Tận dụng EVFTA để mở rộng dư địa xuất khẩu sang EU
Sau hơn 5 năm thực thi, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường châu Âu. Năm 2025, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, EVFTA vẫn góp phần duy trì đà tăng trưởng tích cực, mở rộng thị trường cho nhiều nhóm hàng chủ lực, từ công nghiệp chế biến, chế tạo đến nông, lâm, thủy sản.
EVFTA giúp đẩy mạnh xuất khẩu sang EU. Ảnh: Cấn Dũng
Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU đạt 73,81 tỷ USD, tăng 7,9% so với năm 2024 và chiếm 7,9% tổng kim ngạch thương mại của cả nước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 56,18 tỷ USD, tăng 8,6%; nhập khẩu đạt 17,64 tỷ USD, tăng 5,5%. Nhờ tốc độ tăng xuất khẩu cao hơn nhập khẩu, Việt Nam tiếp tục duy trì mức xuất siêu lớn sang EU với 38,54 tỷ USD, tăng 10,1% so với năm trước.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương về kết quả triển khai các Hiệp định CPTPP, EVFTA và UKVFTA của các bộ, ngành, địa phương năm 2025, xét về giá trị tuyệt đối, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các nước EU tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu và thặng dư thương mại của Việt Nam với các đối tác EU tiếp tục tăng mạnh, cho thấy EVFTA vẫn đang phát huy hiệu quả trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu cho doanh nghiệp Việt Nam.
Trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, nhóm công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 9,76 tỷ USD, tăng 12,4%; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 7,06 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 6,77 tỷ USD, tăng 9,7%. Ba nhóm hàng này chiếm khoảng 42% tổng kim ngạch xuất khẩu sang EU, phản ánh sự tham gia ngày càng sâu của Việt Nam vào chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu.
Bên cạnh đó, các mặt hàng truyền thống vẫn duy trì vị thế quan trọng. Giày dép đạt kim ngạch 6,02 tỷ USD, tăng 4,8%; dệt may đạt 4,71 tỷ USD, tăng 11,15%.
Đáng chú ý, nhóm nông sản tiếp tục trở thành điểm sáng của xuất khẩu sang EU. Kim ngạch cà phê đạt 3,63 tỷ USD, tăng tới 68,3% về trị giá và 26,1% về lượng. Rau quả đạt 353 triệu USD, tăng 45,7%; hạt điều đạt 1 tỷ USD, tăng 25,2%; thủy sản đạt 1,1 tỷ USD, tăng 12,6%. Kết quả này cho thấy nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đang đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững của thị trường EU.
Ở góc độ địa phương, báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy trong số các tỉnh, thành phố có báo cáo số liệu xuất nhập khẩu, có 23/27 địa phương phát sinh hoạt động xuất khẩu sang các nước thành viên EVFTA. Phú Thọ là địa phương có kim ngạch trao đổi thương mại lớn nhất với các nước EVFTA, tiếp theo là Bắc Ninh, Hải Phòng, Hà Nội, Ninh Bình, Thái Nguyên và Đồng Nai. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại và linh kiện; giày dép; máy móc, thiết bị và phụ tùng.
Gia tăng khả năng tận dụng ưu đãi để khai thác hiệu quả EVFTA
Theo Bộ Công Thương, mặc dù kết quả xuất khẩu tiếp tục khả quan nhưng tỷ lệ sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ hàng hoá (C/O) ưu đãi theo EVFTA (mẫu EUR.1) năm 2025 chỉ đạt 34,6%, giảm nhẹ so với mức 35,05% của năm 2024. Báo cáo cũng chỉ ra tỷ lệ sử dụng C/O ưu đãi của cả nước đang có dấu hiệu sụt giảm, trong đó EVFTA giảm 0,45%. Điều này cho thấy dư địa khai thác các ưu đãi thuế quan từ hiệp định vẫn còn rất lớn.
Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam, EVFTA tạo lợi thế rất lớn đối với các sản phẩm giày dép chủ lực của Việt Nam. Đặc biệt, quy tắc xuất xứ đối với ngành da giày khá thuận lợi khi chỉ yêu cầu khoảng 40% giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng đáp ứng điều kiện để hưởng thuế suất 0% đối với nhiều dòng sản phẩm chủ lực như giày thể thao khi xuất khẩu sang EU.
Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, lợi thế từ EVFTA đã giúp thị trường EU duy trì tốc độ tăng trưởng rất tốt, bù đắp sự sụt giảm tại một số thị trường khác và hiện chiếm khoảng 24-26% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành da giày.
Lợi thế từ EVFTA đã giúp xuất khẩu da giày sang thị trường EU duy trì tốc độ tăng trưởng rất tốt, bù đắp sự sụt giảm tại một số thị trường khác.
Ở lĩnh vực thủy sản, ông Ngô Minh Phương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Việt Trường cho biết trước khi EVFTA được triển khai, thuế suất đối với nhiều mặt hàng thủy sản xuất khẩu sang châu Âu dao động từ 6-22%, khiến kim ngạch xuất khẩu còn hạn chế.
Sau khi EVFTA có hiệu lực, kim ngạch xuất khẩu của ngành nói chung và của Công ty TNHH Việt Trường nói riêng đã tăng khoảng 200%. Để tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp đã tập trung kiểm soát nguồn nguyên liệu, đảm bảo truy xuất nguồn gốc đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, đồng thời phát triển các sản phẩm chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Cùng với đó, doanh nghiệp đang triển khai chiến lược phát triển xanh, đáp ứng các chứng chỉ carbon để phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới của thị trường châu Âu.
Theo bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), mặc dù EU dành nhiều ưu đãi thuế quan nhưng đi kèm là những yêu cầu rất cao về tiêu chuẩn kỹ thuật và phát triển bền vững. Trong khi đó, nhận thức của nhiều doanh nghiệp thủy sản về các tiêu chuẩn xanh còn hạn chế, trong khi chi phí tuân thủ khá lớn, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Vì vậy, bà Tô Thị Tường Lan cho rằng Nhà nước cần có thêm các chính sách hỗ trợ về tài chính xanh hoặc ưu đãi thuế đối với các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh, phát triển bền vững để nâng cao khả năng tận dụng EVFTA trong thời gian tới.
Không chỉ thúc đẩy thương mại, EVFTA còn góp phần gia tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam. Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, tính đến hết năm 2025, EU là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 7 tại Việt Nam với 2.774 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký 32,07 tỷ USD, chiếm 6,06% tổng vốn FDI đăng ký. Các dự án tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực dịch vụ, năng lượng tái tạo, công nghiệp phụ trợ, dược phẩm và nông nghiệp công nghệ cao.
Những kết quả đạt được trong năm 2025 cho thấy EVFTA tiếp tục là một trong những hiệp định thương mại tự do mang lại hiệu quả rõ nét đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tốt hơn các ưu đãi mà hiệp định mang lại, doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, qua đó gia tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị phần tại thị trường EU.