Đóng

Tại sao doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ bị tấn công trên môi trường mạng?

Một mật khẩu bị lộ, một đường link lạ hay một thao tác bất cẩn của nhân viên có thể đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ mất dữ liệu, tài khoản, thậm chí gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Tấn công mạng chọn SME không phải vì lớn, mà vì dễ

Chia sẻ tại hội thảo ‘Quản trị rủi ro và kết nối thị trường quốc tế’ do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức mới đây, ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia đào tạo an toàn thông tin và rủi ro trực tuyến, đã chỉ ra 6 điểm yếu cố hữu của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), đồng thời cảnh báo những thói quen sử dụng công nghệ tưởng chừng đơn giản nhưng có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng.

Theo đó, một quan niệm phổ biến là doanh nghiệp quy mô nhỏ ít có khả năng trở thành mục tiêu tấn công mạng. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn khác. Các đối tượng xấu không nhất thiết nhắm vào một doanh nghiệp cụ thể mà có thể triển khai hoạt động dò mật khẩu, gửi hàng nghìn email lừa đảo để tìm kiếm những hệ thống dễ xâm nhập.

Từ phân tích trên, ông Ngô Việt Khôi cho rằng, SME không bị đối tượng tấn công mạng chọn vì lớn, mà SME bị chọn vì dễ xâm nhập.

Ông Ngô Việt Khôi chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.

Điều đáng lo ngại là chỉ một sai sót nhỏ của nhân viên cũng có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy, từ mất quyền kiểm soát tài khoản, truy cập trái phép dữ liệu khách hàng đến giả mạo danh tính, lừa đảo tài chính, ảnh hưởng uy tín và mất khách hàng.

Theo phân tích của ông Ngô Việt Khôi, điểm yếu thứ nhất là thiếu nhân sự chuyên trách về an toàn thông tin. Tại nhiều DNNVV, việc quản lý hệ thống công nghệ thường được giao cho nhân viên IT kiêm nhiệm, thậm chí không có người chịu trách nhiệm cụ thể.

Quan niệm "có vấn đề thì gọi anh IT" khiến hoạt động bảo mật chủ yếu mang tính phản ứng. Doanh nghiệp chỉ tìm cách xử lý khi sự cố xảy ra, thay vì chủ động kiểm tra, phát hiện và ngăn ngừa nguy cơ. An toàn thông tin vì vậy chưa được quản trị thường xuyên, liên tục.

Điểm yếu thứ hai là thiếu nguồn lực tài chính và chưa ưu tiên đầu tư cho bảo mật. Không ít doanh nghiệp cho rằng chỉ khi quy mô lớn hơn mới cần dành ngân sách cho an toàn thông tin.

Trong khi đó, doanh nghiệp đang sở hữu nhiều tài sản quan trọng như dữ liệu khách hàng, tiền, thương hiệu và tài khoản ngân hàng. Đây đều là những tài sản có thể gây thiệt hại lớn nếu bị xâm phạm, nhưng công tác bảo vệ lại chưa được đặt đúng mức ưu tiên.

Thứ ba là quy trình quản trị dựa quá nhiều vào con người khá phổ biến tại DNNVV. Khi trách nhiệm quản lý tài khoản, dữ liệu và quyền truy cập không được quy định thành quy trình cụ thể, doanh nghiệp dễ phụ thuộc vào từng cá nhân. Nếu nhân sự nghỉ việc, chuyển vị trí hoặc xảy ra tranh chấp, việc bàn giao và khôi phục quyền kiểm soát có thể gặp nhiều khó khăn.

Điểm yếu thứ tư là trộn lẫn tài sản cá nhân với tài sản doanh nghiệp. Nhân viên sử dụng gmail, zalo, máy tính hoặc google drive cá nhân để phục vụ công việc. Dữ liệu khách hàng có thể nằm trong bảng tính của nhân viên, hợp đồng lưu tại email riêng, còn fanpage doanh nghiệp được quản trị bằng tài khoản Facebook cá nhân. Cách làm này thuận tiện trước mắt nhưng làm mất ranh giới giữa tài sản của nhân viên và tài sản của doanh nghiệp. 

Thứ năm là phụ thuộc vào bên thứ ba. Nhiều doanh nghiệp giao agency quản lý fanpage, website; thuê đơn vị công nghệ nắm giữ mật khẩu quản trị; sử dụng phần mềm đám mây hoặc để nhà cung cấp lưu trữ dữ liệu.

Sự phụ thuộc này tiềm ẩn rủi ro nếu doanh nghiệp không nắm quyền quản trị cao nhất hoặc không có phương án tiếp nhận hệ thống. Ông Khôi đặt vấn đề: Nếu nhà cung cấp biến mất vào ngày mai, doanh nghiệp có lấy lại được hệ thống và dữ liệu của mình không?

