Kiểm soát thuốc lá gắn với sức khoẻ nhân dân
Phát biểu khai mạc Hội thảo “Tăng cường kiểm soát thuốc lá trong thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân: Thực trạng và những vấn đề chính sách đặt ra”, ông Đặng Đức Anh, Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương), nhấn mạnh: Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu “chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh”, đồng thời “tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe”, trong đó có thuốc lá.
Ông Đặng Đức Anh, Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương).
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe tối thiểu 68 năm. Để triển khai nhiệm vụ liên quan, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 3265/QĐ-BYT ngày 16/10/2025 ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW, trong đó đề ra nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện, trình ban hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Ông Đặng Đức Anh cũng thông tin, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện đạt khoảng 74,8 tuổi, nhưng trung bình mỗi người vẫn có khoảng 10 năm phải sống chung với bệnh tật. Khoảng cách giữa “sống lâu” và “sống khỏe” vì vậy vẫn là vấn đề cần được quan tâm trong chính sách bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Thuốc lá được xác định là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể phòng tránh được của các bệnh không lây nhiễm. Đáng chú ý, thiệt hại kinh tế do hút thuốc lá chủ động và thụ động năm 2022 ước khoảng 108,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP.
Những con số này cho thấy, kiểm soát thuốc lá không chỉ đặt trong phạm vi phòng, chống tác hại đối với sức khỏe mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và mục tiêu phát triển đất nước.
Ở góc độ phát triển, kiểm soát thuốc lá là một nội dung thiết thực của phát triển con người, gắn với yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam xác định yêu cầu chuyển đổi sang mô hình phát triển Việt Nam tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập.
Điểm xuyên suốt của mô hình phát triển mới là tiếp tục khẳng định quan điểm lấy con người làm trung tâm, mục tiêu, động lực và chủ thể của phát triển. Khi dư địa tăng trưởng dựa vào vốn, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên dần thu hẹp, lợi thế dân số vàng không còn kéo dài và quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, chất lượng con người dựa trên sức khỏe, thể lực và trí lực trở thành nguồn lực quyết định đối với năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo định hướng này, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2977/QĐ-BYT ngày 22/9/2026 về kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW, hướng tới tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi và số năm sống khỏe tối thiểu trên 71 năm vào giai đoạn 2036-2045.
“Đặt trong tầm nhìn phát triển đó, việc tiếp tục hoàn thiện khung chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá trên nền tảng những kết quả đã đạt được vừa có ý nghĩa trước mắt, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài”, ông Đặng Đức Anh nhấn mạnh.
Hoàn thiện chính sách, nguồn lực và cơ chế thực thi
Ông Đặng Đức Anh cũng thông tin, một số chính sách mới liên quan đến kiểm soát thuốc lá đã được đặt ra. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15 quy định lộ trình và lần đầu áp dụng thuế hỗn hợp đối với thuốc lá kể từ ngày 1/1/2027.
Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024, trong đó thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và giao Chính phủ tổ chức thực hiện cụ thể. Luật Phòng bệnh năm 2025 đã được ban hành, trong khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được sửa đổi, bổ sung.
Hội thảo “Tăng cường kiểm soát thuốc lá trong thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân: Thực trạng và những vấn đề chính sách đặt ra”.
Những thay đổi này đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách để đáp ứng các mục tiêu mới về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trên cơ sở đó, tại hội thảo, ông Đặng Đức Anh cũng đề nghị các diễn giả, chuyên gia tập trung bàn thảo những nội dung lớn.
Trước hết là vị trí và định hướng chính sách. Kiểm soát thuốc lá cần được đặt ở vị trí nào trong tiến trình đổi mới mô hình phát triển và thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW? So với chuẩn mực và kinh nghiệm quốc tế, chính sách của Việt Nam đang ở đâu và đâu là những ưu tiên mới cho giai đoạn tới? Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận trên cơ sở bằng chứng và yêu cầu thực tiễn.
Thứ hai là nguồn lực và tổ chức thực hiện. Hội thảo đặt vấn đề về cơ chế bảo đảm nguồn tài chính bền vững, sử dụng hiệu quả và có kết quả có thể theo dõi cho công tác kiểm soát thuốc lá. Cùng với đó là yêu cầu chuyển hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 72-NQ/TW thành cam kết và hành động cụ thể ở các địa phương, với sự phối hợp thực chất của các ngành ngoài y tế và sự tham gia của toàn xã hội.
Thứ ba là quản trị và bảo vệ chính sách. Một yêu cầu được đặt ra là làm thế nào thực hiện hiệu quả Điều 5.3 của Công ước khung về kiểm soát thuốc lá, bảo vệ quá trình xây dựng và thực thi chính sách y tế công cộng một cách minh bạch, đồng thời bảo đảm tiếng nói bình đẳng của các bên yếu thế dựa trên tính khách quan của bằng chứng phục vụ hoạch định chính sách.
Hội thảo cũng là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, chia sẻ kết quả nghiên cứu và đóng góp ý kiến cho quá trình hoàn thiện chính sách. Các ý kiến tại hội thảo sẽ là đầu vào để Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu, phục vụ công tác tham mưu chính sách, trong đó có các nhiệm vụ, giải pháp thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW.
Hoàn thiện chính sách liên quan đến kiểm soát việc tiêu dùng, tiêu thụ thuốc lá không chỉ liên quan đến sức khoẻ nhân dân mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội.