'Thanh âm Gốm' đánh thức sức sống di sản làng nghề Bát Tràng

Từ đất, nước, lửa đến câu chuyện làng nghề

Chương trình nghệ thuật “Thanh âm Gốm” là một trong những hoạt động nổi bật trong những ngày cuối của Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II, diễn ra từ ngày 11-20/9/2026 với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”.

Thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm gốm dưới góc độ hiện vật, chương trình khai thác chính chất liệu đất, nước, lửa và những âm thanh phát ra từ gốm để kể câu chuyện về lịch sử, nghề nghiệp và đời sống của làng gốm Bát Tràng.

Theo Ban Tổ chức, chương trình được xây dựng trên sự kết nối giữa di sản - nghệ thuật - cộng đồng, trong đó người nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng địa phương cùng tham gia tạo nên một không gian văn hóa đang sống. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu của Festival trong việc đưa di sản đến gần hơn với công chúng thông qua các hình thức sáng tạo đương đại.

“Thanh âm Gốm” được triển khai như một hành trình xuyên suốt gồm các phần “Mở đất”, “Lửa nghề Bát Tràng”, GOm Show - “Âm thanh từ gốm”, “Dòng chảy di sản” và “Trao gửi”. Ở phần “Mở đất”, khán giả được tiếp cận không gian văn hóa Bát Tràng, tìm hiểu câu chuyện của làng nghề, trải nghiệm một số hoạt động như nặn gốm, vẽ lam và thưởng thức ẩm thực địa phương.

Tiếp đó, hoạt cảnh “Lửa nghề Bát Tràng” sử dụng múa, xiếc và chuyển động sân khấu để tái hiện các công đoạn làm gốm, từ xử lý đất, tạo cốt, phủ men, xếp lò, canh lò đến vận chuyển sản phẩm. Những kinh nghiệm truyền đời của nghề được chuyển hóa thành ngôn ngữ biểu diễn, qua đó giúp người xem hình dung rõ hơn về lao động và kỹ nghệ phía sau mỗi sản phẩm gốm.

Đáng chú ý, chương trình giới thiệu GOm Show - “Âm thanh từ gốm”, dự án nghệ thuật do nhóm Đàn Đó nghiên cứu và phát triển trong gần 15 năm. Từ những vật dụng quen thuộc như chum, niêu và các vật thể bằng gốm, sành, các nghệ sĩ đã nghiên cứu, chế tác thành những nhạc cụ có khả năng tạo ra nhiều tầng âm sắc.

Hệ thống nhạc cụ trong chương trình gồm trống chum, trống lãng, chiêng sành, chuông sành, ang xoay, đàn niêu… Qua bàn tay nghệ sĩ, những vật thể vốn quen thuộc trong đời sống trở thành phương tiện biểu đạt âm nhạc, tạo nên một không gian âm thanh đặc trưng từ chính chất liệu gốm.

Tạo sản phẩm văn hóa gắn với du lịch làng nghề

Việc tổ chức “Thanh âm Gốm” ngay tại Bát Tràng được kỳ vọng góp phần mở rộng cách thức khai thác giá trị của di sản làng nghề, gắn bảo tồn với sáng tạo và phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch.

Bát Tràng không chỉ là nơi sản xuất và lưu giữ nghề gốm truyền thống mà còn là không gian văn hóa đang tiếp tục vận động. Việc đưa nghệ thuật trình diễn, âm nhạc và trải nghiệm cộng đồng vào không gian làng nghề tạo thêm điểm chạm để du khách tìm hiểu về lịch sử, kỹ thuật và đời sống của người làm gốm.

Với cách tổ chức này, khán giả không chỉ đến xem một chương trình biểu diễn mà còn có thể kết nối với các hoạt động trải nghiệm, không gian làng nghề, sản phẩm gốm và những câu chuyện văn hóa của Bát Tràng.

Đây cũng là một trong những hướng đi đang được nhiều địa phương quan tâm trong phát triển kinh tế văn hóa: biến các giá trị di sản, nghề truyền thống và tri thức bản địa thành nguồn lực để hình thành sản phẩm du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa.

Hai đêm “Thanh âm Gốm” tại Bát Tràng không chỉ là hoạt động nghệ thuật trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026, mà còn góp phần giới thiệu một cách tiếp cận mới đối với di sản làng nghề. Từ đất, nước và lửa, câu chuyện về nghề gốm được chuyển tải bằng âm thanh, ánh sáng, chuyển động và trải nghiệm, qua đó tạo thêm không gian để di sản tiếp tục được thực hành, sáng tạo và lan tỏa trong đời sống đương đại.

Bát Tràng cũng đã được công nhận là thành viên của Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, qua đó khẳng định những giá trị nổi bật của nghề thủ công truyền thống và tiềm năng phát triển các sản phẩm sáng tạo dựa trên nguồn lực văn hóa địa phương.