Tên lửa giá rẻ thách thức phòng không
Chiến trường hiện đại không còn đơn thuần là cuộc so kè về công nghệ hay sức mạnh hỏa lực, mà đang dần chuyển sang bài toán chi phí và khả năng duy trì tấn công trong thời gian dài. Trong bối cảnh đó, những loại vũ khí giá rẻ, có thể sản xuất hàng loạt như tên lửa hành trình Trembita của Ukraine đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Không sở hữu công nghệ vượt trội, nhưng Trembita lại đại diện cho một cách tiếp cận mới khi dùng số lượng và chi phí thấp để gây áp lực liên tục lên các hệ thống phòng thủ đắt đỏ.
Không sở hữu công nghệ vượt trội, tên lửa Trembita vẫn gây chú ý nhờ khả năng sản xuất hàng loạt. Ảnh: Army Recognition
Theo Army Recognition, tên lửa hành trình Trembita là vũ khí chi phí thấp do các kỹ sư Ukraine thiết kế và phát triển, với giá thành rẻ hơn đáng kể so với các dòng tên lửa phương Tây. Quá trình phát triển tên lửa là nỗ lực của một nhóm gồm 8 kỹ sư Ukraine và lần đầu được giới thiệu vào tháng 7/2023 thông qua kênh truyền hình France 24.
Chi phí chế tạo thân tên lửa chỉ khoảng 3.000 USD, trong khi hệ thống dẫn đường hiện đại có giá khoảng 7.000 USD. Mức giá này chỉ bằng một phần rất nhỏ so với các tên lửa siêu vượt âm và hành trình của Nga, vốn có chi phí ước tính từ 1-2 triệu USD/quả. Thiết kế của Trembita dựa trên nguyên lý của bom bay V1 - loại vũ khí được Đức sử dụng trong Thế chiến II. Theo các kỹ sư Ukraine, đây là loại vũ khí mới có thể được phóng từ phương tiện chiến đấu trên bộ hoặc tàu biển, thông qua máy phóng khí nén hoặc tên lửa đẩy nhiên liệu rắn.
Tên lửa Trembita được thiết kế để tấn công nhiều loại mục tiêu mặt đất, bao gồm phương tiện chiến đấu và hệ thống phòng không. Khả năng thích ứng này giúp nâng cao giá trị chiến thuật và hiệu quả trong tác chiến. Về thiết kế, tên lửa có thân dài khoảng 2 mét, đầu đạn được đặt ở phía trước. Hai cánh ổn định được bố trí ở phần trước dưới thân, cùng hai cánh khác ở phía sau gắn trên phần trên của thân. Động cơ được lắp ở phần trên thân tên lửa.
Về đầu đạn, Trembita có khả năng mang đầu đạn nặng khoảng 20 kg. Đầu đạn này có thể được trang bị một trong hai loại thuốc nổ: Thuốc nổ nhiệt áp, tạo ra sóng xung kích áp suất cực lớn nhờ giải phóng năng lượng dưới dạng nhiệt và ánh sáng; thuốc nổ mạnh truyền thống, kích nổ nhanh với năng lượng tập trung cao. Ngoài ra, trong một số trường hợp, đầu đạn kết hợp cũng được sử dụng nhằm tận dụng ưu điểm của cả hai loại, tạo hiệu ứng đa mục tiêu.
Tên lửa Trembita được đánh giá là giải pháp chi phí thấp, giúp Ukraine bào mòn năng lực phòng không đối phương. Ảnh: Army Recognition
Về hệ thống động lực, tên lửa sử dụng động cơ phản lực xung với hệ thống đẩy hoạt động dựa trên nguyên lý đốt cháy gián đoạn. Động cơ này sử dụng nhiên liệu từ bình chứa 30 lít, có thể là dầu diesel hoặc xăng, giúp linh hoạt nhờ dễ dàng tiếp cận nguồn nhiên liệu. Tốc độ tối đa đạt khoảng 400 km/h, với tầm bay lên tới 140 km. Một ưu điểm nổi bật là cấu tạo cơ khí đơn giản, không có bộ phận chuyển động, giúp giảm chi phí sản xuất và bảo trì. Khi phóng, tên lửa sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn gắn ở phần đuôi dưới thân.
