Để thể chế hóa các đường lối mới của Đảng về an ninh năng lượng và đáp ứng thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 (Luật Điện lực sửa đổi). Cùng với chủ trương đẩy mạnh cải cách hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, công tác quản lý nhà nước về điện lực thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần khơi thông nguồn lực cho lĩnh vực năng lượng.
Hiệu quả từ nỗ lực đơn giản hóa và những vướng mắc phát sinh
Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Bộ Công Thương, công tác cải cách thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép hoạt động điện lực đã đạt nhiều chuyển biến rõ rệt. Việc ứng dụng dịch vụ công trực tuyến cùng quy trình chuẩn hóa giúp tối ưu hóa thời gian giải quyết cho doanh nghiệp. Thời hạn giấy phép phát điện được điều chỉnh tăng lên 20 năm đã giảm đáng kể tải trọng thủ tục hành chính cho các đơn vị. Tính từ khi Luật Điện lực năm 2024 có hiệu lực đến nay, cơ quan quản lý về điện lực đã cấp tổng cộng 209 giấy phép hoạt động điện lực. Đồng thời, số lượng thủ tục hành chính trong lĩnh vực này do Bộ Công Thương quản lý đã được rà soát, cắt giảm từ 19 xuống còn 16 thủ tục sau khi thực hiện phân quyền, phân cấp.
Mặc dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, quá trình thực thi cũng phát sinh nhiều bất cập từ thực tiễn. Cụ thể, quy định cấp mới giấy phép hoạt động điện lực khi thay đổi phạm vi hoặc thông số kỹ thuật chính (như cải tạo, thay thế thiết bị nâng cao hiệu suất) bắt buộc doanh nghiệp phải lập lại toàn bộ hồ sơ như cấp mới. Điều này gây gia tăng thời gian, chi phí tuân thủ không cần thiết. Bên cạnh đó, một số nhà máy điện có công suất thực tế lớn hơn công suất ghi trong giấy phép cũ nhưng chưa thể huy động tối đa, gây lãng phí nguồn lực trong bối cảnh cần bảo đảm an ninh cung cấp điện.
Nhà máy Nhiệt Điện BOT Nghi Sơn 2.
Ngoài ra, quy định về miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực còn thiếu đồng bộ giữa các khâu. Đơn cử như trường hợp nguồn điện mặt trời mái nhà có công suất dưới 01 MW tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua lưới kết nối riêng, tuy được miễn trừ ở khâu phát điện nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục cấp phép ở khâu phân phối và bán lẻ điện. Mặt khác, đối với các dự án lưới điện, việc duy trì hai thủ tục phê duyệt và điều chỉnh danh mục lưới điện trung áp, hạ áp cấp tỉnh dẫn đến trùng lặp, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.
Đề xuất sửa đổi quy định, chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"
Theo Tờ trình số 819/TTr-CP của Chính phủ trình Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn thủ tục hành chính.
Về điều kiện cấp giấy phép, dự thảo Luật rà soát, sửa đổi các quy định để đồng bộ với Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa quy định kinh doanh. Khi các điều kiện "tiền kiểm" được cắt giảm tối đa nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, dự thảo đề xuất bổ sung quy định giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện duy trì hoạt động điện lực trong thời hạn giấy phép. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ chuyển sang thực hiện "hậu kiểm" dựa trên dữ liệu báo cáo định kỳ hằng năm kết hợp kiểm tra thực tế, bảo đảm quá trình vận hành tuân thủ an toàn về môi trường, con người, công trình và an ninh hệ thống điện.
Đối với thủ tục cấp giấy phép, dự thảo bãi bỏ điểm c khoản 1 Điều 32, đồng thời bổ sung quy định cho phép các trường hợp giảm phạm vi hoạt động hoặc thay đổi thông số kỹ thuật (do bảo dưỡng, cải tạo thiết bị) chỉ cần thực hiện thủ tục cấp sửa đổi, bổ sung giấy phép. Quy định này tạo điều kiện cho các nhà máy điều chỉnh giấy phép để huy động tối đa công suất sẵn có, giải phóng năng lượng phát điện phục vụ hệ thống. Đồng thời, dự thảo Luật mở rộng phạm vi và giao Chính phủ quy định thêm các trường hợp miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực, tạo sự đồng bộ giữa các khâu phát điện, phân phối và bán lẻ, đặc biệt là đối với các nguồn điện mặt trời mái nhà.
Về thủ tục đầu tư dự án điện lực, dự thảo đề xuất thay thế thủ tục phê duyệt danh mục lưới điện trung áp, hạ áp bằng thủ tục chấp thuận nhà đầu tư dự án lưới điện (hoặc danh mục dự án) áp dụng chung cho các cấp điện áp. Các dự án lưới điện và dự án nguồn điện (trừ các trường hợp đặc thù liên quan đến quốc phòng, an ninh, điện hạt nhân hoặc thuộc thẩm quyền Quốc hội và Luật Đầu tư công, Luật PPP) sẽ không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư khi chương trình, dự án đã xác định rõ các thông số cơ bản. Nhà đầu tư cũng được phép đề xuất theo dự án hoặc cụm dự án lưới điện đã có trong quy hoạch thay vì từng dự án riêng rẽ.
Tổng kết lại, các đề xuất sửa đổi tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực góp phần cắt giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và tạo động lực thu hút các nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng quốc gia.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực số 61/2024/QH15 hướng tới tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn thể chế, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và cấp phép hoạt động điện lực. Các quy định mới góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phát huy quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực thu hút nguồn lực xã hội phát triển hạ tầng năng lượng bền vững.