Điểm yếu thứ sáu là không chuẩn bị phương án ứng phó sự cố. Nhiều doanh nghiệp chủ quan vì cho rằng chưa từng bị tấn công mạng. Chỉ đến khi mất tài khoản, dữ liệu hoặc hệ thống ngừng hoạt động, doanh nghiệp mới bắt đầu tìm kiếm người hỗ trợ. Theo ông Khôi, vấn đề quan trọng là phải xác định trước người chịu trách nhiệm, người có thẩm quyền quyết định và những công việc cần thực hiện trong 30 phút đầu tiên khi xảy ra sự cố.

Sáu điểm yếu trên cho thấy nguy cơ mất an toàn thông tin không đơn thuần xuất phát từ hạn chế công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến cách thức tổ chức và quản trị doanh nghiệp.

An toàn thông tin trở thành một phần trong hoạt động quản trị thường xuyên của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chủ động bảo vệ dữ liệu, bắt đầu từ thay đổi thói quen

Bên cạnh những điểm yếu trong quản trị, ông Ngô Việt Khôi còn cảnh báo hàng loạt thói quen số nguy hiểm nhưng đang được xem là bình thường tại nhiều doanh nghiệp. Điển hình là sử dụng một mật khẩu cho nhiều tài khoản. Khi mật khẩu gmail bị lộ, đối tượng xấu có thể tìm cách chiếm quyền truy cập các dịch vụ liên kết, khai thác google drive, tài khoản mạng xã hội, giả mạo lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu kế toán chuyển tiền.

Đặc biệt, dữ liệu có thể thất thoát ngay trong quá trình làm việc hằng ngày. Danh sách khách hàng chứa họ tên, số điện thoại, địa chỉ, căn cước công dân, doanh thu và lịch sử giao dịch có thể được nhân viên chuyển qua email, zalo, drive cá nhân, máy tính riêng hoặc đưa vào công cụ AI công cộng. "Dữ liệu có thể rời khỏi doanh nghiệp mà không cần hacker", ông Khôi cảnh báo, bởi đôi khi chỉ cần một nhân viên lựa chọn cách làm nhanh và thuận tiện hơn.

Từ những nguy cơ trên, giải pháp trước hết là xác lập trách nhiệm quản trị an toàn thông tin. Doanh nghiệp cần phân công người phụ trách, xây dựng quy trình quản lý tài khoản, dữ liệu và quyền truy cập, thay vì xử lý tùy theo kinh nghiệm của từng nhân viên.

Đối với tài khoản, doanh nghiệp cần hạn chế sử dụng chung mật khẩu, quản lý thông tin xác thực bằng công cụ phù hợp và kiểm soát quyền truy cập theo trách nhiệm công việc. Các yêu cầu chuyển tiền qua tin nhắn, cuộc gọi cũng cần được xác minh qua quy trình độc lập, tránh tình trạng nhân viên thực hiện giao dịch chỉ dựa trên thông tin nhận được từ người được cho là lãnh đạo.

Với những hệ thống do đối tác quản lý, doanh nghiệp cần xác định rõ quyền sở hữu, quyền quản trị và khả năng lấy lại dữ liệu khi chấm dứt hợp tác. Việc sao lưu dữ liệu phải gắn với kiểm tra khả năng khôi phục thực tế, thay vì chỉ sao lưu mang tính hình thức.

Một nội dung cần chú ý khác là kiểm soát các ứng dụng, tiện ích mở rộng, công cụ truy cập từ xa và việc sử dụng AI công cộng trong công việc. Những tiện ích phục vụ thao tác nhanh có thể trở thành con đường khiến dữ liệu doanh nghiệp bị đưa ra ngoài mà không được kiểm soát.

Đặc biệt, theo ông Ngô Việt Khôi, đào tạo nâng cao nhận thức an toàn thông tin cho nhân viên là giải pháp có ý nghĩa quan trọng. Hoạt động đào tạo cần đáp ứng bốn yếu tố: giúp nhân viên hiểu nguy cơ, được đào tạo, được trao quyền và nhận thức được hậu quả của những sai sót trong quá trình sử dụng công nghệ.

Khi nhận thức được nâng cao, nhân viên có thể chủ động nhận diện dấu hiệu lừa đảo, thận trọng trước những đường dẫn bất thường, bảo vệ thông tin nhạy cảm và kịp thời báo cáo nguy cơ.

Theo ông Khôi, đào tạo nhận thức an toàn thông tin mang lại 8 lợi ích, gồm giảm sự cố và thất thoát dữ liệu; tiết kiệm chi phí; bảo vệ thông tin nhạy cảm; nâng cao khả năng tuân thủ quy định; cải thiện uy tín doanh nghiệp; duy trì vận hành liên tục; nâng cao tinh thần nhân viên và củng cố niềm tin với khách hàng, đối tác.

Ông Ngô Việt Khôi - Chuyên gia đào tạo an toàn thông tin và rủi ro trực tuyến: Rủi ro dữ liệu nhiều khi bắt đầu ngay từ cách doanh nghiệp kinh doanh và kiểm soát dòng dữ liệu. Vì vậy, đối với DNNVV, tự bảo vệ trên môi trường mạng cần bắt đầu từ việc nhận diện điểm yếu, thay đổi thói quen sử dụng công nghệ và đưa an toàn thông tin trở thành một phần trong hoạt động quản trị thường xuyên.

Nguyễn Hoà