Đến làng nghề mây tre đan Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội những ngày cuối tháng Chạp, không khí sản xuất tại các cơ sở kinh doanh diễn ra tất bật, khẩn trương để chuẩn bị cho chuyến hàng xuất ngoại cuối cùng của năm Ất Tỵ.
Vừa thoăn thoắt hoàn thiện những sản phẩm cho đơn hàng cuối năm, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh (xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội) chia sẻ, những tháng cuối năm, làng nghề Phú Vinh vào vụ lớn nhất năm nên xưởng nào, nhà nào cũng sáng đèn, làm việc thông đêm để kịp tiến độ.
Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, những năm gần đây, dưới sự chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng Nhà nước, người dân làng nghề Phú Vinh đã chú trọng đầu tư, tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã sản phẩm, hướng tới nâng hạng và duy trì sản phẩm được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP. “Tôi vận động các cơ sở trong làng cùng tham gia, hỗ trợ nhau về thiết kế để mỗi đơn vị có dòng sản phẩm riêng. Hiện cơ sở sản xuất của tôi đã có khoảng 20 sản phẩm đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, phần lớn đạt chuẩn 3 sao” ông Tĩnh chia sẻ.
Cũng theo ông, sự thay đổi lớn nhất nằm ở tư duy làm nghề và cách tiếp cận thị trường. Trước đây, các hộ chủ yếu làm nghề theo kinh nghiệm, tiêu thụ qua thương lái thì nay đã chú trọng hơn đến việc xây dựng nhãn hiệu, ghi nhãn sản phẩm, quản lý đơn hàng và bảo đảm tiến độ giao hàng để giữ uy tín với đối tác, khách hàng.
Thợ thủ công tỉ mỉ đan từng nan tre, hoàn thiện những sản phẩm truyền thống kể kịp cho đơn hàng cuối năm.
Cùng với sự tất bật dịp cuối năm, Công ty Mây Tre Sáng tạo (xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội) do chị Nguyễn Thị Uyển sáng lập cũng đang bước vào giai đoạn cao điểm sản xuất để kịp tiến độ các đơn hàng trong nước và xuất khẩu. Tại xưởng, các công đoạn xử lý nguyên liệu, tạo hình và hoàn thiện sản phẩm diễn ra liên tục và nhanh chóng. Theo chị Uyển, những năm gần đây nhu cầu thị trường đã tăng mạnh rõ rệt, đặc biệt là các sản phẩm, vật liệu tự nhiên dùng để trang trí mang phong cách tối giản, thân thiện với môi trường.
“Xưởng của chúng tôi năm nay nhận được rất nhiều đơn hàng lớn cả trong nước và xuất khẩu nên các thợ trong xưởng phải tăng ca liên tục để làm việc. Các mẫu giỏ đèn, đồ trang trí bằng mây tre thân thiện với môi trường được rất nhiều khách đặt hàng. Các quán cà phê, cửa hàng, homestay trang trí cũng đặt các mẫu riêng lẻ, có dấu ấn cá nhân, bộ sưu tập riêng. Vì vậy, chúng tôi phải đầu tư nhiều hơn vào khâu lên ý tưởng, thử nghiệm kiểu dáng và đóng gói để đáp ứng nhu cầu thị trường đang thay đổi rất nhanh”, chị Uyển chia sẻ.
Xuân mới "chuyển mình" đón vận hội
Trong những ngày cận Tết, khi khắp làng nghề Phú Vinh rộn ràng tiếng chẻ nan, vót tre, một lớp người trẻ đang âm thầm góp phần làm mới diện mạo nghề truyền thống. Trở về tiếp nối nghề gia đình, họ mang theo tư duy thiết kế hiện đại, kỹ năng truyền thông số và cách tiếp cận thị trường linh hoạt, tạo nên sự chuyển biến rõ nét cho làng nghề trong mùa xuân mới.
Anh Nguyễn Phương Quang - con trai nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, đại diện cho thế hệ trẻ quay về phát triển xưởng gia đình cho biết, điều khiến anh quyết định gắn bó lâu dài chính là tiềm năng phát triển của sản phẩm thủ công trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh lên ngôi. Theo anh, người trẻ có lợi thế trong việc nắm bắt thị hiếu khách hàng và ứng dụng công nghệ vào quảng bá.
