Viện Khảo cổ học phối hợp với Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm (Thanh Hóa) vừa có báo cáo sơ bộ kết quả khai quật đàn tế Nam Giao năm 2026. Đợt khai quật lần thứ 5 này được thực hiện trên diện tích 9.909m2, tương ứng với toàn bộ Cấp nền 4 và Cấp nền 5 của đàn tế, bao gồm 94 hố khai quật.
Theo đó, đợt khảo cổ lần này đã làm lộ diện cụm kiến trúc quy mô lớn ở phía tây Cấp nền 4. Tổ hợp này bao gồm 4 đơn nguyên kiến trúc, trong đó kiến trúc chính điện có diện tích lớn nhất khu nội đàn, lên tới khoảng 190m2.
Khai quật năm 2026 tại cấp nền 4 và 5 đàn Nam Giao đã làm sáng tỏ quy mô di tích, nổi bật là phát hiện cụm kiến trúc Trai Cung và đường Thần đạo.
Cụm công trình được thiết kế khép kín, nằm đối xứng với Giếng Vua qua trục Thần đạo. Những đặc điểm này củng cố mạnh mẽ nhận định đây chính là Trai Cung - nơi nhà vua trai giới, thanh tẩy trước khi hành lễ tế Giao.
Tại khu vực này, các chuyên gia cũng phát hiện hệ thống thoát nước bài bản gồm ít nhất 4 đoạn cống, cho thấy sự am hiểu thủy văn và kỹ thuật quy hoạch ấn tượng của vương triều Hồ.
Bên cạnh đó, ranh giới giữa Cấp nền 4 (nội đàn) và Cấp nền 5 (ngoại đàn) dù chỉ chênh lệch độ cao 0,7m nhưng được phân định rất nghiêm ngặt bằng bức tường bao và kiến trúc cổng tam quan.
Hình ảnh lần khai quật năm 2026.
Đáng chú ý, cổng tam quan này có kết cấu 3 gian, vì 3 hàng cột - một dạng kiến trúc quy mô và khá hiếm gặp ở giai đoạn Lý - Trần - Hồ. Xuyên suốt cụm di tích là đường Thần đạo lát đá. Nếu tại Cấp nền 4, đường Thần đạo có 3 làn thì tại Cấp nền 5, con đường được mở rộng lên 5 làn với tổng chiều rộng khoảng 9,50-9,55m. Thiết kế phân làn "đường giữa dành cho thần, đường bên dành cho vua" phản ánh rõ nét trật tự thứ bậc nghiêm ngặt trong nghi lễ.
Về phần Cấp nền 5, khu vực ngoại đàn này có diện tích ước tính lên đến 23.610m2, mặt bằng chủ yếu là nền đất sét được đầm gia cố kỹ lưỡng và không có công trình kiến trúc kiên cố.
Vật liệu kiến trúc như gạch chữ nhật, ngói mũi sen, cùng đồ gốm men và sành được tìm thấy phân bố dày đặc ở khu vực phía tây Cấp nền 4, trong khi phía đông gần như vắng bóng. Điều này cho thấy tổ chức không gian khu vực nội đàn được quy hoạch rất có chủ đích.
Các di vật mang niên đại thống nhất trong khung thời gian Trần - Hồ, phản ánh sự kế thừa liên tục về kỹ thuật chế tác vật liệu và đồ dùng.
Theo sử liệu, đàn Nam Giao được vua Hồ Hán Thương cho khởi công và tổ chức đại lễ ngay trong tháng 8 năm 1402. Kết quả khai quật 2025-2026 không chỉ giúp hoàn chỉnh nhận thức về mặt bằng tổng thể 5 cấp nền đàn Nam Giao, mà còn chứng minh năng lực tổ chức thi công quy mô lớn trong thời gian ngắn của vương triều Hồ.