ASEAN đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu tham vọng hơn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục biến động, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ngày càng trở nên cấp thiết. Đối với Việt Nam, bài toán đặt ra không chỉ là thực hiện đầy đủ các cam kết hội nhập khu vực mà còn phải biến tiến trình hội nhập ASEAN thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng khả năng thích ứng của nền kinh tế.
Đây cũng là nội dung được các đại biểu trao đổi tại Hội thảo "Định hướng và hướng dẫn triển khai Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035" do Bộ Công Thương tổ chức ngày 19/6 tại Hà Nội.
Hội thảo "Định hướng và hướng dẫn triển khai Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035". Ảnh: Quỳnh Trang
Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, sau một thập kỷ hình thành và phát triển, Cộng đồng Kinh tế ASEAN đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, góp phần củng cố vị thế của khu vực trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
Bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương). Ảnh: Quỳnh Trang
Nếu như năm 2015, ASEAN là nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới thì đến nay khu vực đã vươn lên vị trí thứ 5. Tổng GDP danh nghĩa của ASEAN tăng từ 2,5 nghìn tỷ USD lên 4,16 nghìn tỷ USD vào năm 2025, trong khi tổng kim ngạch thương mại hàng hóa tăng từ 2,3 nghìn tỷ USD lên 4,38 nghìn tỷ USD. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào ASEAN đạt hơn 230 tỷ USD trong năm 2025.
Bên cạnh những kết quả về tăng trưởng kinh tế, ASEAN cũng từng bước hoàn thiện hệ thống thể chế và các khuôn khổ hợp tác kinh tế. Nhiều hiệp định quan trọng đã được triển khai hiệu quả, từ Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Dịch vụ ASEAN, Hiệp định Đầu tư ASEAN đến các cơ chế tạo thuận lợi thương mại như Cơ chế một cửa ASEAN.
Đáng chú ý, ASEAN vừa hoàn tất đàm phán Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA), được xem là hiệp định kinh tế số đầu tiên có tính ràng buộc pháp lý trong khu vực. Theo dự báo, quy mô kinh tế số ASEAN có thể đạt 2.000 tỷ USD vào năm 2030.
Cùng với đó, ASEAN tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác với các đối tác lớn thông qua các hiệp định thương mại tự do và các cơ chế liên kết kinh tế khu vực. Trong đó, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) hiện được đánh giá là hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, ASEAN vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như năng suất lao động còn hạn chế, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị khu vực chưa sâu, năng lực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của doanh nghiệp chưa đồng đều giữa các quốc gia thành viên.
Trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 tổ chức tại Malaysia vào tháng 5/2026, các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, ASEAN đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2030 thông qua việc xây dựng một cộng đồng kinh tế tự cường, đổi mới, năng động và lấy người dân làm trung tâm.
Kế hoạch chiến lược mới bao gồm 6 mục tiêu chiến lược, 54 mục tiêu cụ thể, 194 biện pháp và 756 hoạt động, tập trung vào các nội dung như thúc đẩy thị trường chung ASEAN, phát triển bền vững, tăng cường đổi mới sáng tạo, nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.
Đối với Việt Nam, năm 2025 cũng đánh dấu chặng đường 30 năm tham gia ASEAN. Sau ba thập kỷ hội nhập, Việt Nam đã chuyển mình từ một thành viên mới trở thành một trong những nền kinh tế năng động của khu vực.
GDP của Việt Nam hiện đạt khoảng 514 tỷ USD, đứng thứ 4 trong ASEAN và thứ 32 trên thế giới. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và ASEAN đạt hơn 90,5 tỷ USD, tăng gần 28 lần so với thời điểm Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995.
Bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 608/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và định hướng đến năm 2035. Bà Nguyễn Việt Chi nhấn mạnh: "Giai đoạn 2026-2035 là thời kỳ chuyển tiếp quan trọng đối với Tầm nhìn ASEAN 2045. Việc triển khai thành công và hiệu quả Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam không chỉ góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam với ASEAN mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo cũng như tham gia sâu hơn vào tiến trình hội nhập quốc tế".
Chương trình hành động được xây dựng với ba quan điểm xuyên suốt gồm chủ động và trách nhiệm trong hội nhập; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành để giải quyết các vấn đề mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Trên cơ sở đó, chương trình đề ra 7 mục tiêu trọng tâm, từ hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả điều phối liên ngành, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ thị trường ASEAN đến tăng cường cơ chế theo dõi, giám sát việc thực hiện các cam kết hội nhập.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả chương trình hành động, Bộ Công Thương được giao vai trò cơ quan đầu mối điều phối trụ cột kinh tế ASEAN tại Việt Nam, đồng thời hướng dẫn các bộ, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch hành động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị.
Ông Quyền Anh Ngọc, Trưởng phòng ASEAN, Vụ Chính sách thương mại đa biên. Ảnh: Quỳnh Trang
Ông Quyền Anh Ngọc, Trưởng phòng ASEAN, Vụ Chính sách thương mại đa biên nhấn mạnh: "Sau khi Quyết định số 608 được ban hành, Bộ Công Thương đã nhanh chóng xây dựng kế hoạch hành động để cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai các cam kết hội nhập kinh tế ASEAN một cách đồng bộ và hiệu quả."
"Các bộ, ngành và địa phương cần chủ động lồng ghép các mục tiêu hội nhập ASEAN vào chiến lược phát triển của mình; đồng thời xác định rõ đầu mối thực hiện, cơ chế phối hợp và nguồn lực triển khai. Chỉ khi các nhiệm vụ được cụ thể hóa thành những chương trình, hoạt động thiết thực thì mới có thể phát huy hiệu quả của tiến trình hội nhập và tận dụng tốt các cơ hội từ ASEAN", ông Ngọc cho biết.
Đáng chú ý, đến nay mới có 7 trong số 34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ. Trong khi đó, Quyết định số 608 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch trong quý II/2026.
Theo các đại biểu, giai đoạn 2026-2035 được xem là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng để hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045 cũng như đưa ASEAN trở thành một trung tâm tăng trưởng mới của thế giới.
Bà Nguyễn Việt Chi nhấn mạnh: "Việc triển khai thành công và hiệu quả Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN tại Việt Nam không chỉ góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam với ASEAN mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo cũng như tham gia sâu hơn vào tiến trình hội nhập quốc tế".
Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương, Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong ASEAN, đồng thời tận dụng hiệu quả các cơ hội từ tiến trình hội nhập khu vực để phục vụ mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đưa ASEAN trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ASEAN sẽ triển khai 6 mục tiêu chiến lược, 54 mục tiêu cụ thể, 194 biện pháp và 756 hoạt động, tập trung vào tăng cường liên kết kinh tế, chuyển đổi số, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu của khu vực trước các biến động toàn cầu.