“Thế hệ trẻ chúng tôi tiếp nối kỹ thuật truyền thống của cha ông, đồng thời ứng dụng tư duy thiết kế và xu hướng thị trường để làm mới sản phẩm. Mỗi mẫu sản phẩm mây tre đan đều được tính toán kỹ về công năng và thẩm mỹ, hướng tới nhóm khách du lịch và các đơn hàng xuất khẩu đang ngày càng tăng.” anh Quang chia sẻ.
Anh Nguyễn Phương Quang chia sẻ về quá trình gắn bó với nghề mây tre đan truyền thống của gia đình và cho rằng việc kết hợp thiết kế hiện đại giúp sản phẩm mây tre đan mở rộng thị trường xuất khẩu.
Trong dịp cao điểm sản xuất cuối năm, nhiều cơ sở mây tre đan ghi nhận sự tham gia tích cực của lớp trẻ với các ý tưởng thiết kế mới, độc đáo hơn. Tại một số xưởng sản xuất, các mẫu giỏ, đèn trang trí và đồ gia dụng bằng mây tre được thiết kế theo bộ sưu tập phù hợp với căn hộ đô thị và mô hình homestay. Việc điều chỉnh kích thước, màu sắc và phương thức đóng gói giúp sản phẩm phù hợp hơn với thị hiếu người tiêu dùng trẻ, đồng thời gia tăng giá trị thương mại khi đưa ra thị trường.
Chị Nguyễn Thị Uyển nhận định sự tham gia của lớp trẻ đang tạo ra luồng sinh khí mới cho làng nghề. Theo chị, nhiều bạn trẻ về làng vừa để học kỹ thuật đan lát thủ công vừa chủ động nghiên cứu những xu hướng thiết kế mới, tìm hiểu về vật liệu thân thiện môi trường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.
Dẫu vậy, hành trình giữ gìn và tiếp nối nghề của thế hệ trẻ vẫn gặp không ít những khó khăn. Thực tế cho thấy, thu nhập từ nghề đan lát chưa thật sự ổn định, trong khi áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp giá rẻ ngày càng gia tăng, khiến nhiều người trẻ còn đắn đo khi lựa chọn gắn bó lâu dài. Đã có không ít lao động trong làng đã rời quê lên làm việc tại các khu công nghiệp để có nguồn thu nhập ổn định hơn, trước khi tính đến chuyện quay trở lại tiếp nối nghề truyền thống.
Theo các nghệ nhân, thị trường đang dần ghi nhận đúng giá trị của sản phẩm thủ công trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng bền vững ngày càng rõ nét. Người mua quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và yếu tố văn hóa phía sau mỗi sản phẩm. Cùng với đó, chương trình OCOP với hệ thống tiêu chí, đánh giá và phân hạng cụ thể đã tạo khung phát triển minh bạch, giúp các cơ sở làng nghề nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu một cách bài bản. Những chuyển biến này đã mở ra triển vọng ổn định hơn cho nghề, tạo cơ sở để thế hệ trẻ mạnh dạn đầu tư thời gian, công sức và ý tưởng sáng tạo, gắn bó lâu dài với mây tre đan.
Giữa sắc xuân đang đến gần, hình ảnh những người trẻ kiên nhẫn bên khung đan, vừa giữ gìn kỹ thuật truyền thống vừa tìm cách làm mới sản phẩm, đã trở thành điểm nhấn của làng nghề Phú Vinh. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của thế hệ đi trước và tư duy đổi mới của lớp kế cận đang tạo nên một nhịp chuyển mình rõ rệt, mở ra kỳ vọng về một mùa xuân mới đầy vận hội cho nghề mây tre đan.
Làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Hà Nội) có lịch sử hơn 400 năm, nổi tiếng với các sản phẩm thủ công tinh xảo từ mây, tre tự nhiên. Hiện toàn xã có hàng trăm hộ gia đình và cơ sở sản xuất tham gia nghề, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động địa phương. Những năm gần đây, nhiều sản phẩm của làng đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, từng bước mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ, Nhật Bản... Nghề truyền thống đang được tiếp nối bởi thế hệ trẻ với định hướng thiết kế hiện đại, thân thiện môi trường.