Tiềm năng phát triển lớn
Để thúc đẩy phát triển UAV, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng. Tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, UAV đã được đưa vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược của quốc gia.
UAV được đưa vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược. Ảnh: Quỳnh Nga
Tiếp đó, Quyết định số 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng giao nhiệm vụ phát triển thiết bị, phương tiện bay không người lái cùng các hệ thống giám sát, phát hiện và chế áp UAV.
Mặt khác, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng và trình Bộ Chính trị Đề án Chiến lược quốc gia về phát triển và ứng dụng UAV đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Thực tế các doanh nghiệp trong nước cũng đã, đang có sự thử nghiệm, ứng dụng sản xuất, phát triển..
Chiến lược định hướng xây dựng chương trình “ứng dụng UAV quốc gia” tập trung vào các nhóm lĩnh vực và khu vực trọng điểm gồm: Nông nghiệp thông minh; logistics; đô thị thông minh; năng lượng và hạ tầng; quốc phòng - an ninh. Đáng chú ý, dự kiến hình thành 3 khu thử nghiệm bay UAV quốc gia gắn liền với các khu vực sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và đô thị trọng điểm để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.
Mặt khác, các nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia cũng đang được triển khai nhằm phục vụ công tác quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới.
Theo Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, về quan điểm và định hướng phát triển UAV, drone: Việt Nam xác định phát triển UAV là một nhu cầu cấp thiết nhằm làm chủ các công nghệ lõi và hình thành một ngành công nghiệp công nghệ cao mới.
Do đó, coi UAV là đột phá của thế kỷ XXI. UAV được xem như một ngành công nghiệp tổng hợp, tạo ra sự thay đổi về giao thông tầm thấp tương tự như vai trò của ô tô trong thế kỷ XX. Đồng thời, phát triển UAV theo hướng lưỡng dụng, bảo đảm công nghệ phục vụ dân sự có khả năng chuyển đổi, thích ứng để đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh.
Mục tiêu là nghiên cứu, làm chủ và tiến tới tự chủ hoàn toàn các công nghệ thiết kế, chế tạo công nghệ lõi như bộ điều khiển bay (flight controller), chip AI xử lý tại biên, hệ thống truyền dữ liệu và phần mềm vận hành. Vì vậy, Nhà nước đóng vai trò định hướng sứ mệnh và tiên phong ứng dụng để tạo thị trường dẫn dắt, trong khi doanh nghiệp là hạt nhân thực hiện và hình thành năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, UAV hiện nay đã được xác định nằm trong danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược có tiềm năng phát triển lớn.
Bên cạnh vai trò phục vụ quốc phòng, an ninh, UAV còn có thể ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, giao thông, logistics, giám sát môi trường, cứu hộ cứu nạn, phát triển đô thị thông minh và đặc biệt là lĩnh vực kinh tế tầm thấp - một không gian phát triển mới đang được nhiều quốc gia quan tâm.
"Chính sách đối với UAV hiện nay được thiết kế theo hướng song hành 2 mục tiêu. Một mặt thúc đẩy phát triển UAV như một sản phẩm công nghệ chiến lược, mặt khác quản lý chặt chẽ hoạt động bay để bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội" - ông Lưu Quang Minh nhấn mạnh.
Về năng lực trong nước, ông Lưu Quang Minh cho hay, Việt Nam đã hình thành được lực lượng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có khả năng làm chủ nhiều công đoạn quan trọng trong chuỗi phát triển UAV.
Các đơn vị trong nước hiện đã làm chủ ở mức độ cao các khâu thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển bay, trí tuệ nhân tạo tại biên (Edge AI), truyền thông bảo mật, vật liệu và phát triển phần mềm.
Đặc biệt, theo báo cáo từ doanh nghiệp, giá thành UAV sản xuất tại Việt Nam hiện chỉ ở mức trung bình khoảng 70% so với các sản phẩm cùng loại trên thế giới. Thậm chí, một số sản phẩm UAV do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn cao như Hoa Kỳ và châu Âu.
Những kết quả trên cho thấy, năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất UAV trong nước đang từng bước được nâng cao, qua đó tạo nền tảng quan trọng để hình thành ngành công nghiệp UAV có sức cạnh tranh trong tương lai.
Thúc đẩy làm chủ công nghệ lõi
Bên cạnh thúc đẩy phát triển công nghiệp UAV, công tác quản lý hoạt động bay cũng được đặc biệt chú trọng. Ông Lưu Quang Minh nhấn mạnh, đến nay Việt Nam đã xây dựng được hành lang pháp lý tương đối hoàn chỉnh đối với tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác.
Các quy định hiện hành đã bao quát đầy đủ các yêu cầu về đăng ký, cấp phép, khai thác và bảo đảm an toàn bay. Đây là cơ sở quan trọng để quản lý hiệu quả vùng trời, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội.
Định hướng trong thời gian tới là xử lý hài hòa giữa hai yêu cầu: Quản lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn, an ninh vùng trời và tạo không gian thuận lợi cho phát triển ngành công nghiệp UAV, các dịch vụ UAV cũng như kinh tế tầm thấp.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan nhằm thúc đẩy làm chủ công nghệ lõi, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, phát triển các khu thử nghiệm và hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
Cùng với đó, các ứng dụng UAV trong nông nghiệp, phát triển hạ tầng, cứu hộ cứu nạn, logistics, đô thị thông minh và giám sát môi trường cũng đang được đẩy mạnh nhằm mở rộng thị trường và tạo động lực cho doanh nghiệp trong nước.
Có thể nói, trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đang được triển khai mạnh mẽ trên phạm vi cả nước, việc phát triển UAV không chỉ nhằm tạo ra một ngành công nghiệp công nghệ cao mới mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp, mở rộng không gian phát triển cho nền kinh tế.
Với định hướng vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ lõi, vừa bảo đảm an ninh, an toàn vùng trời, UAV được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược đóng góp vào tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong những năm tới.
Kinh tế không gian tầm thấp (còn gọi là kinh tế cận biên) với chủ đạo là sản phẩm thiết bị bay không người lái (UAV, drone) được dự báo sẽ tạo ra tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn tới. Hiện, các doanh nghiệp trong nước đã, đang có sự thử nghiệm, ứng dụng sản xuất, phát triển UAV...