín dụng và các ưu đãi đầu tư khác; ưu tiên đầu tư cho công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Việc Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg là sự cụ thể hóa quyết liệt các chính sách lớn này thành hành động cụ thể, có thời hạn, có địa chỉ trách nhiệm rõ ràng.
TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội
- Pháp luật hiện hành quy định những hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền tác giả? Khi bị xâm phạm, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có những công cụ pháp lý nào để tự bảo vệ, thưa Luật sư?
TS.LS Đặng Văn Cường: Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ quy định nhiều nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả, điển hình như chiếm đoạt quyền tác giả; mạo danh tác giả; công bố, phân phối tác phẩm khi không được phép của tác giả hoặc đồng tác giả; sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự, uy tín tác giả. Bên cạnh đó, sao chép, làm tác phẩm phái sinh không xin phép; nhân bản, phân phối, truyền đạt tác phẩm qua mạng truyền thông và phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ sở hữu; cố ý vô hiệu hóa các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền tác giả; xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối bản sao tác phẩm trái phép.
Khi quyền bị xâm phạm, Luật Sở hữu trí tuệ trao cho chủ thể quyền nhiều công cụ tự bảo vệ. Trước hết, có thể áp dụng biện pháp công nghệ nhằm ngăn ngừa hành vi xâm phạm. Tiếp đến, có thể yêu cầu tổ chức, cá nhân vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại; yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm; hoặc khởi kiện ra tòa án, trọng tài để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, Tòa án có thể áp dụng các biện pháp dân sự gồm: Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm; buộc xin lỗi, cải chính công khai; buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự; buộc bồi thường thiệt hại; buộc tiêu hủy hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trường hợp chủ sở hữu không thể tự bảo vệ, có thể tố giác tội phạm để các cơ quan bảo vệ pháp luật can thiệp, ngăn chặn, xử lý.
Chế tài hình sự nghiêm khắc với cá nhân và doanh nghiệp
- Nhiều ý kiến cho rằng, để răn đe các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thì chế tài hình sự phải đủ mạnh. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định mức phạt cụ thể như thế nào, thưa Luật sư?
TS.LS Đặng Văn Cường: Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định khá nghiêm khắc đối với cả hai nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả và xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Tại Điều 225 về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, người nào cố ý sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc phân phối bản sao đến công chúng với quy mô thương mại, thu lợi bất chính từ 50 triệu đến dưới 300 triệu đồng, gây thiệt hại từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá tương đương… thì bị phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Trường hợp tăng nặng - phạm tội có tổ chức, phạm tội từ 2 lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên - mức phạt là từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Pháp nhân thương mại có thể bị phạt tới 3 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 2 năm.
Tương tự, Điều 226 Bộ luật Hình sự về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp quy định: cá nhân cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam, đối tượng là hàng hóa giả mạo, với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng… thì bị phạt tiền từ 50 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Trường hợp tăng nặng, mức phạt tiền lên tới 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Riêng pháp nhân thương mại phạm tội này có thể bị phạt tiền tới 5 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn tới 2 năm; đồng thời có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1 đến 3 năm. Đây là khung chế tài rất nghiêm khắc, đặt trách nhiệm pháp lý cao đối với cả cá nhân và doanh nghiệp.
- Sau Công điện 38, các bộ, ngành cần vào cuộc thế nào để chỉ đạo của Chính phủ thực sự đi vào cuộc sống, thưa Luật sư?
TS.LS Đặng Văn Cường: Các bộ, ban, ngành căn cứ nhiệm vụ, thẩm quyền và nội dung chỉ đạo sẽ rà soát quy trình, thủ tục; tổ chức thanh tra, kiểm tra để kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm; hướng dẫn và tạo điều kiện để các chủ thể bảo vệ quyền của mình. Trường hợp có đơn khởi kiện, tòa án phải thụ lý, giải quyết kịp thời, có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Đối với vụ việc có dấu hiệu tội phạm, cơ quan điều tra sẽ vào cuộc làm rõ, khởi tố vụ án, khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự để xử lý kịp thời, bảo đảm công bằng xã hội.
Nhìn lại lịch sử pháp luật về sở hữu trí tuệ, Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực từ ngày 01/7/2006 - là văn bản pháp lý toàn diện đầu tiên quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng tại Việt Nam. Luật này đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025 để đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng hạ tầng kỹ thuật, việc gia tăng các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là phù hợp và cần thiết - vừa bảo vệ doanh nghiệp, cá nhân làm ăn chân chính, vừa xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân kinh doanh gian dối, lợi dụng sự phát triển của khoa học - kỹ thuật và sơ hở trong quản lý để trục lợi. Đây là mệnh lệnh để hệ thống chính trị vận hành mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn, bảo vệ tốt hơn quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên mới, tạo động lực cho khoa học, công nghệ, văn hóa nghệ thuật phát triển và tạo môi trường công bằng, bình đẳng trong xã hội.
- Xin cảm ơn Luật sư!
Theo Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Bộ Công Thương và Bộ Tài chính được giao chỉ đạo các đơn vị tăng cường kiểm tra, kiểm soát, giám sát, xử lý nghiêm các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.