Về hệ thống dẫn đường, nếu vận hành tương tự tên lửa V1 của Đức, Trembita sẽ sử dụng hệ thống lái tự động dựa trên la bàn. Hệ thống này kết hợp la bàn từ tính và con quay hồi chuyển để giữ ổn định hướng bay, chống lại tác động của gió và nhiễu loạn. Đồng thời, tên lửa cũng được trang bị hệ thống định vị hiện đại.
Khi số lượng trở thành vũ khí
Theo nhà sản xuất, mục tiêu chính của loại tên lửa hành trình nội địa đầu tiên của Ukraine là đối phó hiệu quả với hệ thống phòng thủ. Chiến thuật là phóng theo loạt, với 20-30 tên lửa cùng lúc nhằm tạo áp lực lớn lên hệ thống phòng không đối phương.
Đáng chú ý, không phải tất cả tên lửa đều mang đầu đạn. Một số được thiết kế cho mục đích chiến lược như tấn công kho đạn, trung tâm chỉ huy - kiểm soát, nhằm làm gián đoạn khả năng vận hành của đối phương. Ngoài tác động vật lý, Trembita còn mang yếu tố tâm lý. Tên lửa tạo ra âm thanh lớn khoảng 100 decibel, có thể gây hoang mang, mất phương hướng và suy giảm tinh thần chiến đấu của binh sĩ đối phương.
Tên lửa Trembita của Ukraine có chi phí thấp, tấn công theo loạt. Ảnh: Army Recognition
Theo giới chuyên gia, Trembita không chỉ là vũ khí tấn công, mà còn là công cụ gây áp lực tâm lý trên chiến trường. Ngoài ra, Trembita được giới chuyên gia nhìn nhận không phải là bước đột phá về công nghệ quân sự, mà là biểu hiện rõ nét của xu hướng chiến tranh chi phí thấp trong bối cảnh xung đột hiện đại. Phần lớn các ý kiến đều thống nhất rằng, giá trị cốt lõi của loại tên lửa này không nằm ở độ chính xác hay sức công phá, mà ở khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí cực thấp, từ đó tạo áp lực liên tục lên hệ thống phòng không của đối phương.
Trembita có thể được xem như phiên bản hiện đại hóa của bom bay V1 thời Thế chiến II, với thiết kế đơn giản, dễ chế tạo và phù hợp cho sản xuất quy mô lớn. Chính yếu tố này giúp Ukraine có thể duy trì nhịp độ tấn công trong điều kiện hạn chế về nguồn cung vũ khí hiện đại từ bên ngoài.
Giới chuyên gia cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Trembita trong chiến thuật bầy đàn. Khi được phóng với số lượng lớn, kết hợp giữa phiên bản mang đầu đạn và phiên bản mồi nhử, loại tên lửa này có thể làm quá tải hệ thống phòng không vốn có chi phí đánh chặn rất cao. Trong logic đó, những hạn chế như tốc độ chậm, dễ bị phát hiện hay độ chính xác không cao lại không phải là yếu điểm mang tính quyết định, bởi Trembita không được thiết kế để đánh trúng từng mục tiêu, mà để bào mòn năng lực phòng thủ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra những hạn chế rõ rệt. Trembita không thể so sánh với các tên lửa hiện đại về độ chính xác, khả năng xuyên phá hay hiệu quả tấn công mục tiêu kiên cố. Với động cơ phản lực xung, tên lửa này tạo ra tín hiệu nhiệt và âm thanh lớn, khiến khả năng bị phát hiện và đánh chặn cao hơn. Do đó, nếu sử dụng đơn lẻ, hiệu quả chiến đấu sẽ rất hạn chế.
Một số ý kiến cho rằng việc hiện thực hóa tham vọng sản xuất quy mô lớn vẫn phụ thuộc vào năng lực công nghiệp quốc phòng của Ukraine, vốn đang chịu nhiều sức ép trong điều kiện chiến sự kéo dài. Điều này khiến Trembita, ở thời điểm hiện tại, vẫn mang tính tiềm năng nhiều hơn là một công cụ thay đổi cục diện chiến trường ngay lập tức.