Trong tiến trình phát triển đất nước, giảm nghèo bền vững luôn là một trong những chính sách có ý nghĩa nhân văn sâu sắc và tầm quan trọng chiến lược. Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đề ra mục tiêu rõ ràng, tỷ lệ nghèo đa chiều duy trì mức giảm từ 1 đến 1,5% mỗi năm. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế - xã hội, mà còn là cam kết chính trị về sự công bằng, tiến bộ và ổn định xã hội, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với nhân dân, đặc biệt là những nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, hằng năm Chính phủ đều dành một phần ngân sách đáng kể cho công tác giảm nghèo, đồng thời triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Điểm nổi bật là nguồn lực không chỉ đến từ Nhà nước mà còn huy động từ xã hội, các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân. Điều đó cho thấy giảm nghèo không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là sự chung tay của toàn xã hội, phản ánh tinh thần “lá lành đùm lá rách”, “tương thân tương ái” vốn là truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Tính đến hết tháng 3/2025, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều cả nước giảm còn 1,93%. Ảnh: Ngọc Linh
Theo Quyết định số 90/QĐ-TTg, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 có tổng nhu cầu vốn thực hiện 75.000 tỷ đồng, bao gồm vốn ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và vốn huy động hợp pháp khác. Các nguồn lực này được phân bổ đồng bộ cho nhiều lĩnh vực: Từ y tế, giáo dục, nhà ở, đến tín dụng ưu đãi. Chính sự đa dạng và toàn diện này đã tạo thành một hệ thống chính sách gắn kết, tác động nhiều chiều, giúp người nghèo không chỉ thoát nghèo tạm thời mà còn có điều kiện để phát triển bền vững.
Kết quả đạt được cho thấy sự thay đổi rõ rệt. Tính đến hết tháng 3/2025, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều cả nước giảm còn 1,93%, trong khi đầu giai đoạn 2021 - 2025 con số này là 5,2%. Thành quả này phản ánh nỗ lực bền bỉ trong suốt 4 năm qua. Đặc biệt, việc đa dạng hóa sinh kế, khuyến khích người dân phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khởi nghiệp đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập. Những mô hình giảm nghèo được nhân rộng không chỉ giúp cải thiện đời sống kinh tế mà còn khơi dậy tinh thần tự lực, khát vọng vươn lên của người dân.
Có thể nói, mỗi bước tiến trong công tác giảm nghèo đều gắn với những chính sách cụ thể, những chương trình đầu tư thiết thực và sự đồng hành của toàn xã hội. Thành quả đó không chỉ được đo bằng con số giảm nghèo, mà còn thể hiện ở sự đổi thay diện mạo vùng nông thôn, miền núi, sự khởi sắc trong đời sống cộng đồng và quan trọng hơn là niềm tin của nhân dân vào đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Cơ sở hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số được đầu tư đồng bộ. Ảnh: Nam Anh
Song hành với việc phân bổ nguồn lực là công tác giám sát, kiểm tra, kiểm toán, được ví những “vòng kim cô” bảo đảm tính hiệu quả và minh bạch của chính sách. Bởi lẽ, một chương trình có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng, liên quan đến hàng triệu người dân trên khắp cả nước, nếu không được giám sát chặt chẽ thì rất dễ xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí, làm giảm hiệu quả.
Trong quá trình thực hiện, Quốc hội đã tiến hành giám sát và ban hành Nghị quyết chuyên đề về việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình giảm nghèo bền vững. Hoạt động này giúp kịp thời phát hiện, tháo gỡ những vướng mắc, bất cập về cơ chế, chính sách, đồng thời tạo hành lang pháp lý thông suốt cho việc triển khai. Vai trò giám sát của Quốc hội không chỉ dừng lại ở khâu “điểm danh” hay “kiểm tra”, mà còn là sự đồng hành để chính sách thực sự phát huy tác dụng.
Cùng với Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước cũng đóng vai trò không thể thiếu. Những năm qua, cơ quan này đã thực hiện nhiều cuộc kiểm toán đối với chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Kết quả kiểm toán đã chỉ ra tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của chương trình, đồng thời nêu rõ các bất cập trong huy động, phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn vốn. Từ đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra, giúp cơ quan chức năng kịp thời chấn chỉnh, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí.
Công tác kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được tiến hành định kỳ hằng năm hoặc cuối mỗi giai đoạn. Ảnh: N.Lộc
Theo ông Vũ Tiến Vượng, Phó Trưởng phòng Kiểm toán đầu tư Dự án II, Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành V, công tác kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được tiến hành gần như định kỳ hằng năm hoặc cuối mỗi giai đoạn. Các báo cáo kiểm toán từ nhiều đơn vị được tổng hợp để lập thành báo cáo chung, cung cấp cho các cơ quan chức năng phục vụ công tác giám sát và thực thi. Điều này bảo đảm rằng mọi khâu, từ phân bổ vốn đến sử dụng vốn, đều nằm trong sự theo dõi chặt chẽ.
Ông Vũ Tiến Vượng cũng cho biết, ngoài việc kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện mục tiêu cụ thể của chương trình, Kiểm toán Nhà nước còn chú trọng phát hiện những bất cập trong cơ chế, chính sách, công tác điều hành, các văn bản pháp lý. Từ đó, các kiến nghị được đưa ra nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thực hiện chương trình. Chính sự tham gia tích cực của Kiểm toán Nhà nước đã góp phần tạo nên những bước tiến trong việc giảm tỷ lệ hộ nghèo, giúp chương trình ngày càng đạt hiệu quả cao hơn.
Để dòng vốn đi đúng hướng, đến đúng đối tượng, định hướng trong thời gian tới, Kiểm toán Nhà nước sẽ tiếp tục dành nguồn lực đáng kể để tập trung cho công tác kiểm toán các chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình giảm nghèo bền vững. Các nội dung trọng tâm là đánh giá kết quả đạt được so với tiến độ, mục tiêu, tiêu chí đã đề ra; đánh giá công tác chỉ đạo, điều hành; xem xét việc tuân thủ nguyên tắc, quy định trong lập, thẩm định, phân bổ nguồn vốn. Đồng thời, cơ quan này sẽ tiếp tục rà soát, chỉ ra những điểm bất cập để kiến nghị sửa đổi chính sách, phù hợp với yêu cầu giai đoạn tiếp theo.
Sự đồng hành của Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước cùng vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể ở địa phương đã tạo nên “bộ ba” bảo đảm chương trình giảm nghèo bền vững được triển khai hiệu quả. Đó không chỉ là sự kiểm soát tài chính, mà còn là sự giám sát chính trị, xã hội, bảo đảm lợi ích cuối cùng thuộc về người nghèo.
Nhìn lại chặng đường vừa qua có thể khẳng định, những kết quả quan trọng trong công tác giảm nghèo bền vững xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nguồn lực tài chính được phân bổ đồng bộ và đặc biệt là cơ chế giám sát, kiểm toán chặt chẽ. Tất cả đã tạo nên nền tảng vững chắc để chính sách giảm nghèo thực sự đi vào cuộc sống, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.