Kỹ năng tích lũy từ công việc số
Những ngày đầu năm học mới, sinh viên đến trường thường hướng tới ổn định lịch học, chỗ ở và các khoản chi phí sinh hoạt. Với một bộ phận sinh viên, tìm một công việc làm thêm là cách để giảm áp lực tài chính và chủ động hơn trong cuộc sống.
Ghi nhận từ hai sinh viên tại Hà Nội đang làm affiliate trên TikTok Shop cho thấy mức độ tham gia và hiệu quả công việc có sự khác biệt đáng kể.
Nguyễn Viết Huy hiện là sinh viên năm 3 đang sinh sống và học tập tại Hà Nội. Song song với việc học, Huy còn được biết đến là một content creator trong lĩnh vực đời sống với trang Facebook cá nhân (Nguyễn Viết Huy) sở hữu vài nghìn lượt theo dõi.
Bạn Nguyễn Viết Huy, sinh viên năm 3 Trường Đại học Kinh tế kĩ thuật công nghiệp Hà Nội.
Tận dụng thế mạnh về ngôn từ và trải nghiệm thực tế, Huy triển khai Affiliate Marketing qua những bài viết chia sẻ chân thực, từ mẹo sinh hoạt, góc học tập đến các sản phẩm tiện ích hàng ngày, mang lại giá trị thiết thực và sự tin cậy cho cộng đồng theo dõi mình. Huy cho biết thu nhập từ affiliate không ổn định và biến động theo mùa. Vào những đợt cao điểm khuyến mại hoặc dịp Tết, khoản thu có thể đạt 15-20 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, trong những tháng không có đợt sale lớn, thu nhập có thể giảm xuống 2-3 triệu đồng, thậm chí gần như bằng không.
Theo Huy, nguồn thu này giúp bạn tự chủ khoảng 70-100% chi phí sinh hoạt tại Hà Nội. Cùng với việc tạo thu nhập, công việc cũng buộc Huy phải chú ý hơn đến quản lý dòng tiền và trích lập khoản dự phòng cho những tháng có mức thu thấp.
Tuy nhiên, để có được kết quả này, Huy cũng phải điều chỉnh cách tổ chức thời gian. Giai đoạn đầu làm affiliate từng ảnh hưởng đến kết quả học tập khi việc thức đêm dựng video khiến điểm số giảm. Sau đó, Huy chuyển sang gom thời gian quay video vào cuối tuần, tranh thủ dựng vào những lúc rảnh và dành nhiều thời gian hơn cho việc học trong mùa thi.
Những khó khăn ban đầu không chỉ đến từ việc cân bằng thời gian. Huy từng ngại lên hình, có những video không phát sinh lượt xem và phải tìm hiểu cách vận hành, thuật toán của nền tảng.
Một điểm khác được Huy đặc biệt chú ý chính là trách nhiệm pháp lý trong hoạt động quảng cáo. Sau khi tìm hiểu Nghị định số 342/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/12/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Quảng cáo, đặc biệt là quy định tại Khoản 2 Điều 18 về trách nhiệm phối hợp gỡ bỏ quảng cáo vi phạm trong vòng 24 giờ, cùng với Điều 19 Luật Quảng cáo 2012 (sửa đổi bởi Luật số 75/2025/QH15) về trách nhiệm pháp lý của "người chuyển tải sản phẩm quảng cáo" khi nội dung quảng cáo không đảm bảo yêu cầu, Huy cho biết đã chủ động điều chỉnh lại toàn bộ quy trình làm việc của mình. Từ khâu lựa chọn nhãn hàng, kiểm duyệt chất lượng sản phẩm đến cách diễn đạt trong từng bài viết, Huy đều đặt tính minh bạch và tuân thủ pháp luật lên hàng đầu thay vì chỉ tập trung vào lượt tương tác hay doanh thu hoa hồng.
Theo chia sẻ, trước khi quay video, Huy thường trực tiếp trải nghiệm sản phẩm từ 1-2 tuần. Các bài đăng được gắn nhãn tài trợ và đường link affiliate được thể hiện minh bạch. Với những nhóm hàng như mỹ phẩm hoặc thực phẩm chức năng, Huy yêu cầu nhãn hàng cung cấp đầy đủ giấy phép trước khi thực hiện nội dung.
Đặt câu hỏi về tương lai công việc này, Huy cho biết, affiliate không phải việc làm thêm thời vụ mà là khoản đầu tư nghiêm túc, gắn với định hướng chuyên môn, mỗi bài viết, mỗi lần rà soát pháp lý đều là bài tập thực địa bổ trợ cho ngành học và sự nghiệp truyền thông, tiếp thị sau này.
Khác với quy mô bài viết cộng đồng của Huy, Nguyễn Văn Dũng, sinh viên năm 2 một trường khối kinh tế tại Hà Nội lựa chọn mô hình tiếp thị liên kết vi mô (nano/micro affiliate) trên nền tảng TikTok với kênh TikTok cá nhân là “nd” (ngdub.27).
