Kiểm soát từ gốc, ngăn thực phẩm không bảo đảm an toàn
An toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu đối với từng sản phẩm khi đưa ra thị trường mà còn là tiêu chí xuyên suốt toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến và kinh doanh. Từ việc lựa chọn nguyên liệu, sử dụng phụ gia, tổ chức dây chuyền chế biến đến đóng gói, bảo quản và vận chuyển, mỗi khâu đều có thể phát sinh nguy cơ nếu không được kiểm soát đúng quy định.
Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, bên cạnh những cơ sở chủ động đầu tư thiết bị, cải thiện điều kiện sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm, vẫn còn những trường hợp vi phạm về nguồn gốc nguyên liệu, phụ gia, nhãn hàng hóa và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.
Lực lượng chức năng tỉnh Thanh Hóa tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm về an toàn thực phẩm.
Theo số liệu của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Thanh Hoá, trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng của tỉnh đã tổ chức 22 đoàn kiểm tra theo kế hoạch và đột xuất, kiểm tra 142 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản. Qua đó, 14 cơ sở bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền gần 344 triệu đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc xuất xứ và quy định về phụ gia, chất hỗ trợ chế biến.
Kết quả kiểm tra cho thấy, công tác giám sát, hậu kiểm đã góp phần phát hiện những lỗ hổng trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, để ngăn ngừa vi phạm từ sớm, việc kiểm tra cần đi đôi với nâng cao nhận thức, hướng dẫn cơ sở thực hiện đúng quy định và xây dựng quy trình tự kiểm soát thường xuyên.
Một trong những nguy cơ đáng chú ý là việc thu mua nguyên liệu trôi nổi, thiếu hóa đơn, chứng từ hoặc không xác định được nguồn gốc. Khi nguyên liệu không được kiểm soát, các khâu chế biến tiếp theo khó bảo đảm khả năng truy xuất và kiểm chứng chất lượng. Việc sử dụng phụ gia không đúng quy định, bảo quản trong điều kiện không phù hợp hoặc ghi nhãn thiếu thông tin cũng có thể làm gia tăng rủi ro cho người tiêu dùng.
Trong lĩnh vực chế biến thực phẩm, trách nhiệm của cơ sở sản xuất cần được thể hiện ngay từ khâu lựa chọn nhà cung cấp. Nguyên liệu phải có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu chất lượng; phụ gia và chất hỗ trợ chế biến phải được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và theo quy định hiện hành. Cùng với đó, điều kiện vệ sinh nhà xưởng, thiết bị, dụng cụ và sức khỏe người trực tiếp tham gia sản xuất cần được kiểm soát thường xuyên.
Đối với các cơ sở quy mô nhỏ, việc đầu tư thiết bị, hoàn thiện quy trình và lưu trữ hồ sơ có thể tạo thêm áp lực về chi phí. Tuy nhiên, tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn giúp cơ sở hạn chế nguy cơ thu hồi sản phẩm, xử phạt và tổn thất uy tín. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm cũng trở thành yếu tố quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Mới đây nhất vào ngày 14/10/2026, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức kiểm tra, hậu kiểm các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm trên địa bàn. Hoạt động này cho thấy yêu cầu kiểm soát không chỉ dừng ở bản thân thực phẩm mà còn bao gồm các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm trong quá trình đóng gói, bảo quản.
Các thực phẩm “bẩn” bị lực lượng chức năng tỉnh Thanh Hóa thu giữ.
Cùng với kiểm tra chuyên ngành, việc xây dựng các mô hình sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ trong chế biến, bảo quản và truy xuất nguồn gốc cần được khuyến khích. Những cơ sở có quy trình kiểm soát rõ ràng, lưu trữ đầy đủ hồ sơ và chủ động khắc phục nguy cơ sẽ có điều kiện tạo dựng niềm tin với đối tác, hệ thống phân phối và người tiêu dùng.
Tăng cường hậu kiểm, nâng trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh
Thanh Hóa hiện có mạng lưới cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm rộng khắp, từ doanh nghiệp công nghiệp thực phẩm đến hộ sản xuất nhỏ lẻ, chợ truyền thống, cửa hàng tiện lợi và các điểm kinh doanh dịch vụ ăn uống. Quy mô và đặc điểm hoạt động khác nhau đặt ra yêu cầu quản lý theo lĩnh vực, địa bàn và mức độ rủi ro.
