Ngày 20/6/2023, Quốc hội thông qua Luật số 19/2023/QH15 về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, thay thế Luật số 59/2010/QH12 ngày 17/11/2010. Một trong những nội dung quan trọng của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 là quy định cụ thể về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.
Các quy định của Luật Bảo vệ người tiêu dùng năm 2023 gia tăng biện pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Thu hồi, xử lý để bảo vệ người tiêu dùng
Điểm đáng chú ý theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (Luật) là trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật mà còn bao gồm cả quá trình thu hồi và xử lý. Cụ thể, theo Điều 32 của Luật, khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thu hồi và xử lý sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật theo quy định tại Điều 33 của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Trong quá trình đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh phải báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan trước và sau khi thực hiện việc thu hồi. Đồng thời, việc thu hồi phải được thực hiện đúng nội dung đã báo cáo, thông báo và tổ chức, cá nhân kinh doanh phải chịu các chi phí phát sinh trong quá trình thu hồi.
Cùng với trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh, Luật cũng quy định trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cấp tỉnh và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh nơi thực hiện thu hồi có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi việc thực hiện để bảo đảm việc thu hồi đúng nội dung đã báo cáo, thông báo, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và phù hợp với quy định của pháp luật.
Trường hợp việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật được tiến hành trên địa bàn từ 2 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trở lên thì cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở trung ương và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan ở trung ương có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi.
Những quy định này cho thấy, việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật được đặt trong một quy trình có sự tham gia, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Qua đó, việc thu hồi phải bảo đảm đúng nội dung đã được báo cáo, thông báo, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và phù hợp với quy định của pháp luật.
Phân rõ trách nhiệm với nhóm sản phẩm, hàng hóa
Theo Điều 33 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 về thu hồi sản phẩm, hàng hóa khuyết tật, sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật bao gồm sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A và sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm B.
Trong đó, sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A là sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng. Sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm B là sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây thiệt hại cho tài sản của người tiêu dùng. Đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng thì áp dụng các quy định đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A.
Việc phân nhóm sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật là cơ sở để xác định trách nhiệm trong quá trình thu hồi. Đặc biệt, đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh được quy định cụ thể và yêu cầu phải kịp thời tiến hành các biện pháp cần thiết để ngừng việc cung cấp và thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật trên thị trường.
Theo đó, khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A, tổ chức, cá nhân kinh doanh, tự mình hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực liên quan, có trách nhiệm kịp thời tiến hành mọi biện pháp cần thiết để ngừng việc cung cấp và thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật trên thị trường.
Bên cạnh việc ngừng cung cấp và thu hồi sản phẩm khuyết tật, Luật quy định, tổ chức, cá nhân kinh doanh còn phải công khai về sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa đó. Việc công khai được thực hiện bằng hình thức niêm yết tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng, nếu có, của tổ chức, cá nhân kinh doanh cho đến khi kết thúc việc thu hồi.
Đồng thời, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thông báo công khai về sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa đó ít nhất 5 số liên tiếp hoặc 5 ngày liên tiếp trên đài phát thanh, đài truyền hình, báo in, báo điện tử ở trung ương và địa phương nơi sản phẩm, hàng hóa đó lưu thông.
Với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm B, tổ chức, cá nhân kinh doanh, tự mình hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực liên quan, có trách nhiệm thực hiện các quy định về ngừng cung cấp, thu hồi và công khai thông tin theo quy định.
Đặc biệt, nội dung thông báo, công khai về việc thu hồi phải bảo đảm những thông tin cần thiết để người tiêu dùng nhận biết sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và chủ động thực hiện các biện pháp liên quan, gồm: mô tả sản phẩm, hàng hóa phải thu hồi; lý do thu hồi sản phẩm, hàng hóa và cảnh báo nguy cơ thiệt hại do khuyết tật của sản phẩm, hàng hóa gây ra; thời gian, địa điểm, phương thức thu hồi sản phẩm, hàng hóa; thời gian, phương thức khắc phục khuyết tật của sản phẩm, hàng hóa.
Bên cạnh trách nhiệm thu hồi, xử lý và công khai thông tin, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 còn quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật gây ra. Cụ thể, theo Điều 34 của Luật, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật do mình cung cấp gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng, kể cả khi tổ chức, cá nhân đó không biết hoặc không có lỗi trong việc phát sinh khuyết tật, trừ trường hợp quy định tại Điều 35 của Luật.
Trách nhiệm bồi thường được đặt ra đối với nhiều chủ thể, bao gồm tổ chức, cá nhân sản xuất sản phẩm, hàng hóa; tổ chức, cá nhân nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa; tổ chức, cá nhân gắn tên thương mại lên sản phẩm, hàng hóa hoặc sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn thương mại khác cho phép nhận biết đó là tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa.
Ngoài ra, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động trung gian thương mại đối với sản phẩm, hàng hóa; tổ chức, cá nhân trực tiếp cung cấp sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng; tổ chức, cá nhân khác chịu trách nhiệm về sản phẩm, hàng hóa theo quy định khác của pháp luật có liên quan cũng thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Theo Điều 35 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh được miễn trách nhiệm khi chứng minh được khuyết tật của sản phẩm, hàng hóa không thể phát hiện được với trình độ khoa học, công nghệ của thế giới tính đến thời điểm sản phẩm, hàng hóa gây thiệt hại. Ngoài ra, đã áp dụng đầy đủ các biện pháp quy định tại Điều 32 và Điều 33 của Luật này, người tiêu dùng đã tiếp nhận đầy đủ thông tin nhưng vẫn cố ý sử dụng sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật gây thiệt hại.