Bạn Nguyễn Văn Dũng, sinh viên năm 2 Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Dù kênh chỉ có lượng theo dõi nhỏ, Dũng đi sâu vào thị trường ngách đồ gia dụng mini và văn phòng phẩm thông minh dành cho sinh viên ở trọ. Phương thức triển khai của Dũng tập trung vào định dạng video ngắn dưới 60 giây: ghi lại quá trình trải nghiệm sản phẩm, phân tích ưu và nhược điểm một cách ngắn gọn rồi điều hướng người xem bấm vào giỏ hàng TikTok Shop hoặc link tổng hợp gắn trên bio. Cách làm này giúp tối ưu hóa thuật toán đề xuất video của nền tảng mà không đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu quá lớn.
Hai nhân vật này cho thấy affiliate không phải công việc có thu nhập cố định hay giá trị trải nghiệm giống nhau cho mọi sinh viên. Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ đầu tư, cách tổ chức thời gian, mục tiêu cá nhân và nhận thức trách nhiệm của từng người.
Cơ hội việc làm tăng cùng yêu cầu tuân thủ pháp luật
Việc sinh viên tham gia KOC và affiliate không chỉ liên quan đến thu nhập. Với những người xác định công việc này như một hoạt động tích lũy kinh nghiệm, đây còn là cơ hội tiếp xúc sớm với sản phẩm, doanh nghiệp, khách hàng và cách vận hành của một phần thị trường thương mại điện tử.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Ths. Đỗ Trang Nhung, giảng viên chuyên ngành Kinh tế - Truyền thông, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, nhận định việc làm KOC hoặc affiliate giúp sinh viên có trải nghiệm thực tế với sản phẩm, doanh nghiệp và khách hàng. Đây là những trải nghiệm mà kiến thức trên lớp không thể thay thế hoàn toàn.
Ths. Đỗ Trang Nhung, giảng viên chuyên ngành Kinh tế - truyền thuông, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Theo giảng viên, điểm cần lưu ý nằm ở mục tiêu mà sinh viên đặt ra khi bắt đầu công việc. Thu nhập có thể là động lực ban đầu, nhưng nếu chỉ tập trung vào hoa hồng ngắn hạn, công việc chưa chắc tạo ra giá trị cho định hướng nghề nghiệp sau này.
"Việc các bạn chọn lúc đầu quyết định liệu các bạn đang tạo bước đà cho mình, hay chỉ đang ưu tiên tiền", giảng viên Đỗ Trang Nhung cho biết, đồng thời lưu ý có những công việc tạo ra thu nhập nhưng không nhất thiết giúp người làm phát triển năng lực phù hợp với định hướng lâu dài.
Ở góc độ pháp lý, sự phát triển của hoạt động quảng cáo trên nền tảng số cũng đi kèm những yêu cầu rõ hơn đối với người tạo nội dung.
Luật Quảng cáo 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Cùng với đó, Nghị định 342/2025/NĐ-CP quy định người chuyển tải sản phẩm quảng cáo phải phối hợp gỡ bỏ quảng cáo vi phạm trong thời hạn 24 giờ. Nghị định cũng liệt kê 11 nhóm sản phẩm đặc biệt cần kiểm soát chặt hơn, trong đó có mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.
Theo giảng viên Đỗ Trang Nhung, nội dung quảng cáo cần được thể hiện rõ ràng, không được biến sản phẩm mỹ phẩm thành nội dung có tính chất quảng cáo như thuốc chữa bệnh. Việc kiểm soát nội dung, không quảng cáo hàng giả hoặc thông tin sai sự thật có ý nghĩa đặc biệt đối với những nhóm sản phẩm như mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.
Từ góc độ đạo đức nghề nghiệp, giảng viên cho rằng, đây là một hàng rào quan trọng đối với người làm nội dung. Việc tuân thủ không chỉ phụ thuộc vào việc nền tảng hay nhãn hàng kiểm soát như thế nào mà còn nằm ở lựa chọn của chính người thực hiện nội dung.
Những yêu cầu này xuất hiện trong một thị trường đang có tốc độ phát triển đáng chú ý. Theo Statista, chi tiêu quảng cáo qua influencer tại Việt Nam dự kiến đạt 90,57 triệu USD trong năm 2025 và có thể tăng lên khoảng 167,23 triệu USD vào năm 2030. Một số ước tính ngành cho rằng nhóm KOC và micro-influencer có tỷ lệ chuyển đổi cao gấp 2,3 lần so với thương hiệu tự sản xuất nội dung. Một khảo sát khác cho thấy 77% người tiêu dùng Việt Nam từng mua hàng theo khuyến nghị của KOL/KOC.
Dữ liệu quý I/2026 của Metric cũng cho thấy quy mô thương mại điện tử tiếp tục tăng. Doanh số trên 4 sàn lớn đạt 148,6 nghìn tỷ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ. Riêng tháng 1, doanh số tăng 45%, trong khi sang tháng 2, mức tăng chỉ còn 5%.
Diễn biến này tương đồng với chia sẻ của Huy về tính mùa vụ của thu nhập affiliate. Khi nhu cầu mua sắm tăng trong các đợt khuyến mại, lượng đơn hàng có thể tăng theo; ngược lại, những giai đoạn ít chương trình mua sắm lớn có thể khiến thu nhập giảm.