Tháo gỡ điểm nghẽn phát triển năng lượng miền Trung – Tây Nguyên

Tiềm năng lớn, nhiều dự án chờ tháo gỡ

Chiều 09/11, trong khuôn khổ Hội nghị ngành Công Thương khu vực miền Trung – Tây Nguyên lần thứ XII năm 2026 tổ chức tại tỉnh Quảng Ngãi, đại diện các tỉnh thành đã tập trung thảo luận chuyên đề năng lượng. Nhiều khó khăn trong triển khai dự án nguồn điện, lưới điện, năng lượng tái tạo được chỉ ra, cùng với đó là những kiến nghị nhằm tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, đầu tư và cơ chế chính sách.

Ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi cho biết, đến nay, Quảng Ngãi có 60 nhà máy điện đã đưa vào vận hành với tổng công suất 1.240,5 MW. Trong đó, 56 nhà máy thủy điện có tổng công suất 1.085,5 MW; 3 nhà máy điện mặt trời có tổng công suất 105 MW và Nhà máy điện gió Tân Tấn Nhật - Đăk Glei công suất 50 MW. Ngoài ra, 19 dự án thủy điện nhỏ đang thi công với tổng công suất 288,5 MW.

Giai đoạn 2026–2030, địa phương được quy hoạch 102 dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với tổng công suất 3.088,15 MW. Trong đó, có 73 dự án thủy điện nhỏ, công suất 816,1 MW; 8 dự án điện gió, công suất 676,05 MW; 13 dự án điện mặt trời, công suất 800 MW; 1 dự án thủy điện lớn, công suất 84 MW; 1 dự án điện rác, công suất 15 MW và 3 dự án điện sinh khối, công suất 43 MW.

Tuy nhiên, tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với khả năng triển khai dự án thuận lợi. Theo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, các dự án năng lượng hiện chịu sự điều chỉnh của nhiều loại quy hoạch như quy hoạch điện, quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch lâm nghiệp và quy hoạch xây dựng. Một số nội dung chưa đồng bộ, phải tiếp tục rà soát, cập nhật, khiến quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư kéo dài.

Bên cạnh đó, vướng mắc về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và chuyển mục đích sử dụng rừng cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ dự án. Đặc biệt, đối với đất rừng phòng hộ và rừng tự nhiên, các thủ tục chuyển mục đích sử dụng, khai thác, thanh lý rừng còn phức tạp.

Những khó khăn tương tự cũng được các địa phương khác phản ánh. Theo ông Dương Minh Đức, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, tổng công suất các dự án điện giai đoạn 2026–2030 theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là 5.768 MW. Đến nay, địa phương có 92 dự án đạt tiến độ triển khai với tổng công suất 4.959 MW. Trong đó, 4 dự án điện gió đã vận hành phát điện thương mại với tổng công suất 238 MW; 1 dự án điện gió công suất 145 MW đã hoàn thành thi công, đang thử nghiệm và dự kiến vận hành trong tháng 12/2026.

Dù vậy, tiến độ đầu tư lưới điện truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện. Việc thỏa thuận đấu nối, giải tỏa công suất và hoàn thiện hợp đồng mua bán điện còn kéo dài. Gia Lai kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế giá điện, hướng dẫn thống nhất quy trình đàm phán hợp đồng mua bán điện và đẩy nhanh đầu tư các công trình truyền tải.

Đại diện Sở Công Thương tỉnh Khánh Hòa cho hay, địa phương đang có có quy mô nguồn điện vận hành lớn. Tính đến tháng 10/2026, tỉnh có 75 nhà máy, nguồn điện đang vận hành với tổng công suất 6.197,84 MW. Trong đó, điện mặt trời đạt 3.708,565 MW, điện gió đạt 665,625 MW. Riêng hai loại hình này có tổng công suất trên 4.374 MW, chiếm khoảng 70,6% tổng công suất nguồn điện đang vận hành. Nếu tính cả thủy điện và điện sinh khối, tỷ trọng công suất năng lượng tái tạo đạt khoảng 78,7%.