Tại công đoạn lưu thông, nguy cơ mất an toàn thực phẩm không chỉ đến từ hàng hóa sản xuất trong tỉnh mà còn có thể xuất hiện ở sản phẩm vận chuyển từ địa phương khác. Thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng hóa thiếu nhãn mác, sản phẩm hết hạn hoặc bảo quản không đúng điều kiện nếu không được phát hiện kịp thời có thể tiếp tục lưu thông, gây khó khăn cho việc truy xuất và xử lý trách nhiệm.
Vì vậy, công tác quản lý cần kết hợp giữa kiểm tra theo kế hoạch với kiểm tra đột xuất dựa trên thông tin, dấu hiệu rủi ro; chú trọng nhóm hàng có nguy cơ cao, cơ sở có lịch sử vi phạm và địa bàn tập trung nhiều hoạt động kinh doanh. Khi phát hiện sai phạm, cơ quan chức năng cần xử lý theo quy định, đồng thời làm rõ nguồn gốc hàng hóa, trách nhiệm của các bên liên quan và biện pháp ngăn ngừa tái phạm.
Trong phạm vi quản lý của ngành Công Thương, các hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi và cơ sở thuộc diện quản lý cần được triển khai đồng bộ. Nội dung kiểm tra tập trung vào nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hàng hóa, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm theo thẩm quyền.
Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Thanh Hoá chủ trì thành lập Đoàn kiểm tra, tiến hành kiểm tra tại các cơ sở thực phẩm, đặc biệt là các bếp ăn tập thể trong trường học trên địa bàn.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cần chuyển từ phổ biến quy định chung sang hướng dẫn cụ thể theo từng nhóm đối tượng. Doanh nghiệp sản xuất cần được cập nhật yêu cầu về quy trình, nguyên liệu, phụ gia và truy xuất nguồn gốc; hộ kinh doanh cần nắm rõ quy định về hàng hóa, nhãn mác và bảo quản; các cơ sở phân phối phải chủ động kiểm tra hồ sơ, điều kiện lưu kho và thông tin sản phẩm trước khi đưa hàng ra thị trường.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, lực lượng quản lý thị trường, chính quyền địa phương và đơn vị kiểm nghiệm. Việc kết nối thông tin về cơ sở vi phạm, sản phẩm có nguy cơ và kết quả kiểm tra sẽ hỗ trợ quá trình giám sát, tránh bỏ sót hoặc chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ.
Về phía doanh nghiệp và hộ kinh doanh, cần xác định tuân thủ an toàn thực phẩm là trách nhiệm thường xuyên, không chỉ thực hiện khi có đoàn kiểm tra. Mỗi cơ sở cần xây dựng quy trình kiểm soát phù hợp với quy mô hoạt động, phân công rõ trách nhiệm, lưu trữ hồ sơ cần thiết và kịp thời loại bỏ nguyên liệu, sản phẩm không đáp ứng yêu cầu.
Người tiêu dùng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thị trường thực phẩm an toàn. Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thông tin nhãn đầy đủ và còn hạn sử dụng; thận trọng với hàng hóa có giá bán bất thường hoặc biểu hiện không bảo đảm chất lượng; phản ánh dấu hiệu vi phạm tới cơ quan chức năng là những hành động góp phần tăng cường giám sát cộng đồng.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, thạc sỹ, bác sỹ Lê Hồng Sơn - Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Thanh Hóa cho biết: “Để bảo đảm an toàn thực phẩm, các cơ sở sản xuất, kinh doanh cần nâng cao trách nhiệm trong kiểm soát nguyên liệu đầu vào, tuân thủ quy trình chế biến, bảo quản và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cùng với tăng cường kiểm tra, hậu kiểm và xử lý nghiêm các vi phạm, chúng tôi chú trọng tuyên truyền, hướng dẫn các cơ sở thực hiện đúng quy định, chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ đầu. Qua đó, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh thực phẩm an toàn, minh bạch”.
Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng và tính minh bạch của hàng hóa ngày càng cao, bảo đảm an toàn thực phẩm cần được xem là nền tảng của phát triển sản xuất, kinh doanh bền vững. Khi cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả hậu kiểm, cơ sở sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro và người tiêu dùng hình thành thói quen lựa chọn có trách nhiệm, thị trường thực phẩm sẽ có điều kiện phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và đáng tin cậy hơn.