Theo định hướng phát triển, Khánh Hòa dự kiến có khoảng 107 dự án nguồn điện với tổng công suất từ 16.535 đến 18.935 MW. Đến tháng 9/2026, tỉnh đã lựa chọn nhà đầu tư 13 dự án với tổng công suất 4.169 MW.

Tháo gỡ cơ chế, khơi thông đầu tư lưới điện

Từ những kiến nghị của các tỉnh thành, phiên thảo luận tập trung vào yêu cầu tăng cường phối hợp trong triển khai quy hoạch điện, đầu tư nguồn và lưới điện, nhất là các công trình truyền tải liên vùng. Việc trao đổi thông tin về hướng tuyến, vị trí công trình, tiến độ thủ tục đầu tư và xây dựng được xác định là giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng phát triển nguồn điện nhưng thiếu hạ tầng giải tỏa công suất.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, Bộ Công Thương đang tập trung tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế giá điện, thủ tục đầu tư, phát triển điện mặt trời mái nhà và điều chỉnh quy hoạch điện.

Đối với 172 dự án đang vướng mắc liên quan đến cơ chế giá FIT, Quốc hội đã ban hành nghị quyết tháo gỡ và EVN đang triển khai thực hiện theo quy định.

Về thủ tục đầu tư, ông Bùi Quốc Hùng cho rằng, những khó khăn trong chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư xuất phát từ sự thay đổi trong quy định pháp luật về quy hoạch, đầu tư và đấu thầu. Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư các dự án đường dây truyền tải điện theo hình thức BOT, tương tự các công trình giao thông, nhằm thu hút nguồn lực xã hội tham gia đầu tư hạ tầng điện.

Bên cạnh đó, Luật Điện lực sửa đổi bổ sung quy định đơn giản hóa thủ tục đối với các công trình điện đã có trong quy hoạch, tạo thuận lợi hơn cho quá trình triển khai dự án.

Đối với điện mặt trời mái nhà, Bộ đang trình Chính phủ cơ chế khuyến khích phát triển, đồng thời nghiên cứu chính sách phù hợp cho công sở, đơn vị sự nghiệp và hộ gia đình. Đại diện Cục Điện lực đề nghị ngành điện đẩy mạnh triển khai mua điện dư từ các hộ dân theo quy định, qua đó tạo thêm động lực để người dân đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Liên quan đến điều chỉnh quy hoạch điện, ông Hùng nhấn mạnh, việc cập nhật, bổ sung danh mục dự án phải xuất phát từ đề xuất của địa phương, đồng thời được tính toán trên cơ sở khả năng truyền tải và giải tỏa công suất. Cục đang phối hợp với Viện Năng lượng tính toán điều chỉnh, bổ sung các nguồn điện như nhiệt điện than, điện khí LNG và thủy điện tích năng để bảo đảm phù hợp với nhu cầu và khả năng phát triển của hệ thống.

Đối với các kiến nghị cụ thể, Cục Điện lực sẽ phối hợp với Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường kiểm tra, xử lý những vấn đề liên quan đến khí thải, nước thải tại Trung tâm Nhiệt điện Vĩnh Tân. Về dự án Vĩnh Tân 3, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến các địa phương trước khi báo cáo Chính phủ phương án xử lý những vướng mắc liên quan đến chủ đầu tư và điều kiện triển khai dự án.

Riêng điện gió ngoài khơi, việc bổ sung quy hoạch phải được xem xét đồng bộ với quy hoạch không gian biển, quốc phòng, an ninh và giao thông đường thủy. Đây là lĩnh vực có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều bộ, ngành nên cần thời gian khảo sát, đánh giá và xác định khu vực phù hợp.

Phát triển năng lượng không chỉ dừng ở việc gia tăng công suất nguồn điện mà cần bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch, nguồn, lưới điện, khả năng giải tỏa công suất và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây cũng là điều kiện quan trọng để các địa phương miền Trung – Tây Nguyên khai thác tốt tiềm năng năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.